අමෙරිකානු තීරුබදු සුළි සුළඟ: ලංකා ආර්ථිකයට අලුත් අභියෝගයක්! | මහාචාර්‍ය විජිතපුරේ විමලරතන හිමි

"ඇමරිකාව මුලින්ම" (America First) යන සටන් පාඨය යටතේ ක්‍රියාත්මක වන මෙම ප්‍රතිපත්තිය මගින්, එක්සත් ජනපදය සමඟ වෙළෙඳාම් කරන රටවල් ඇමරිකානු භාණ්ඩ සඳහා පනවන තීරුබදුවලට අනුරූපව ඇමරිකාව ද එම භාණ්ඩ මත තීරුබදු පැනවීම අරමුණු කරයි.

2025 අගෝස්තු 1 වනදා සිට බලාත්මක වීමට නියමිත මෙම තීරුබදු ක්‍රමය, ලෝකයේ විශාලතම පාරිභෝගික වෙළෙඳපොළ හිමි, ගෝලීය ආර්ථිකයේ ප්‍රබලම ක්‍රීඩකයා වන එක්සත් ජනපදයේ තීරණයක් බැවින්, ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු බොහෝ රටවල ආර්ථිකයන්ට සෘජුවම බලපානු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.

එක්සත් ජනපදය සතුව ලොව විශාලතම පාරිභෝගික වෙළෙඳපොළ පවතින අතර, එය ගෝලීය පාරිභෝගික වියදමින් ආසන්න වශයෙන් 30% ක් පමණ නියෝජනය කරයි. තවද, එක්සත් ජනපදයේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) ලෝක GDP යෙන් ආසන්න වශයෙන් 26% - 27% ක් පමණ වන අතර, එය ගෝලීය ආර්ථික වර්ධනයට ප්‍රධානතම දායකත්වය සපයයි. මේ සියල්ල සිදුවන්නේ ඇමරිකාවේ ජනගහනය ලෝක ජනගහනයෙන් 4.2% ක් පමණක් වන තත්ත්වය තුළයි. මෙය එක්සත් ජනපදයේ ඉහළ මිලදී ගැනීමේ ශක්තිය සහ පාරිභෝගික-කේන්ද්‍රීය ආර්ථිකයේ ස්වභාවය මනාව පෙන්නුම් කරයි.

එබැවින්, මෙම නව තීරුබදු ප්‍රතිපත්තිය ගෝලීය වෙළෙඳ සබඳතා සහ සැපයුම් දාමයන්හි සැලකිය යුතු වෙනස්කම් ඇති කිරීමට සමත් වන අතර, ශ්‍රී ලංකාව වැනි කුඩා විවෘත ආර්ථිකයන්ට ද එහි බලපෑම නොවැළැක්විය හැකිය.

ශ්‍රී ලංකාවට එල්ල වන සෘජු බලපෑම

ශ්‍රී ලංකාවට මේ වන විට එල්ල වී ඇති සෘජු බලපෑම වන්නේ 2025 අගෝස්තු 1 වනදා සිට බලාත්මක වන පරිදි එක්සත් ජනපදය විසින් ශ්‍රී ලංකාවෙන් ආනයනය කරන සියලුම භාණ්ඩ සඳහා 30% ක ප්‍රතිවිරුද්ධ තීරුබද්දක් පැනවීමයි.

මුලින් අප්‍රේල් මාසයේදී යෝජනා වූ 44% ක ඉහළ අනුපාතය සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් 30% දක්වා අඩු කර ගැනීමට වර්තමාන රජයට හැකිවීම යම් ධනාත්මක පියවරක් වුවද, පෙර පැවති සාමාන්‍යයෙන් අඩු තීරුබදු (බොහෝ භාණ්ඩ සඳහා තනි ඉලක්කම්වල පැවති MFN - Most Favored Nation - අනුපාත) සමඟ සසඳන විට මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයනකරුවන්ට සහ සමස්ත ආර්ථිකයට සැලකිය යුතු වැඩි බරකි. මෙමගින් ඇමරිකානු වෙළෙඳපොළේ ශ්‍රී ලංකාවේ භාණ්ඩවල සිල්ලර මිල ඉහළ යනු ඇති අතර, එය ඇමරිකානු පාරිභෝගිකයින් අතර ශ්‍රී ලංකා නිෂ්පාදන සඳහා ඇති ඉල්ලුම අඩු කිරීමට සෘජුවම බලපානු ඇත.

වානේ සහ ඇලුමිනියම් වැනි ද්‍රව්‍ය අඩංගු නිෂ්පාදන සඳහා 25% ක "Section 232" තීරුබදු ද පනවා තිබීම තවත් ගැටලුවකි

මෙම 30% ක තීරුබද්දට අමතරව, වානේ සහ ඇලුමිනියම් වැනි ද්‍රව්‍ය අඩංගු නිෂ්පාදන සඳහා 25% ක "Section 232" තීරුබදු ද පනවා තිබීම තවත් ගැටලුවකි. මෙම තීරුබදු මගින් එම ද්‍රව්‍යවල වටිනාකමට අමතරව, අදාළ අන්තර්ගතය නිසි පරිදි වාර්තා නොකරන්නේ නම් සමහර අවස්ථාවලදී නිෂ්පාදනයේ මුළු වටිනාකමටම 25% ක තීරුබද්දක් පැනවීමේ අවදානමක් පවතී.

විශේෂයෙන් යන්ත්‍ර කොටස්, ඇතැම් නිෂ්පාදිත භාණ්ඩ, සහ ඉදිකිරීම් ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන සඳහා මෙය දැඩි බලපෑමක් ඇති කළ හැකිය. මෙම ද්විත්ව බලපෑම හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයනවල සමස්ත පිරිවැය සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ යන අතර, එය ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳපොළේ අපගේ තරඟකාරීත්වයට අහිතකර ලෙස බලපානු ඇත.

ප්‍රධාන අපනයන ක්ෂේත්‍රයන්ට එල්ල වන බලපෑම - ඇඟලුම් කර්මාන්තය

ශ්‍රී ලංකාවේ මුළු අපනයන ආදායමෙන් ඇඟලුම් අපනයනවල ප්‍රතිශතය කාලයත් සමඟ සුළු වශයෙන් වෙනස් වුවද, එය සාමාන්‍යයෙන් 40% - 45% අතර පවතී. මෙම කර්මාන්තය දළ වශයෙන් 300,000 කට අධික ජනතාවකට සෘජු රැකියා සපයන අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකයේ කොඳු නාරටිය ලෙස සැලකේ. මෙම කර්මාන්තයේ ප්‍රධානතම අපනයන ගමනාන්තය වන්නේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයයි. ශ්‍රී ලංකාවේ සමස්ත ඇඟලුම් අපනයනවලින් 40% කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් ඇමරිකානු වෙළෙඳපොළට යොමු වේ.

මීට පෙර පැවති සාමාන්‍ය 16.65% ක MFN (Most Favoured Nation) තීරුබදු අනුපාතයට සාපේක්ෂව, 2025 අගෝස්තු 1 සිට බලාත්මක වන නව 30% ප්‍රතිවිරුද්ධ තීරුබද්ද හේතුවෙන් 13.35% ක ශුද්ධ වැඩිවීමක් සිදුවනු ඇත. මෙම තීරුබදු වැඩිවීම ඇමරිකානු වෙළෙඳපොළේ ශ්‍රී ලංකා ඇඟලුම්වල සිල්ලර මිල සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ දමනු ඇත.

වියට්නාමය වැනි අපගේ ප්‍රධාන තරඟකරුවන්ට අඩු තීරුබදු ලැබීම...

මෙම මිල වැඩිවීම ඇමරිකානු පාරිභෝගිකයින් අතර ශ්‍රී ලංකා ඇඟලුම් සඳහා ඇති ඉල්ලුම පහත වැටීමට සෘජුවම හේතු වනු ඇත.

මෙම තත්ත්වය ශ්‍රී ලංකාව අසීරු තත්ත්වයකට පත් කරන්නේ, වියට්නාමය වැනි අපගේ ප්‍රධාන තරඟකරුවන්ට අඩු තීරුබදු ලැබී ඇති බැවිනි. උදාහරණයක් ලෙස, වියට්නාමය ඇමරිකාව සමඟ ඇති කරගත් ගිවිසුම යටතේ 20% ක තීරුබද්දකට පමණක් මුහුණ දෙන අතර, මෙය ශ්‍රී ලංකාවට වඩා සැලකිය යුතු තරම් අඩු අගයකි. මේ තත්ත්වය ශ්‍රී ලංකාවේ ඇඟලුම් අපනයනවල තරඟකාරීත්වයට දැඩි අභියෝගයක් වන අතර, වෙළෙඳපොළ කොටස අහිමි වීමේ බරපතල අවදානමක් පවතී.

ශ්‍රී ලංකාවේ සමස්ත ඇඟලුම් අපනයනවලින් ආසන්න වශයෙන් 40% ක් පමණ එක්සත් ජනපදය විසින් අවශෝෂණය කරයි. මෙය එක්සත් ජනපදය ශ්‍රී ලංකාවේ ඇඟලුම් කර්මාන්තයේ විශාලතම තනි-රට වෙළෙඳපොළ බවට පත් කරයි. උදාහරණයක් ලෙස, 2024 වසරේදී ශ්‍රී ලංකාවේ මුළු ඇඟලුම් අපනයනයන් ඇ.ඩො. බිලියන 4.8 ක් වූ අතර, එයින් සැලකිය යුතු කොටසක් එක්සත් ජනපදයට සිදු විය.

මෙම අධික යැපීම හේතුවෙන්, එක්සත් ජනපදය පනවන ඕනෑම තීරුබද්දක් හෝ වෙළෙඳ ප්‍රතිපත්ති වෙනස්කමක් ශ්‍රී ලංකාවේ ඇඟලුම් අංශයට සහ සමස්ත ආර්ථිකයට දැඩි බලපෑමක් ඇති කරයි. මේ තත්ත්වය මත, ඇඟලුම් කර්මාන්තය නව වෙළෙඳපොළවල් සොයා ගැනීමටත්, නිෂ්පාදන පිරිවැය අඩු කිරීමටත්, නවෝත්පාදනයන් ඔස්සේ ගුණාත්මකභාවය වැඩි දියුණු කිරීමටත් පෙළඹෙනු ඇත.

රැකියා සහ ආදායම් අර්බුදය

ලෝක බැංකුවේ Simulation Model for Analysis of Trade (SMART) ආකෘතියට අනුව සිදුකරන ලද විශ්ලේෂණයන්ගෙන් අනතුරු අඟවන්නේ, නව තීරුබදු හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ඇඟලුම් අපනයන 20% කින් පමණ පහත වැටීමේ අවදානමක් පවතින බවයි. මෙය ඩොලර් මිලියන 300 කට අධික ආදායම් අලාභයක් නියෝජනය කරයි.

මෙම තත්ත්වය සෘජුවම රටේ රැකියා වෙළෙඳපොළට බලපාන අතර, නිදහස් වෙළෙඳ කලාප නිෂ්පාදකයන්ගේ සංගමය (FTZMA) පෙන්වා දෙන්නේ, මේ හේතුවෙන් රැකියා 50,000 ක් දක්වා අහිමි විය හැකි බවයි. රැකියා අහිමි වීම් දහස් ගණනක් ආර්ථිකයට සහ සමාජයට බරපතල බලපෑම් ඇති කරන අතර, විශේෂයෙන්ම ගැමි ප්‍රදේශවල සිට පැමිණෙන ශ්‍රමිකයින්ට මෙය දැඩි අභියෝගයක් වනු ඇත.

අපනයන ආදායම අඩුවීම රටේ විදේශ විනිමය ඉපැයීම් වලට සෘජුවම බලපායි. විදේශ විනිමය ගලා ඒම අඩුවීම හේතුවෙන් රුපියලේ අගය අස්ථාවර වීමට ඉඩ ඇති අතර, එය දේශීය වෙළෙඳපොළේ ආනයනික භාණ්ඩ මිල ඉහළ යාමට හේතු විය හැකිය. මෙම උද්ධමන පීඩනය පොදු ජනතාවගේ ජීවන වියදම් තවදුරටත් ඉහළ නංවනු ඇත. ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) ද ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ, මෙම එක්සත් ජනපද තීරුබදු හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ සමස්ත දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) 1.5% කින් පමණ පහත වැටිය හැකි බවයි. මෙම තත්ත්වය, ශ්‍රී ලංකාව මෑතකදී අත්විඳි ආර්ථික අර්බුදයෙන් ගොඩ ඒමට දරන ප්‍රයත්නයන්ට ද සැලකිය යුතු බාධාවක් වනු ඇත.

අනෙකුත් අපනයන ක්ෂේත්‍රවලට බලපෑම

| රබර් ආශ්‍රිත නිෂ්පාදනවල (විශේෂයෙන් ටයර්, අත්වැසුම් වැනි) මිල ඉහළ යනු ඇත
 ඇඟලුම් කර්මාන්තයට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ රබර් සහ රබර් ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයද ඇමරිකානු වෙළෙඳපොළ මත සැලකිය යුතු ලෙස රඳා පවතියි. මෙම ක්ෂේත්‍රය සඳහා ද 30% ක තීරුබද්දක් පැනවීම හේතුවෙන් රබර් ආශ්‍රිත නිෂ්පාදනවල (විශේෂයෙන් ටයර්, අත්වැසුම් වැනි) මිල ඉහළ යනු ඇත.

කොළඹ රබර් වෙළෙඳුන්ගේ සංගමය (CRTA) මීට පෙර පෙන්වා දුන්නේ, ඇමරිකාව විසින් පනවන ලද (එවකට යෝජිත) 44% ක තීරුබද්ද හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ රබර් අපනයනවල තරඟකාරීත්වය දැඩි ලෙස අඩාල වන බවයි.

 2023 සහ 2024 වසරවලදී ඇමරිකාවට ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වභාවික රබර් අපනයනවල වටිනාකම ඩොලර් මිලියන 1.2 ක් වූ අතර, මෙම නව තීරුබදු හේතුවෙන් අපනයන ආදායම තවදුරටත් අඩුවීමේ අවදානමක් පවතී. මෙය රබර් කර්මාන්තයේ නියුතු දහස් ගණනක් වන රබර් කිරි එකතු කරන්නන්ගේ සහ ඔවුන්ගේ පවුල්වල ආර්ථිකයට සෘජුවම බලපානු ඇත.

එපමනක් නොව, රසායනික නිෂ්පාදන (විශේෂයෙන් සක්‍රීය කාබන්, අත්‍යවශ්‍ය තෙල් වැනි) ක්ෂේත්‍රයද මෙම තීරුබදු හේතුවෙන් දැඩි අර්බුදයකට මුහුණ දෙනු ඇත. මෙම නිෂ්පාදන සඳහා පෙර පැවතියේ 2% ටත් වඩා අඩු MFN තීරුබදු අනුපාතයි. එහෙත්, නව 30% ප්‍රතිවිරුද්ධ තීරුබද්ද හේතුවෙන් 28% කට අධික ශුද්ධ වැඩිවීමක් සිදුවන අතර, එමගින් මෙම නිෂ්පාදනවල මිල අතිශයින් ඉහළ යනු ඇත. සමහර ඇස්තමේන්තු අනුව, රසායනික නිෂ්පාදන අපනයනවලින් 90% ක් දක්වා අහිමි වීමේ අවදානමක් පවතී.

මෙය කුඩා නිකේතන වෙළෙඳපොළක් වුවද, ඉහළ අගයක් සහිත අපනයන අංශයක් බැවින්, සමස්ත අපනයන ආදායමට සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල වනු ඇත. මෙම ක්ෂේත්‍රවලට අමතරව, ප්ලාස්ටික් නිෂ්පාදන, ආහාර නිෂ්පාදන, ස්වර්ණාභරණ, සහ වෙනත් නිෂ්පාදිත භාණ්ඩ ද මෙම තීරුබදු හේතුවෙන් ඇමරිකානු වෙළෙඳපොළේදී අවාසි සහගත තත්ත්වයකට පත්වනු ඇත.

අපනයනකරුවන්ගේ සහ ව්‍යාපාරික ප්‍රජාවේ කනස්සල්ල

ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයනකරුවන් සහ ව්‍යාපාරික ප්‍රජාව මෙම නව තීරුබදු තත්ත්වය පිළිබඳව දැඩි අවධානයෙන් හා කනස්සල්ලෙන් පසුවෙයි. නිදහස් වෙළෙඳ කලාප නිෂ්පාදකයන්ගේ සංගමය (FTZMA) පෙන්වා දෙන්නේ, ශ්‍රී ලංකාව දැනටමත් කලාපීය තරඟකරුවන්ගෙන්, විශේෂයෙන් බංග්ලාදේශය, වියට්නාමය සහ ඉන්දියාව වැනි රටවල් වලින් දැඩි තරඟකාරීත්වයකට මුහුණ දී සිටින බවයි.

 මෙම රටවල්, ඇතැම් විට ශ්‍රම පිරිවැය, යටිතල පහසුකම් හෝ වඩාත් හිතකර වෙළෙඳ ගිවිසුම් හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට වඩා වාසිදායක තත්ත්වයක සිටියි. නව තීරුබදු හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ නිෂ්පාදන මිල ඇමරිකානු වෙළෙඳපොළේදී ඉහළ යන විට, "අපෙන් කඩාවැටෙන වෙළෙඳපොළ කොටස ලබා ගැනීමට ඔවුන් බලා සිටිනවා" යැයි ද ඔහු සඳහන් කරයි.

මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයනවලට අහිමි වන වෙළෙඳපොළ කොටස අන්‍යයන් විසින් අත්පත් කර ගැනීමේ අවදානම ඉස්මතු කරයි.

මෙම අභියෝගය විශේෂයෙන් කුඩා හා මධ්‍ය පරිමාණ අපනයනකරුවන්ට (SMEs) දැඩි ලෙස බලපානු ඇත. විශාල අපනයන සමාගම්වලට සාපේක්ෂව, SMEs වලට වෙළෙඳපොළ විවිධාංගීකරණය කිරීමට හෝ තීරුබදු පිරිවැයෙන් කොටසක් අවශෝෂණය කර ගැනීමට ඇති හැකියාව සීමිතය. ඔවුන්ගේ ලාභ ආන්තිකයන් දැනටමත් පීඩනයට ලක්ව ඇති පසුබිමක, අමතර තීරුබදු බරක් පැටවීම ඔවුන්ගේ පැවැත්මටම තර්ජනයක් විය හැකිය.

තවද, කර්මාන්තයට සැලසුම් කිරීමට නොහැකි වන තරම් අවිනිශ්චිතතාවයක් පවතින බව ද ව්‍යාපාරික ප්‍රජාව අවධාරණය කරයි. එක්සත් ජනපදයේ තීරුබදු ප්‍රතිපත්තිවල අනාගතය පිළිබඳ පැහැදිලි බවක් නොමැතිවීම, ආයෝජන තීරණ ගැනීම සහ දිගුකාලීන උපාය මාර්ග සැලසුම් කිරීම අභියෝගාත්මක කර ඇත.

ශ්‍රී ලංකා රජයේ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ප්‍රයත්න

මෙම අභියෝගාත්මක තත්ත්වය හමුවේ ශ්‍රී ලංකා රජය රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික මට්ටමින් දැඩි ප්‍රයත්නයක නිරත විය. මුලින් එක්සත් ජනපදය විසින් යෝජනා කරන ලද 44% ක ඉහළ තීරුබද්ද 30% දක්වා අඩු කර ගැනීමට හැකිවීම මෙම සාකච්ඡාවල සාර්ථකත්වයක් ලෙස සැලකිය හැකිය.

ජනාධිපති උපදෙස් පරිදි, භාණ්ඩාගාර ලේකම්වරයා ඇතුළු ශ්‍රී ලංකා නියෝජිත පිරිසක් එක්සත් ජනපද වෙළෙඳ නියෝජිත කාර්යාලය (USTR) සමඟ වොෂින්ටන්හිදී තීරණාත්මක සාකච්ඡා කිහිපයක් පවත්වා තිබේ. එහිදී, අතීතයේදී මුහුණ දුන් ආර්ථික අභියෝග, අනාගතයේ මතු විය හැකි අභියෝග ජය ගැනීමට මෙන්ම රටේ ආර්ථිකය පූර්ණ ලෙස යථා තත්ත්වයට පත් කර ගැනීම වෙනුවෙන් ශ්‍රී ලංකා රජය ගෙන ඇති පියවර පිළිබඳව නියෝජිත පිරිස එක්සත් ජනපද වෙළෙඳ නියෝජිත කාර්යාලයේ නියෝජිතයින් දැනුම්වත් කර ඇත.

මෙම සාකච්ඡාවලදී, ශ්‍රී ලංකාවට තීරුබදු පැනවීමෙන් සිදුවන බලපෑම පිළිබඳව කරුණු ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එය ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික ස්ථාවරත්වයට සහ රැකියා වෙළඳපොළට ඇති කරන අහිතකර බලපෑම අවධාරණය කර ඇත. විශේෂයෙන්, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) සමඟ ඇති කරගත් එකඟතා සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාවලිය පිළිබඳව ද ඇමරිකානු පාර්ශ්වය දැනුම්වත් කර තිබේ.

කෙසේ වෙතත්, මෙම සාකච්ඡාවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 30% දක්වා තීරුබද්ද අඩු කර ගැනීම පියවරක් වුවද, මෙම තීරුබදු සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කර ගැනීමට හෝ තවදුරටත් අඩු කර ගැනීමට අඛණ්ඩ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ප්‍රයත්න අත්‍යවශ්‍ය වනු ඇත. රජය අපනයන වෙළෙඳපළ විවිධාංගීකරණය කිරීමේ වැදගත්කම අවධාරණය කරන අතර, එය මෙම අභියෝගය හමුවේ අත්‍යවශ්‍ය උපායමාර්ගයක් ලෙස පෙන්වා දෙයි.

ගෝලීය තීරුබදු භූ දර්ශනයේ වෙනස්කම්

එක්සත් ජනපදයේ නව තීරුබදු ප්‍රතිපත්තිය ගෝලීය ආර්ථිකයේ තීරුබදු භූ දර්ශනයෙහි සැලකිය යුතු වෙනස්කම් ඇති කර තිබෙනවා. 2025 අප්‍රේල් මාසයට පෙර, එක්සත් ජනපදය සාමාන්‍යයෙන් එහි ආනයන සඳහා 1.5% ක බරිත සාමාන්‍ය තීරුබදු අනුපාතයක් පැනවූ අතර, එය ලොව අඩුම තීරුබදු සහිත රටවල් අතරට එක්ව සිටියා. සිංගප්පූරුව, හොංකොං, සහ යුරෝපා සංගමයේ සාමාජික රටවල් වැනි විවෘත ආර්ථිකයන් සහිත රටවල් හා සමපාත වෙමින්, ඇමරිකාව දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ නිදහස් වෙළෙඳාම ප්‍රවර්ධනය කළ රටක් ලෙස සැලකුණා. මෙම අඩු තීරුබදු ප්‍රතිපත්තිය ගෝලීය සැපයුම් දාමයන්හි වර්ධනයට සහ ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳාමේ ව්‍යාප්තියට විශාල දායකත්වයක් ලබා දුන්නා.

කෙසේ වෙතත්, ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් විසින් පනවන ලද නව "ප්‍රතිවිරුද්ධ තීරුබදු" හේතුවෙන්, බොහෝ රටවල් සඳහා ඇමරිකාවේ තීරුබදු අනුපාත වර්තමානයේ ඉහළ මට්ටමක පවතිනවා. මෙම ප්‍රතිපත්තිය එක්සත් ජනපදයේ වෙළෙඳ හිඟය අවම කිරීමටත්, දේශීය කර්මාන්ත ආරක්ෂා කිරීමටත්, අනෙකුත් රටවල අසාධාරණ වෙළෙඳ පිළිවෙත්වලට ප්‍රතිචාර දැක්වීමටත් අරමුණු කර ඇති බව සඳහන්.

බ්‍රසීලය (50%), මියන්මාරය (40%), බංග්ලාදේශය (35%) සහ ශ්‍රී ලංකාව (30%) වැනි රටවල් මත පනවා ඇති ඉහළ තීරුබදු මගින් මෙය පැහැදිලි වෙනවා. මෙම වෙනස්වීම ගෝලීය වෙළෙඳාමේ රටවල් අතර පවතින සාම්ප්‍රදායික සම්බන්ධතා වෙනස් කරමින්, නව වෙළෙඳ මාර්ග සහ කලාපීය සහයෝගීතාවයන් සෙවීමට රටවල් දිරිමත් කරන බවක් පෙනෙනවා.

ඉහළ සහ අඩු තීරුබදු වලට මුහුණ දෙන රටවල්

ට්‍රම්ප්ගේ නව ප්‍රතිපත්ති යටතේ ඉහළම තීරුබදුවලට මුහුණ දෙන රටවල් අතර බ්‍රසීලය (50%), මියන්මාරය (40%), ලාඕසය (40%), කාම්බෝජය (36%), තායිලන්තය (36%), බංග්ලාදේශය (35%), සහ සර්බියාව (35%) වැනි රටවල් ප්‍රමුඛ වේ. මෙම ඉහළ අනුපාත, එක්සත් ජනපදය සමඟ පවතින සැලකිය යුතු වෙළෙඳ හිඟයන් සහ එම රටවල් ඇමරිකානු භාණ්ඩ මත පනවන තීරුබදු මත පදනම්ව තීරණය වී ඇත.

ශ්‍රී ලංකාවට ද 30% ක තීරුබද්දක් පනවා තිබීම, අපගේ ප්‍රධාන අපනයන වෙළෙඳපොළට පිවිසීමේදී අමතර බරක් පැටවීමකි. මෙම තීරුබදු හේතුවෙන් අදාළ රටවල අපනයන භාණ්ඩ ඇමරිකානු වෙළෙඳපොළේදී අධික මිලකට අලෙවි වන අතර, එය එම නිෂ්පාදන සඳහා ඇති ඉල්ලුම අඩු කිරීමට සෘජුවම බලපානු ඇත.

අනෙක් අතට, අඩුම තීරුබදු වලට මුහුණ දීමට ඉඩ ඇත්තේ එක්සත් ජනපදය සමඟ සාර්ථක වෙළෙඳ ගිවිසුම් ඇති කර ගත් හෝ ඇමරිකාවට සාපේක්ෂව අඩු වෙළෙඳ හිඟයක් පවත්වාගෙන යන රටවලටයි. පිලිපීනය (20%), වියට්නාමය (20%), සහ එක්සත් රාජධානිය (10% ක පාදක තීරුබද්දක් සහිතව) වැනි රටවල් ඊට ඇතුළත් වේ. මෙම රටවල්, එක්සත් ජනපදයේ වෙළෙඳ ඉල්ලීම්වලට යම් ප්‍රමාණයකට එකඟ වීමෙන් හෝ තම වෙළෙඳ ප්‍රතිපත්ති වෙනස් කිරීමෙන් සාපේක්ෂව අඩු තීරුබදු අනුපාත ලබා ගැනීමට සමත් වී තිබේ. මෙම වෙනස්කම් ගෝලීය වෙළෙඳ සබඳතා යළි හැඩගස්වන අතර, ඉදිරියේදී ලෝක වෙළෙඳාමේ රටවල් අතර තරඟකාරීත්වය තවදුරටත් උග්‍ර වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.

කෙසේ වෙතත්, 2025 අගෝස්තු 1 වනදා සිට බලාත්මක වන නව 30% ක ප්‍රතිවිරුද්ධ තීරුබදු හේතුවෙන්, ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයන භාණ්ඩවල මිල ඇමරිකානු වෙළෙඳපොළේදී ඉහළ යනු ඇත. මෙය ශ්‍රී ලංකා නිෂ්පාදන සඳහා ඇති ඉල්ලුම අඩු කරනු ඇති අතර, එමගින් අපනයන ආදායම පහත වැටීමට සෘජුවම බලපානු ඇත. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, එක්සත් ජනපදය සමඟ ශ්‍රී ලංකාවට පවතින මෙම සැලකිය යුතු වෙළෙඳ අතිරික්තය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු වීමට ඉඩ ඇති අතර, එය රටේ විදේශ විනිමය ඉපැයීම්වලට සෘජුවම බලපානු ඇත.

මෙය, ශ්‍රී ලංකාව දැනටමත් මුහුණ දෙන ආර්ථික අභියෝග උග්‍ර කරමින්, විදේශ විනිමය හිඟය සහ රුපියලේ අස්ථාවරත්වය වැනි ගැටලු තවදුරටත් වර්ධනය වීමට හේතු විය හැකි බව ආර්ථික විශේෂඥයෝ අනතුරු අඟවති.

IMF කොන්දේසි සහ නව තීරුබදු අපනයන කෙරෙහි බලපෑම

ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයන අංශයට බලපාන ප්‍රධාන සාධක දෙකක් ලෙස ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) විසින් පනවා ඇති කොන්දේසි සහ එක්සත් ජනපදය විසින් පනවන ලද නව තීරුබදු හඳුනාගත හැකිය. මෙම සාධක දෙකම අපනයනවලට විවිධ ආකාරවලින් බලපාන අතර, ඒවායේ ඒකාබද්ධ බලපෑම රටේ සමස්ත ආර්ථිකය කෙරෙහි සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කරයි.

IMF සමඟ ඇති කරගත් විස්තීර්ණ අරමුදල් පහසුකම (EFF) යටතේ ශ්‍රී ලංකාව දැඩි ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාවලියකට එළඹී ඇත. මෙම කොන්දේසි මගින් රාජ්‍ය මූල්‍ය විනය (බදු වැඩි කිරීම් හරහා ආදායම් ඉහළ නැංවීම, වියදම් පාලනය), වෙළෙඳ ලිබරල්කරණය (අපනයන ප්‍රවර්ධනයට සහ විදේශ ආයෝජන දිරිගැන්වීමට), මුදල් ප්‍රතිපත්තිය සහ විනිමය අනුපාතිකය (උද්ධමනය පාලනය, නම්‍යශීලී විනිමය අනුපාතිකය), සහ පාලන ප්‍රතිසංස්කරණ (දූෂණය අවම කිරීම) කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. මෙම පියවර රටේ ආර්ථික ස්ථායීත්වය සහ ව්‍යාපාරික පරිසරය වැඩිදියුණු කිරීමට මූලිකවම අරමුණු කරයි.

අනෙක් අතට, එක්සත් ජනපදය විසින් පනවන ලද නව තීරුබදු, විශේෂයෙන් 30% ක ප්‍රතිවිරුද්ධ තීරුබද්ද, ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයනවලට සෘජුවම අහිතකර ලෙස බලපායි. ඉහළ තීරුබදු හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකා නිෂ්පාදනවල ඇමරිකානු වෙළෙඳපොළ මිල ඉහළ යන අතර, මෙය වියට්නාමය (20%) සහ අනෙකුත් තරඟකාරී රටවලින් ආනයනය කරන භාණ්ඩ සමඟ සසඳන විට ශ්‍රී ලංකාවේ නිෂ්පාදනවල මිල තරඟකාරීත්වය දැඩි ලෙස අඩු කරයි.

මිල වැඩිවීම් හේතුවෙන් ඇමරිකානු පාරිභෝගිකයන් අතර ශ්‍රී ලංකා භාණ්ඩ සඳහා ඇති ඉල්ලුම පහත වැටෙනු ඇති අතර, විශේෂයෙන් ඇඟලුම් වැනි ප්‍රධාන අපනයන සඳහා මෙය විශාල බලපෑමක් ඇති කරයි. එමෙන්ම, ඇමරිකානු ආනයනකරුවන් අඩු තීරුබදු හෝ තීරුබදු රහිතව භාණ්ඩ සැපයිය හැකි වෙනත් රටවල් වෙත තම සැපයුම් මූලාශ්‍ර යොමු කිරීමට ඉඩ ඇති බැවින්, සමස්ත අපනයන ආදායම පහත වැටෙනු ඇත. මෙය විදේශ විනිමය ඉපැයීම්වලට සෘජුවම බලපාන අතර, අපනයන කර්මාන්තයේ (විශේෂයෙන් ඇඟලුම්) නිෂ්පාදන අඩුවීම රැකියා අහිමි වීම්වලට ද තුඩු දෙනු ඇත.

IMF කොන්දේසි මගින් ආර්ථික ස්ථාවරත්වය සහ ව්‍යාපාරික පරිසරය වැඩිදියුණු කිරීමට අරමුණු කළද, නව තීරුබදු මගින් එම ප්‍රගතියට බරපතල අභියෝගයක් එල්ල වේ. ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල විසින් පෙන්වා දී ඇත්තේ, මෙම තීරුබදු හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) 1.5% කින් පමණ පහත වැටිය හැකි බවයි. මෙය IMF වැඩසටහනේ අරමුණු සාක්ෂාත් කර ගැනීමට බාධාවක් විය හැකි අතර, විශේෂයෙන් රාජ්‍ය ආදායම් ඉලක්ක සපුරා ගැනීම අපහසු විය හැකිය.

එමෙන්ම, මෙම තත්ත්වය රජයට, බලපෑමට ලක්වන අංශවලට සහ සේවකයන්ට සහාය දැක්වීම සඳහා වියදම් වැඩි කිරීමට ද බලපෑම් ඇති කළ හැකි අතර, එය මූල්‍ය විනය පවත්වා ගැනීමට බාධාවක් විය හැකිය. එබැවින්, මෙම ද්විත්ව අභියෝගය ජය ගැනීම සඳහා ශ්‍රී ලංකාවට අඛණ්ඩ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ප්‍රයත්න, වෙළෙඳපොළ විවිධාංගීකරණය, සහ දේශීය නිෂ්පාදන කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීමේ උපාය මාර්ග අත්‍යවශ්‍ය වේ.

අභියෝග ජය ගැනීමට උපාය මාර්ග

එක්සත් ජනපදයේ නව තීරුබදු ප්‍රතිපත්තිය මගින් එල්ල වී ඇති අභියෝග හමුවේ, ශ්‍රී ලංකාවට සිය අපනයන වෙළෙඳපොළ විවිධාංගීකරණය කිරීම අත්‍යාවශ්‍ය උපායමාර්ගයක් බවට පත්ව ඇත. මේ වන විට එක්සත් ජනපද වෙළෙඳපොළ මත අධික ලෙස යැපීම අවදානම් සහගත බව පැහැදිලිව පෙනී යයි. යුරෝපය, ආසියාව (විශේෂයෙන් ඉන්දියාව සහ අග්නිදිග ආසියානු රටවල්), මැදපෙරදිග, සහ අප්‍රිකාව වැනි කලාපවල නව වෙළෙඳපොළවල් සක්‍රීයව ගවේෂණය කිරීම සහ ඒවායේ ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම රටේ අපනයන අංශයේ ස්ථායීතාවය සඳහා තීරණාත්මක වේ.

විශේෂයෙන්ම ඉන්දියාව සහ අග්නිදිග ආසියානු රටවල් සමඟ ශක්තිමත් වෙළෙඳ සබඳතා ගොඩනගා ගැනීමෙන්, කලාපීය සැපයුම් දාමයන්ට සම්බන්ධ වීමටත්, ගෝලීය වෙළෙඳාමේ නව ප්‍රවණතා සමඟ ඉදිරියට යාමටත් ශ්‍රී ලංකාවට අවස්ථාවන් උදා වනු ඇත.

තවද, එක්සත් රාජධානිය සහ යුරෝපා සංගමය සමඟ දැනටමත් පවතින GSP+ (Generalised Scheme of Preferences Plus) වැනි වෙළෙඳ සහන යළි ලබා ගැනීම හෝ ඒවායේ විෂය පථය පුළුල් කර ගැනීම සඳහා අඛණ්ඩ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ප්‍රයත්න අත්‍යවශ්‍ය වේ. මෙම සහන මගින් ශ්‍රී ලංකාවේ නිෂ්පාදනවලට යුරෝපා වෙළෙඳපොළට තීරුබදු රහිතව හෝ අඩු තීරුබදුවලට යටත්ව ප්‍රවේශ වීමේ අවස්ථාව හිමි වන අතර, එය ඇමරිකානු වෙළෙඳපොළෙන් ඇති විය හැකි පාඩුව යම් ප්‍රමාණයකට පියවා ගැනීමට උපකාරී වනු ඇත.

වෙළෙඳපොළ විවිධාංගීකරණයට අමතරව, නිෂ්පාදන කාර්යක්ෂමතාව (Productivity) ඉහළ නැංවීම ද අත්‍යවශ්‍ය වේ. මෙයින් අදහස් කරන්නේ නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලීන් නවීකරණය කිරීම, තාක්ෂණය යොදා ගැනීම සහ ශ්‍රම ඵලදායිතාව වැඩිදියුණු කිරීම තුළින් නිෂ්පාදන පිරිවැය අවම කර ගැනීමයි. නිෂ්පාදන විවිධාංගීකරණය ඔස්සේ, ඉහළ අගය එකතු කළ, නිකේතන නිෂ්පාදන (high-value, niche products) කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමෙන් ගෝලීය වෙළෙඳපොළේ නව අවස්ථා උදා කර ගත හැකිය.

එසේම, අධි තාක්ෂණික සහ නව්‍යකරණයන් අපනයන ක්ෂේත්‍රයට හඳුන්වා දීමෙන්, තරඟකාරීත්වය වැඩි දියුණු කර ගැනීමටත්, ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන්ට අනුකූල වීමෙන් නව වෙළෙඳපොළවල් ආකර්ෂණය කර ගැනීමටත් හැකි වනු ඇත. මෙම බහුවිධ උපායමාර්ග ඔස්සේ කටයුතු කිරීමෙන් පමණක්, ඉදිරියේදී මතුවිය හැකි ආර්ථික කම්පනවලට සාර්ථකව මුහුණ දී, ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයන අංශයේ තිරසාර වර්ධනයක් පවත්වා ගත හැකිය.

අනාගතය සඳහා නිර්දේශ

ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයන අංශයට පවතින බාහිර අභියෝගවලට අමතරව, දේශීය වෙළෙඳ ප්‍රතිපත්තියේ පවතින ගැටලු (පැරා තීරුබදු, සංකීර්ණ ආනයන පාලන, සහ දේශීය බදු) අපනයනකරුවන්ට තවදුරටත් අභියෝග රැසක් එල්ල කරයි. ආර්ථික විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ, ආනයන මත අධික බදු පැනවීම අමුද්‍රව්‍ය මිල ඉහළ දැමීමෙන් අපනයනකරුවන්ට ද වක්‍රාකාරයෙන් බලපාන බවයි.

මෙම අභ්‍යන්තර බාධක කඩිනමින් ඉවත් කරමින්, ආර්ථිකය වඩාත් කාර්යක්ෂම කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. ඒ සඳහා නිෂ්පාදන නවෝත්පාදනය, ගුණාත්මකභාවය වැඩි දියුණු කිරීම, සහ පිරිවැය ඵලදායී ලෙස කළමනාකරණය කිරීම මගින් ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳපොළේ තරඟකාරීත්වය පවත්වා ගත යුතුය. මෙය රජය, අපනයනකරුවන් සහ සමස්ත ව්‍යාපාරික ප්‍රජාව අතර දැඩි සහයෝගීතාවයක් සහ පැහැදිලි උපායමාර්ගික දැක්මක් ඉල්ලා සිටින තීරණාත්මක මොහොතකි.

ගෝලීය වෙළෙඳාමේ මෙම වේගවත් වෙනස්වීම් හමුවේ, ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයන ක්ෂේත්‍රයේ ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව (resilience) සහ අනුවර්තනය වීමේ හැකියාව (adaptability) තීරණාත්මක වනු ඇත. අර්බුද හමුවේ නොසැලී සිටීමටත්, නව තත්ත්වයන්ට අනුවර්තනය වෙමින් ඉදිරියට යාමටත් හැකිවීම රටේ ආර්ථික අනාගතය තීරණය කරනු ඇත. ඒ සඳහා, නව තාක්ෂණයන් වැළඳ ගැනීම, ශ්‍රම බලකාය පුහුණු කිරීම සහ දේශීය හා විදේශීය ආයෝජන සඳහා වඩාත් ආකර්ශනීය පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

මෙම මූලෝපායන්ට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවට තවත් ශක්තිමත් පියවර කිහිපයක් ගත හැකිය. එනම්, වෙළඳ ගිවිසුම් ජාලය පුළුල් කිරීම යි. එක්සත් ජනපදය සමඟ ඇති අභියෝග හමුවේ, ඉන්දියාව, චීනය, සහ ආසියාන් (ASEAN) කලාපය වැනි ප්‍රධාන ආර්ථිකයන් සමඟ නිදහස් වෙළෙඳ ගිවිසුම් (FTAs) සහ ආයෝජන ප්‍රවර්ධන ගිවිසුම් සක්‍රීයව සාකච්ඡා කිරීමෙන් නව අපනයන අවස්ථා උදා කර ගත හැකිය. එසේම, ශ්‍රී ලාංකීය සන්නාම ගෝලීයව ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා අලෙවිකරණ උපාය මාර්ග ශක්තිමත් කළ යුතුය. ගුණාත්මකභාවය, තිරසාරභාවය සහ සදාචාරාත්මක නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලීන් ඉස්මතු කර දැක්වීමෙන් විශේෂිත පාරිභෝගික කොටස් ආකර්ෂණය කර ගත හැකිය. මෙම සාධක කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමෙන් පමණක්, ශ්‍රී ලංකාවට ගෝලීය වෙළෙඳපළේ පවතින අභියෝග සාර්ථකව ජයගෙන, තිරසාර ආර්ථික වර්ධනයක් කරා ගමන් කළ හැකිය.

(සටහන | මහාචාර්‍ය විජිතපුරේ විමලරතන හිමි)