උදාහරණයකට සියඹලාණ්ඩුවේ ගැමියකුට ගුවන්යානයකින් ගමනක් නොගියද ගුවන් සමාගමේ පාඩුව පියවීමට බදු ගෙවීම් හරහා දායකවීමට සිදුවී ඇත
කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයේ ආර්ථික විද්‍යා අධ්‍යයන අංශයේ මහාචාර්ය ප්‍රියංග දුනුසිංහ සමඟ සිදුකළ සංවාදයක් ඇසුරෙන් මෙම ලිපිය සැකසුණි.
මහාචාර්ය ප්‍රියංග දුනුසිංහ
රාජ්‍ය ව්‍යවසායන් ආරම්භ කිරීමට මුල් වූ හේතුසාධක හා අරමුණුවලින් බොහෝ දුරට බැහැරවූ නව සමාජයක් හා වටාපිටාවක් නිර්මාණය වී ඇති පසුබිමක තවදුරටත් ජාතික අය-වැයට බරක් වෙමින් ඒවා පවත්වාගෙන යෑමේ හැකියාවක් රජයට නැත. එබැවින් රජය වහාම රාජ්‍ය ව්‍යවසායන්ගේ ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමට නොබියව කටයුතු කළ යුතුය.
මීට වසර 60, 70කට පෙර අප රට තිබූ සමාජ, ආර්ථික, දේශපාලන තත්ත්වයට වඩා වර්තමානය වෙනස් වී ඇත. එදා රටේ ජනතාවගේ බලාපොරොත්තු, අපේක්ෂා ඉටුකිරීමට යම් යම් රාජ්‍ය ව්‍යවසායන් ආරම්භ කළ යුතුව තිබුණි.
එදවස රාජ්‍ය ව්‍යවසාය ඇති කිරීමට අදාළ වූ අරමුණ අපි මඳක් පැහැදිලි කර ගනිමු.
රටේ දියුණුව, සංවර්ධන අරමුණු කොට රාජ්‍ය ව්‍යවසායන් බිහි කෙරිණි. මූලෝපාය අරමුණ ජය ගැනීමට ද, වෙළෙඳපොළ බිඳවැටීම වැළැක්වීමට ද රාජ්‍ය ව්‍යවසායන් ආරම්භ කළ යුතුය.
එපමණක් නොව පෞද්ගලික අංශය ප්‍රමාණවත් නොවීම හේතුවෙන් ද එදා රාජ්‍ය ව්‍යවසායන් බිහිකළ යුතුව තිබුණි.
මේ ආකාර වූ අරමුණු ජය ගැනීමට අප රටේ පමණක් නොව මුළු ලෝකයේම රාජ්‍ය ව්‍යවසායන් බිහි කෙරිණි. එම ව්‍යවසාය හරහා රටේ ජනතාවට සංවර්ධනයට අදාළව කටයුතු සිදු කෙරිණි. එහිදී සමහර අංශයන් දියුණු කිරීමට අවශ්‍ය මැදිහත්වීම් එදා ඇති කළ ව්‍යවසායන් තුළින් ලබාදුනි.
රාජ්‍ය ව්‍යවසායන්
ඕනෑම රටක මූලෝපායික ලෙස වැදගත් අංශ වන බලශක්ති, වරාය, ගුවන්තොටුපොළ, ඇලුමිනියම්, යකඩ හා වානේ යනාදියේ දියුණුවට ද රාජ්‍ය ව්‍යවසායන් බිහිවිය. විදේශ හෝ පෞද්ගලික අංශයේ මැදිහත්වීමක් මත මේ සේවා ලබාගැනීමට යෑමේදී රටේ ආරක්ෂාවට, භෞමික අඛණ්ඩතාව වැනි කරුණුවලදී පීඩා අවම කිරීමට ඒවා රජය සතු විය යුතුම යන්න එදා ප්‍රතිපත්තිය විය.
ඒකාධිකාරී තත්ත්වයක් ඇතිවුවහොත් ගැටලු මතුවේ යැයි සිතා, ඒ අනුව පෞද්ගලික අංශය සතුව වරාය, ගුවන්තොටුපොළ, විදුලිබල මණ්ඩලය වැනි රාජ්‍ය ව්‍යවසායන් බිහිවීමට ඉඩක් ලබා නොදුනි.
රාජ්‍ය ව්‍යවසායන් ලෙස ප්‍රකට බැංකු, රක්ෂණ, වරාය, ගුවන්තොටුපොළ, විදුලි, බලශක්තිය, කජු, තල්, සීනි එකී නොකී ව්‍යවසායන්ට රජය මැදිහත්වීමක් එදා කළ යුතුවිය.
මෙලෙස ක්‍රියාත්මක වූ රාජ්‍ය සේවාවන් සම්බන්ධයෙන් රාජ්‍ය ව්‍යවසායට අදාළ අයගේ අත්දැකීම් මෙසේ සඳහන් කරමු.
වසර 1950 – 60, 70 අගවනතුරු රාජ්‍ය ව්‍යවසායන් බිහිවිය. වසර 1960 ගණන්වල බැංකු ඇතුළු ව්‍යවසායන් ඇරඹිණි. මේ වන විට ඒවා සම්බන්ධයෙන් අපට තිබෙන අත්දැකීම් මොනවාද? යන්න කතා කළ යුතුමය. අපිට තිබෙන අත්දැකීම නම් ඒවා අදාළ අරමුණු ඉෂ්ට කර ගැනීමට එදවස සමත් වන්නට ඇත. මේ වන විට එම සේවා ගැන ඇත්තේ ප්‍රශ්නාර්ථයකි. එසේ සමත් වුවත් රජයේ අය-වැයට මේ වන විට ඉන් විශාල අහිතකර බලපෑමක් මතුවී ඇත. වංචාව – දූෂණ ඉහළ ගොස් ඇත. රාජ්‍ය ව්‍යවසායන්ගෙන් ජනතාවට ලැබෙන භාණ්ඩ හා සේවා ගුණාත්මකභාවය අද පහළ වැටී ඇත.
රජය සතු ව්‍යවසායන්ගේ භෞතික සම්පත් ප්‍රමාණය විශාලය. නමුත් අද වන විට එම සම්පත් ඌන උපයෝජන සම්පත් ලෙස පවතී.
අදාළ ආයතන විසින් ජනතාව සපයන සේවාවල ගුණාත්මකභාවය, නවෝත්පාදනය දක්නට නොලැබේ.
රාජ්‍ය ව්‍යවසාය තුළ ලබාදෙන ඇතැම් සේවාවල භාණ්ඩයක තිබෙන ගුණාත්මකභාවය පහළය. එමෙන්ම අද වන විට එම ව්‍යවසායන්වල ලාභදායිකත්වයක් නොමැත.
මෙම ව්‍යවසායන් නිසා ලබන පාඩුව පොදු මහජනතාව පිට පැටවේ. ඈත පිටිසර ගමක අයෙකු ගුවන්යානයක ගියත් නැතත් ඔහුට ද ගුවන් සේවය ලබන පාඩුවේ බර ගෙවීමට සිදුවේ. එමෙන්ම වරාය ප්‍රයෝජනයට ගත්ත ද නොගත්තද, විදුලි බලය ඇතත් නැතත් ඈත පිටිසර අයට ඒවායේ පාඩුව පියවීමට දායක වීමට සිදුවී ඇත. මෙය බරපතළ තත්ත්වයකි.
මෙම රාජ්‍ය ව්‍යවසායන්වලින් සමාජයේ ඉහළම තලයේ සිටින සුළු පිරිසකට සෙත සැලසෙන අතර, සමාජයේ පහළම පන්තියේ සිටින බහුතරයකට බරක් පැටවීම සිදුවී තිබේ. උදාහරණයකට සියඹලාණ්ඩුවේ ගැමියකුට ගුවන්යානයකින් ගමනක් නොගියද ගුවන් සමාගමේ පාඩුව පියවීමට බදු ගෙවීම් හරහා දායකවීමට සිදුවී ඇත.
මෙවැනි තත්ත්ව නිසා රාජ්‍ය ව්‍යවසායන්ගේ ප්‍රතිසංස්කරණයක් ඇති කිරීමේ අදහස මතුවිය. ඒ අනුව 1980 රාජ්‍ය ව්‍යවසායන් අතරින් සමහර ඒවා වාණිජමය ලෙස පාඩු ලබා දුර්වල වූ විට පෞද්ගලික අංශයට ලබාදීම සිදුවිය. ඒ අනුව රජය සතු වතු සමාගම් 1990 ගණන්වල පෞද්ගලික අංශයට පැවැරිණි. රජය භාණ්ඩ ආනයනය කිරීමේ ව්‍යවසායන්ගෙන් ක්‍රමිකව ඉවත් විය. DFCC බැංකු පද්ධතිය, තුල්හිරිය, තුනීලෑලි සංස්ථාව වැනි ව්‍යවසායන් බොහෝමයක් පෞද්ගලික අංශයට ලබාදුනි.
ඉන් අනතුරුව ක්‍රමිකව රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික හවුල්කාරිත්වය යටතේ ව්‍යාපාර සිදුකෙරිණි. රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික අංශය එක්ව ටෙලිකොම් ආයතනය කටයුතු කළේ ඒ අනුවය. සිංගප්පූරුව රාජ්‍ය ව්‍යවසායන්වල රජයේ අයිතියත් ලබාගෙන පෞද්ගලික අංශය සමඟ එක්ව කටයුතු කළ රටකි. දකුණු ආසියානු කලාපයේ පමණක් නොව මැලේසියාව, වියට්නාමය, ඉන්දුනීසියාව ඇතුළු ලොව රටවල් බොහෝමයක මේ වන විට රාජ්‍ය ව්‍යවසායන්වල ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරමින් පවතී.
වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තත්ත්වය කෙබඳු ද? යන්න පහදා ගත යුතුය.
ශ්‍රී ලංකාවට අදාළව අපි කුමක් කළ යුතු ද යන පැනය ඇත. ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මහතා මෑතකදී පැවැසූ එක් කතාවක් තිබේ. “සමහර රාජ්‍ය ආයතන ඇත්තටම වර්තමානය වන විට පවත්වාගෙන යෑම දැන් අවශ්‍ය නැත.”
රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික හවුල්කාරිත්වය
ඇතැම් රාජ්‍ය ව්‍යවසායන් මේ මොහොතේ රටේ සංවර්ධනයට දායක වන කාර්යභාරයක් ඉටු නොකරයි. සමහර ආයතනවල සේවා ඉටු කිරීමට ආයතන ගණනාවක් තිබේ. එක් අරමුණක් ඉටු කරන්නට ආයතන ගණනාවක් තිබීම ගැටලුවකි. මේවා සියල්ල ඒකාබද්ධ කළ යුතුය. අප රටේ මේ වන විට විදුලිබලය සියයට 99ක් ලබාදී ඇත. අදට අපට අවශ්‍ය වන්නේ නිපදවෙන විදුලිය කාර්යක්ෂමව, අඛණ්ඩව, ආරක්ෂිතව ලබාදීමට සමත් සේවාවක් ඉටුකර ගැනීමය. එය රජය සතුව පැවතීම මතම කළ නොහැකිය. රජයට ඒවා ඉටුකිරීමට අදාළව සේවා වැඩිදියුණුවට මුදල් අවශ්‍ය වේ. රජයට එයට ආයෝජන කළ නොහැකිය. එවැනි තත්ත්වයක් මඳ වශයෙන් පවතී.
රජයේ බැංකු ගණනාවක් තිබුණ ද තවමත් ඈත පිටිසර ගම්මානවල, ප්‍රදේශවල බැංකු ශාඛා නොමැත. ස්වයංක්‍රිය බැංකු සේවා පහසුකම් ලබා ගන්න ATM යන්ත්‍රයක් හෝ ඇතැම් තැනක නොමැත. මේවා ලබාදීමට රාජ්‍ය අංශය යම් මැදිහත්වීමක් කළ යුතුය. එලෙස රටට, ජනතාවට දැනෙන ලෙස රාජ්‍ය ව්‍යවසායන්වල සේවා පවත්වාගෙන යෑමට නොහැකි නම්, එම ආයතන හඳුනාගෙන වසා දැමීමට රජයට පුළුවන.
මේ ආකාරයට රාජ්‍ය ව්‍යවසායන්වල ප්‍රතිව්‍යූහගතකරණයක් ඇති කළ යුත්තේ ඇයි? යන්න කතිකා කළ යුත්තකි. රාජ්‍ය ව්‍යවසාය පාඩු ලබනවා යැයි කියන කරුණු මඳක් ගැටලුසහගතය. ලාභ ලැබීම රජයේ ව්‍යවසායන් ආරම්භ කිරීමේදී අරමුණු කොට නැත. එදා රාජ්‍ය ව්‍යවසායන් ආරම්භ කිරීමේදී ලාභ ලැබීම අරමුණක්ව තිබුණේ නැත.
රටේ සංවර්ධනයට දායක වීම අරමුණ විය. අද දවසේ අප මුහුණදෙන ප්‍රශ්නය වනුයේ මේ ආයතන ලබාදෙන සේවා ඉතාමත් පහළ මට්ටමක පැවතීම හා ඒවා රටේ සංවර්ධනයට, ආර්ථිකයට දායක නොවීමය.
මෙහිදී මතුවන වැදගත්ම කරුණ වනුයේ රාජ්‍ය ව්‍යවසායන් නඟාසිටුවීමට අවශ්‍ය නව ආයෝජන දිනාගන්නේ කෙසේද යන්නයි. නව ආයෝජන ලෙස මුදල් යෙදවීමට රජයට මේ මොහොතේ නොහැකිය.
උදාහරණයක් ලෙස විදුලිය සැපයීමේ සේවා වැඩිදියුණු කිරීමට විදුලිබල මණ්ඩලයට විශාල වශයෙන් ආයෝජනයන් එක්කළ යුතුය. නිපදවාගත් විදුලිය කාර්යක්ෂමව බෙදාහැරීමට එහි නඩත්තු කටයුතුවලට විශාල ලෙස මුදල් යොදා පිළියම් යෙදිය යුතුය. අඩුම තරමේ ඉදිරි වසර 05 ඇතුළත ඩොලර් බිලියන 5ක ආයෝජනයක් මේ සඳහා කළ යුතුය.
අද අප මුහුණදෙන යථාර්ථයට අනුව රාජ්‍ය අයිතිය යටතේ ව්‍යවසායන් තබා ගැනීමෙන් පමණක් මේවා දියුණු කළ නොහැකිය.
ප්‍රතිසංස්කරණ
විදුලිබල මණ්ඩලය, ගුවන් සේවා සමාගම ඇතුළු නව ආයෝජන, නව නිපැයුම් එක්කරගත යුතු අංශවලට අප මුදල් යෙදවිය යුතුමය. එවැනි මොහොතක එළැඹෙන වසරේ අය-වැයේදී හෝ මේවාට පිළියම් යෝජනා ඉදිරිපත් කිරීමට රටේ රාජ්‍ය මූල්‍ය විනය හා සාර්ව ආර්ථික ස්ථායිතාව ඇති කළ යුතුය. රාජ්‍ය ව්‍යවසායන්වල ප්‍රතිසංස්කරණ සිදුකිරීම වැදගත් වනුයේ එහිදීය.
රාජ්‍ය ව්‍යවසාය ප්‍රතිසංස්කරණ හරහා එහි ශ්‍රම ඵලදායිතාව ඉහළට ගත හැකිය. රටේ සංවර්ධනයට දායක වන ඉහළ ඵලදායිතාවක් සහිත රාජ්‍ය සේවාවක් තිබිය යුතුමය.
රාජ්‍ය ව්‍යවසායන්වල ප්‍රතිසංස්කරණ හරහා ඒවා සතු ඉඩම්, යානවාහන, යන්ත්‍රසූත්‍ර නිසි ලෙස භාවිතයට ගෙන රටේ සංවර්ධනය වේගවත් කළ හැකිය. උදාහරණයට දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුව සතු ඉඩම් සහ යන්ත්‍රෝපකරණ හරියාකාරව ප්‍රයෝජනයට ගතහොත් අපට විශාල දියුණුවක් එම දෙපාර්තමේන්තුව ආශ්‍රිතව සිදු කළ හැකිය.
රාජ්‍ය ව්‍යවසාය ප්‍රතිසංස්කරණ කළ යුත්තේ පෞද්ගලික අංශයට රටේ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම්වලට වැඩි වශයෙන් දායකවීමට ඉඩප්‍රස්තාව ලබාදීමේ අරමුණින් ය. රජය සියලු දේ නතුකර සිටීම නුවණට හුරු නොවේ. “බල්ලා පිදුරු කන්නෙත් නැහැ, කන ගොනාට දෙන්නෙත් නැහැ” කියමන පරිදි ක්‍රියා කළ යුතු නොවේ. හැකිතරම් දුරට පෞද්ගලික අංශයේ ඉඩප්‍රස්තා පුළුල්කොට දේශීය විදේශීය ආයෝජන දිනාගත යුතුවෙයි.
එලෙස සිදුකිරීමට වේගවත්ව රාජ්‍ය අංශයේ ව්‍යවසායන්වල ප්‍රතිසංස්කරණ කළ යුතුය. ඒ සඳහා නව රජයට විශාල වැඩ කොටසක් කළ හැකිය. විධායක ජනාධිපතිවරයා, පාර්ලිමේන්තුවේ 2/3 ඉක්මවූ බහුතර බලයක් හිමි රජයට ඒ සඳහා දායකත්වය දිය හැකිය. ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල සමඟ විස්තීර්ණ ණය පහසුකමකට ද එළඹ නිශ්චිත වැඩපිළිවෙළක් ඔස්සේ රජය රටේ ආර්ථීකය මෙයෙහවයි. මේ මොහොතේ ඒ සියලු කරුණු කාරණා පෙළගැසී ඇති ආකාරයට ළඟ නොව දුර බලා රටේත් ජනතාවගේත් දියුණුව අපේක්ෂාවෙන් මෙහි ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීම කළ යුතුම වේ. ඒ සඳහා මේ රජයට එළඹෙන අය-වැය තුළින් පියවර තැබීම ඇරඹිය හැකිය. අද තබන එක් පියවරක් සාර්ථකත්වය දස දසදහස් ගණනකින් ළඟාකර ගන්නා දැවැන්ත ඉදිරි ගමනක ආරම්භය වනු ඇත.
(dinamina | ජයසිරි මුණසිංහ)
