අන්තර්ඡාලය හෝ සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ අප දකින සෑම පුවතක්ම සත්‍ය හා නිවැරදි නොවන අතර මැතිවරණ සමයක අසත්‍ය පුවත් සහ වැරදි පුවත් වැඩි වශයෙන් පළ කරමින් ජනයා නොමඟ යැවීමට උත්සාහ කරනු ලබයි.
මෙවැනි ව්‍යාජ පුවත් අන්තර්ඡාලයට හෝ සමාජ මාධ්‍යට පමණක් සීමා නොවන අතර ප්‍රධාන මාධ්‍ය තුළ ද පළ වු අවස්ථා තිබේ.
ව්‍යාජ පුවත් අන්තර්ඡාලයට හෝ සමාජ මාධ්‍යට පමණක් සීමා නොවන අතර ප්‍රධාන මාධ්‍ය තුළ ද පළ වු අවස්ථා තිබේ
ව්‍යාජ පුවත් සහ දුස් තොරතුරු ජන මතයට සෘජු ලෙස බලපෑම් එල්ල කළ හැකි අතර ඒවා හඳුනා ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ. මෙම ලිපියෙන් දුස් තොරතුරු හා ව්‍යාජ පුවත් හඳුනා ගැනීමට අප ඔබට සරල අදහස් දෙන්නෙමු.
මෑත ඉතිහාසය තුළ පාස්කු බෝම්බ ප්‍රහාර මාලාව එල්ල වු අවස්ථාවේ දී මෙන්ම කොවිඩ් වසංගතය පැතිර ගිය අවස්ථාවේ දී ද බොහෝ නිවැරදි නොවන අසත්‍ය පුවත් පළ වු අවස්ථා ලෙස සැලිකිය හැකිය.
කොවිඩ් වසංගතය පැතිර ගිය අවස්ථාවේ දී ද බොහෝ නිවැරදි නොවන අසත්‍ය පුවත් පළ වු අවස්ථා ලෙස සැලිකිය හැකිය
මෑත ඉතිහාසයේ උදාහරණ
මේ වසරේ දී මෙරට ජනාධිපතිවරණය සහ මහමැතිවරණයක් පැවැත්වීමට නියමිත බැවින් වැඩි වශයෙන් විවිධ දේශපාලන පක්ෂ, දේශපාලන නායකයින් ඉලක්ක කර ගනිමින් අසත්‍ය පුවත් සමාජ මාධ්‍ය තුළ සංසරණය වන ආකාරය දැක ගත හැකිය.
දේශපාලන පක්ෂ කිහිපයක් සහ සිවිල් සංවිධාන කිහිපයක් එක් වී පිහිටුවා ගත් සර්වජන බලය සන්ධානය අනුර කුමාර ප්‍රමුඛ ජාතික ජන බලවේගයට ලබාදීමට තීරණය කර ඇති බවට පසුගිය කාලයේ ව්‍යාජ පුවතක් සමාජ ඡාලා තුළ පැතිර යාම ඊට එක් උදාහරණයකි.
සමාජ මාධ්‍ය තුළ සංසරණය අදාළ ව්‍යාජ පුවත සහිත ඡායාරූපයට නෙත් නිව්ස් හි නිල ලාංඡනය භාවිත කර තිබුනේ එය සත්‍ය පුවතක් බවට ඇඟවීමටය.
එය ව්‍යාජ ලෙස සකස් කරන ලද ඡායාරූපයක් මෙන්ම එම තොරතුර අසත්‍ය බවට 'හෑෂ් ටැග් පරපුර' ඒ සම්බන්ධව කළ විමර්ෂනයක දී තහවුරු කරගෙන තිබේ.
එමෙන්ම එක්සත් ජනරජ පෙරමුණේ නායක සහ කොළඹ දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී චම්පික රණවක ශ්‍රී ලංකා පොදු ජන පෙරමුණේ නිර්මාතෘ බැසිල් රාජපක්ෂ හමුවී විශේෂ සාකච්ඡාවක් සිදු කර ඇති බවට දක්වමින් සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ මෙන්ම පුවත් වෙබ් අඩවි හරහා ද ප්‍රචාරය විය.
එවැනි හමුවක් සිදු නොවු බවට චම්පික රණවක මන්ත්‍රීවරයා සිය නිල ෆේස්බුක් ගිණුමේ සටන් කර තිබුණු අතර fact crescendo ආයතනය ද එය ව්‍යාජ පුවතක් බවට තහවුරු කර තිබුණි.
ව්‍යාජ පුවත් හා දුස් තොරතුරු දිනෙන් දිනම ගැටලුවක් වන්නේ මෙවැනි කරුණු නිසාවෙන් වන අතර තාක්ෂණයේ දියුණුවත් සමගම එවැනි දෑ පැතිරි යාමේ වේගය වැඩි වී ඇත.
ව්‍යාජ පුවත් සහ දුස් තොරතුරු හඳුනාගන්නේ කොහොම ද?
ව්‍යාජ පුවත් සහ දුස් තොරතුරු හඳුනා ගැනීමට පහත කරුණු ඔබට උපකාරි වනු ඇත.
* සිරස්තලය ඉතා සංවේදී හැඟීම් දනවන අයුරින් යොදා තිබිය හැකිය.
* මුලාශ්‍ර පිළිබඳව සැලකිමත් විය යුතු අතර ඒවා විශ්වාසනීය දැයි පරික්ෂාකර බලන්න
* පළ කර ඇති පුද්ගලයා හෝ කතෘ පිළිබඳව පරික්ෂා කරන්න ඔබ විශ්වාස කළ හැකි සැබෑ පුද්ගලයෙකු දැයි අවධානය යොමු කරන්න
* ඡායාරූප හෝ වීඩියෝ දර්ශනවල ස්වභාවය පිළිබඳව අවධානය යොමු කරන්න ඒවා ව්‍යාජ ලෙස සංස්කරණය කර ඇති දැයි සැලකිළිමත් වන්න.
* ඔබ පුද්ගලික විශ්වාස හෝ රුචි අරුචිකම් ඔබේ විනිශ්චයට බලපෑම් එල්ල කරන්නේ දැයි සලකා බලන්න.
මැතිවරණ සමයක මෙවැනි දුස් තොරතුරු සහ ව්‍යාජ පුවත් සංසරණය වැඩි අතර එය මැතිවරණ සහ දේශපාලනය කෙරෙහි පවතින ජනමතයට බලපෑමක් එල්ල විය හැක.ඉහත කරුණු පරික්ෂා කර බැලිමෙන් ඔබට සරල ලෙස දුස් තොරතුරු හෝ ව්‍යාජ පුවත් හඳුනා ගැනීමට හැකියාවක් ලැබෙනු ඇත. කෙසේ වෙතත් තාක්ෂයේ දියුණුවත් සමගම එවැනි දුස් තොරතුරු සහ ව්‍යාජ පුවත් වඩා විශ්වාසනීය ලෙස බෙදා හැරීමට ද කටයුතු කරන බව සිහියේ තබා ගන්න.
(රොෂාන් චතුරංග)
chathuranga.roshan@gmail.com