එනිසා පොළොන්නරුව - මහියංගනය ප්‍රධාන මාර්ගයේ සැලකිය යුතු බාධාවක් ඇති විය. පොලිසිය වහාම විරෝධතාවයට විරුද්ධව අපරාධ නඩු විධාන සංග්‍රහයේ 106 වගන්තිය යටතේ අධිකරණ නියෝගයක් ගෙන එය දැනුම් දුන්නේය. විරෝධතාකරුවෝ ඊට අවනත නොවූහ.
ඉන් දින 18කට පසුව පොලිසිය විරෝධයට සහභාගි වූ සහභාගි වූ රණවක ආරච්චිගේ ගාමිණී ජයරත්න සහ හෙට්ටිආරච්චිගේ රංගික එරන්ද අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. චෝදනාව වූයේ එම විරෝධතාවයට අදාළ අධිකරණ නියෝගයක් උල්ලංඝනය කිරීමය. තමන් මහේස්ත්‍රාත්වරයා දුන් එවැනි නියෝගයක් ගැන නොදන්නා බව එම දෙදෙනා කියා සිටියේය. එනමුත් එම මහේස්ත්‍රාත්වරයා විසින්ම ඔවුන් රක්ෂිත බන්ධනාගාර ගත කරන ලදී.
එමගින් සිය මූලික අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය වූ බවට ඔවුන් දෙදෙනා ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කළහ. පෙත්සම්කරුවන් තර්ක කළේ මහේස්ත්‍රාත්වරයා විසින් නිකුත් කරන ලද නියෝග ඔවුන්ට අදාළ නොවන බවත්, ඔවුන්ගේ නම් ඇතුළත් කර නොමැති බවත්, ඔවුන්ට නියෝග ලබා දී නොමැති බවත් උද්ඝෝෂණය අතරතුර කිසිදු අධිකරණ නියෝගයක් පිළිබඳව තමන් නොදැන සිටි බවත්ය. එබැවින් තමන් අත්අඩංගුවට ගැනීම නීති විරෝධී බවත් සිය අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස උල්ලංඝනය කිරීමක් බවත්ය. පොලිසිය නිසි නීතිමය ක්‍රියා පටිපාටි අනුගමනය නොකළ බවට කරුණූ ඉදිරිපත් විය.
උද්ඝෝෂනය මහජන ගමනාගමනයට බාධා කළ බවත් තත්වය කළමනාකරණය කිරීම සඳහා අධිකරණ නියෝගයක් ඉල්ලා සිටි බවත් පවසමින් පොලිසිය ඔවුන්ගේ ක්‍රියාව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය හමුවෙහි සාධාරණීකරණය කළේය. පෙත්සම්කරුවන් නොදන්නා බව කියා සිටින අධිකරණ නියෝග විරෝධතාකරුවන්ට දැනුම් දුන් බව ද කියා සිටියේය. පොලිසිය කියා සිටියේ සිය ක්‍රියාමාර්ගය මහජන සාමය පවත්වා ගැනීම පිනිස වූ බවය .
මූලික අයිතිවාසිකම් සම්බන්ධයෙන් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ බහු වගන්ති මෙම විභාගයට අදාළව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් සලකා බලන ලදී.
විරෝධතාවයේ, තහනම් අධිකරණ නියෝගයක් ලබා ගැනීමේ සහ පසුව අත්අඩංගුවට ගැනීමේ නීත්‍යානුකූලභාවය තීන්දුවෙහි මූලික විමසා බැලීම විය. විස්තීර්ණ නඩු විභාගයකින් පසුව 2025 ජූලි 3 වන දින තීන්දුව ලබා දෙන ලදී.
මෙම තීන්දුව විරෝධතා පැවැත්වීමේ අයිතිය, රැදවුම් නියෝග ලබා දීමේ දී මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණ බලය සහ පොලිස් හැසිරීම් පිළිබඳ තීරණාත්මක පූර්වාදර්ශයකි.
මෙම තීන්දුව ඉන්දියානු නිදහස් අරගල සමයෙහි මහත්මා ගාන්ධි සහ මුහම්මද් අලි ජින්නා මෙහෙය වූ විරෝධතා ක්‍රම පිළිබඳ තීක්ෂ්ණ බුද්ධිමය සංසන්දනයක් සපයයි. ක්‍රියාකාරීත්වය සහ විසම්මුතිය සඳහා එම දෙනොගේ සුවිශේෂී ප්‍රවේශයන් ඉස්මතු කරයි. ඒ මෙසේය.
ගාන්ධිගේ සාමකාමී ක්‍රියාකාරීත්වයේ විලාසය වූයේ අවිහිංසාවාදී ප්‍රතිරෝධය පෑමය. මෙම ක්‍රමය ප්‍රතිසංස්කරණ සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා සදාචාරාත්මක පෙළපාළි සහ සිවිල් නීති කඩකිරීම මත විශ්වාසය තබමින් ක්‍රියාකාරීත්වයට අධ්‍යාත්මිකත්වය ඇතුළත් කිරීමට උත්සාහ කළේය.
ගාන්ධිගේ විරෝධතා ක්‍රම විවිධ විය. සාමකාමී පෙළපාලි, වාඩි ලා ගැනීම්, උපවාස සහ ඉටිපන්දම් දල්වා උද්ඝෝෂණ යනාදිය ඊට ඇතුළත් විය. මෙම විරෝධතා ආකාර ඉලක්ක කළේ පීඩකයින්ගේ සහ මහජනතාවගේ හෘද සාක්ෂියට ආයාචනා කිරීමට, සංවාදය සහ අවබෝධය පෝෂණය කිරීමට ය.
ගාන්ධිගේ විරෝධතා බොහෝ විට අසාධාරණ නීතිවලට හිතාමතාම අනුකූල නොවීම එනම් සිවිල් අකීකරුකම ඇතුළත් වූ නමුත් සෑම විටම සාමකාමී සහ විනයගරුක ආකාරයකින් සිදු විය. මෙම ප්‍රවේශය මහජන සාමය පවත්වා ගනිමින් නීතිවල අසාධාරණය ඉස්මතු කිරීම අරමුණු කළේය.
ගාන්ධිගේ දර්ශනයෙන් ආභාෂය ලැබූ සාමකාමී විරෝධතා ආකාර ශ්‍රී ලංකාව තුළ දැක ඇති බවත්, ඒවා ඉවසීමේ සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වටිනාකම්වල වැදගත්කම අවධාරණය කරන බවත් තීන්දුවේ සඳහන් කරයි.
මුහම්මද් අලි ජින්නා ජනයා සෘජු ක්‍රියාමාර්ග සඳහා කැඳවන ලදී. ජින්නාගේ විරෝධතා සඳහා ප්‍රවේශය වඩාත් ස්ථිරසාර සහ ක්‍රියාකාරී-නැඹුරු උපාය මාර්ගයකින් සැපිරුණි. එය බොහෝ විට "සෘජු ක්‍රියාමාර්ග" එනම් Direct Action ලෙස හැඳින්වේ. මෙම ක්‍රමය අරමුණු කළේ විරෝධතාකරුවන්ගේ ඉලක්කය වූයේ ඒත්තු ගැන්වීම හෝ සාකච්ඡා මත රඳා නොසිට මූලික වශයෙන් ඔවුන්ගේම උත්සාහයන් තුළින් සාක්ෂාත් කර ගැනීමයි.
ජින්නාගේ විරෝධතා බොහෝ විට දේශපාලන විප්ලව සඳහා පියවර තැබීය. මහජන සහයෝගය බලමුලු ගැන්වීම සහ වෙනසක් ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා බලධාරීන්ට සැලකිය යුතු පීඩනයක් ඇති කිරීම කෙරෙහි ඍජු ක්‍රියාමාර්ග අවධානය යොමු කළේය.
ගාන්ධිගේ ක්‍රම අවිහිංසාව සහ සදාචාරාත්මක ආයාචනය තුළ මුල් බැස ගත් අතර, ජින්නාගේ ප්‍රවේශය වඩාත් ප්‍රායෝගික සහ ගැටුම්කාරී වූ අතර, සංවිධානාත්මක හා උපායමාර්ගික ක්‍රියාමාර්ග හරහා සැබෑ ප්‍රතිඵල ඉල්ලා සිටියේය.
ගාන්ධිගේ දර්ශනයෙන් ආභාෂය ලැබූ සාමකාමී විරෝධතාවල සිට ජින්නාගේ සෘජු ක්‍රියාමාර්ගයට සමාන වඩාත් ස්ථිරසාර ව්‍යාපාර දක්වා - ශ්‍රී ලංකාව විවිධ වර්ණාවලියක් පුරා විරෝධතා අත්විඳ ඇති බව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ තීන්දුව දක්වයි.
ඊට මෑත උදාහරණයක් ලෙස තීන්දුව “අරගලය”පෙන්වා දෙන්නේ දේශපාලන විප්ලවයක ලකුණූ එහි වූ බව පවසමිනි. ජනාධිපතිවරයාට ඉවත ගොස් ඉල්ලා අස්වීමට ශ්‍රී ලංකාවේ 2022 "අරගලය" විරෝධතාවය හේතු වූ බව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ තීන්දුව මගින් නීති ඉතිහාසයට එක් කරයි. “අරගලය” දේශපාලන වෙනසක් අත්කර ගැනීමේදී “සෘජු ක්‍රියාමාර්ග” මාදිලියේ බලපෑම පිළිබිඹු කරන බව ද තීන්දුව දක්වයි.
ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ විසම්මුතිය යන දැක්ම යටතේ ඉහත කී විරෝධතා විලාස දෙකම සජීවී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයකට අත්‍යවශ්‍ය බව අවධාරණය කරමින් විරෝධතා දැක්වීම සහ විරෝධතා වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම, ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා මෙවලම් ලෙස පිළිගැනීමේ වැදගත්කම අවධාරණය තීන්දුව කරයි.
සාරාංශයක් ලෙස, විරෝධතා සහ උපදේශන ක්‍රම හැඩගැස්වීමේදී ගාන්ධිගේ සාමකාමී ක්‍රියාකාරිත්වයේ සහ ජින්නාගේ සෘජු ක්‍රියාමාර්ගයේ කල්පවත්නා වැදගත්කම මෙම තීන්දුව යළිත් වරක් අවධාරණය කරයි. එය මෙරට දේශපාලන සංස්කෘතිය පොහොසත් කරවන හිමිකම් ක්‍රියාකාරිත්වයට මහත් පිටුබලයකි.
තීන්දුව මෙසේ ද සඳහන් කරයි:
මහජන විරෝධතා යනු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටවල බහුලව දක්නට ලැබෙන වෙනසක් සඳහා වන ඉල්ලීම් සමඟ බොහෝ විට සම්බන්ධ වන සංවිධානාත්මක සාමූහික අදහස් ප්‍රකාශනයකි. මහජන විරෝධතාවලට පෙළපාලි, පිකට් සහ පෙළපාළි ඇතුළත් විය හැකිය. ඒවා දුක්ගැනවිලි ඉස්මතු කිරීමට සහ බලධාරීන්ගෙන් ප්‍රතිසංස්කරණ ඉල්ලා සිටීමට ප්‍රයෝජනවත්ය.
විරෝධතා දැක්වීමේ අයිතිය කතා කිරීමේ, රැස්වීමේ සහ සංගමයේ නිදහස මූලික අයිතිවාසිකම් යටතේ ආරක්ෂා කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙම අයිතිවාසිකම් නීත්‍යානුකූලව සහ මහජන සාමය උල්ලංඝනය නොකර ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය.
බලධාරීන්ගේ ප්‍රතිචාරය අනුව විරෝධතා සාමකාමී විය හැකිය.ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩු සජීවී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ ලකුණක් ලෙස විරෝධතා ඉවසා සිටිය යුතුය.
විසම්මුතියට ඇති අයිතියට ගරු කළ යුතුය. ප්‍රජාතන්ත්‍ර විරෝධී පාලන තන්ත්‍ර බොහෝ විට විසම්මුතිය මර්දනය කරයි. විසම්මුතිය මර්දනය කිරීම පාලනය සහ මහජන විශ්වාසය සඳහා දිගුකාලීන ප්‍රතිවිපාකවලට හේතු විය හැකිය.
විරෝධතාවලට ප්‍රතිචාරය නීත්‍යානුකූල සම සමානුපාතික විය යුතු අතර ප්‍රචණ්ඩත්වයට යොමු නොවී මහජන සාමය පවත්වා ගැනීමට එවා අරමුණු කර ගත යුතු බව අවධාරණය කරයි.
නීති විරෝධී රැස්වීම් වැළැක්වීම සඳහා පොලිසිය නියෝග නිකුත් කළ අතර ඒවා සියලුම විරෝධතාකරුවන්ට ඵලදායී ලෙස සන්නිවේදනය කර නොමැත. අවසාන වශයෙන් නඩු තීන්දුව සදහන් කරන්නේ විරෝධතාකරුවන් දෙදෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගැනීම නීත්‍යානුකූල යැයි සලකනු ලැබුවද, ඔවුන්ගේ රිමාන්ඩ් භාරයේ තබා ගැනීම ප්‍රමාණවත් සාධාරණ හේතු නොමැති බවයි. එබැවින් ඔවුන්ගේ අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය කර ඇති බව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය තීරණය කළේය. අරලගංවිල පොලිසියේ ස්ථානබාර නිලධාරියාට සිය පුද්ගලික මුදලින් පෙත්සම්කරුවන්ට රුපියල 30,000ක් ගෙවන ලෙස ද නියෝග කරන ලදී.
අධිකරණ නිරීක්ෂණ සහ නිර්දේශ සම්බන්ධයෙන් මෙම තීන්දුව අනාගතය සඳහා මගපෙන්වීම් ලබා දෙයි. එය විරෝධතා අයිතිය පිළිගැනීමේ දිගුවකි. පොලිසිය සහ මහේස්ත්‍රාත්වරුන් විරෝධතා සහ රිමාන්ඩ් අයදුම්පත් සම්බන්ධයෙන් විචක්ෂණශීලීව කටයුතු කිරීමේ අවශ්‍යතාවය ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය අවධාරණය කරයි. මූලික අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා මහේස්ත්‍රාත්වරුන්ට හොඳ පුහුණුවක් ලබා දීමේ සහ නීතිමය ප්‍රමිතීන් පිළිපැදීම එමගින් නිර්දේශ කරයි.
විරෝධතා දැක්වීමේ සහ විරෝධතා දැක්වීමේ මූලික අයිතියට ගරු කිරීම සහ තීන්දුවේ දක්වා ඇති නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ මූලධර්ම පිළිපැදීම සහතික කිරීම සඳහා පොලිස් නිලධාරීන් දැනුවත් කිරීම සඳහා පොලිස් නියෝගයක් නිකුත් කරන ලෙස අධිකරණය පොලිස්පතිවරයාට නියෝග කරන ලදී. මෙම නියෝගයේ අරමුණ වන්නේ දඬුවම් ක්‍රියාමාර්ග පැනවීමට වඩා අනාගතයේදී මෙවැනි ගැටළු වළක්වා ගැනීමයි.
ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන්ට බලපාන මිනිස්-අලි ගැටුමට විසඳුම් ලබා දී ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාව සහ ජීවනෝපායන් සහතික කරන ලෙස ද අධිකරණය බලධාරීන්ගෙන් සිය තීන්දුව මගින් ඉල්ලා සිටී.
නඩුව විභාග කළේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ අගවිනිසුරුවරිය වන මුර්දු ප්‍රනාන්දු සහ විනිසුරවරුන් වන එස්. තුරෙයිරාජා, සහ යසන්ත කෝදාගොඩය.තීන්දුවෙහි සවිස්තරාත්මක තර්ක සහ නිගමන විනිසුරු යසන්ත කෝදාගොඩ ඉදිරිපත් කළ අතර මුර්දු ප්‍රනාන්දු සහ එස්. තුරෙයිරාජා, විනිසුරුවරුන් දෙදෙනා තීන්දුවට එකඟ වූහ.
අනාගත මිනිස්-අලි ගැටුම් වැළැක්වීම සඳහා පියවර කිහිපයක් මෙම තීන්දුවෙන් යෝජනා කරන අතර, හොඳින් සැලසුම් කළ, තිරසාර සහ බහුවිධ ප්‍රවේශයක අවශ්‍යතාවය අවධාරණය කරයි. මෙම පියවරයන්ට පහත සඳහන් කරුණූ ඇතුළත්ය.
* විශේෂඥ උපදෙස් සහ බහුවිධ උපාය මාර්ග:
මානව-අලි ගැටුම අවම කිරීම සඳහා උපාය මාර්ග සකස් කිරීම සඳහා විශේෂඥ උපදෙස් මත ක්‍රියා කිරීමට සහ බහුවිධ ප්‍රවේශයක් අනුගමනය කිරීමට බලධාරීන් දිරිමත් කරයි.
* අලි සඳහා ප්‍රමාණවත් වාසස්ථාන ලබා දීම:
අලි ඇතුන් වැනි වන සතුන්ට ඔවුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික වාසස්ථානවල ජීවත් වීමට සහ පවත්වා ගැනීමට ප්‍රමාණවත් ඉඩක් ලබා දීමේ වැදගත්කම තීන්දුවෙන් ඉස්මතු කරයි. මෙය සාම්ප්‍රදායිකව වනජීවීන් විසින් ජීවත්වන ප්‍රදේශවලට මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් ආක්‍රමණය කිරීම අඩු කිරීමට උපකාරී වනු ඇත.
* සැලසුම් කළ සංවර්ධනය:
සැලසුම් නොකළ සහ තාවකාලික සංවර්ධනය මිනිස්-අලි ගැටුමට දායක වී ඇති බව තීන්දුවේ සඳහන් වේ. මිනිස් වාසස්ථාන සහ කෘෂිකාර්මික ක්‍රියාකාරකම් වනජීවී ප්‍රදේශ අධික ලෙස ආක්‍රමණය නොකරන බව සහතික කිරීම සඳහා වඩා හොඳ සැලසුම් කිරීමක් අවශ්‍යය.
* විදුලි වැටවල් අලුත්වැඩියා කිරීම:
අලි ඇතුන් ඔවුන්ගේ වාසස්ථානවලට සීමා කිරීමට සහ මිනිස් ජනාවාස සහ කෘෂිකාර්මික ක්ෂේත්‍ර ආක්‍රමණය කිරීම වැළැක්වීමට අදහස් කරන අක්‍රිය විදුලි වැටවල් අලුත්වැඩියා කිරීමේ අවශ්‍යය.
* අලි ඇතුන් නැවත වනාන්තරවලට යැවීම:
ක්ෂණික ගැටලුව විසඳීම සඳහා තාවකාලික පියවරක් ලෙස අලි ඇතුන් නැවත වනාන්තරවලට පලවා හැරීම ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය.
* තිරසාර විසඳුම්:
තීන්දුවේ නිශ්චිත පියවරයන් නියම කර නොමැති වුවද, මිනිස් ජීවිත සහ දේපළ ආරක්ෂාව වනජීවී සංරක්ෂණය සමඟ සමතුලිත කරන තිරසාර විසඳුම්
සඳහා ඇති අවශ්‍යතාවය එය අවධාරණය කරයි.
* රජයේ ක්‍රියාමාර්ග:
අලි මිනිස් ගැටුම විසඳීම සඳහා ක්ෂණික හා අර්ථවත් ක්‍රියාමාර්ග ගන්නා ලෙස අදාළ බලධාරීන්ගෙන් තීන්දුව ඉල්ලා සිටී. මෙම නිරීක්ෂණ විධායකයට දැනුම් දී අවශ්‍ය පියවර ක්‍රියාත්මක කරන බව සහතික කරන ලෙස නීතිපතිවරයාට එය උපදෙස් දී තිබේ.
* අධීක්ෂණය සහ වාර්තා කිරීම:
බලධාරීන් විසින් ගන්නා ලද ක්‍රියාමාර්ග සහ එහි ප්‍රතිඵලය විස්තර කරන වාර්තාවක් මාස හයක් ඇතුළත ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට ගොනු කළ යුතුය.
මෙම පියවරයන් මානව ආරක්ෂාව සහ වනජීවී සංරක්ෂණය යන දෙකම ආමන්ත්‍රණය කිරීමෙන් ගැටුම අවම කිරීම අරමුණු කරයි, සමබර හා තිරසාර සහජීවනයක් සහතික කරනු ඇතැයි ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය සඳහන් කරයි..
(සටහන | සුනන්ද දේශප්‍රිය)Journalist, Writer and Human Rights Activist
sunandadeshapriya@gmail.com
Twitter: @sunandadesh
Editor: http://srilankabrief.org
(උපුටා ගැනීම - srilankabrief.org)