වෙනත් අය වැඩ කිරීමට තරම් තරුණ වැඩි වනු ඇත. ඒ අතර තව පිරිසක් තම සේවා කාලය අවසන් කර ඇති බවට සලකනු ලබති. ඒ කොපමණ සංඛ්‍යාවක් කුමන කාණ්ඩවලට අයත් ද යන්න සහ කාලයත් සමඟ එහි සිදුවන වෙනස්කම් ආර්ථිකයට සහ සමාජයට බලපාන්නේ කෙසේ ද යන්න තේරුම් ගැනීම වැදගත් වෙයි. සුදුසු පුද්ගලයින් නොමැති නම් ආයෝජන සිදු නොවිය හැකිය. රජයට වැඩිහිටියන් වැඩි පිරිසක් රැකබලා ගැනීමට සිදුවුවහොත් බදු වැඩි කිරීමට සිදුවනු ඇත. සෞඛ්‍ය වියදම් පාලනය කළ නොහැකි විය හැකිය.
වැඩ කරන වයසේ ජනගහණයට, සෘජුව හෝ වක්‍රව සිදුවන වැඩිහිටි යැපීම අඩු සහ ළමා යැපීම අඩු තත්ත්වයකින් කටයුතු කිරීමට සිදුවන ජනවිකාස ලාභාංශ සංකල්පය දැන් පුළුල් ලෙස පිළිගෙන ඇත. සෘජු වියදම් සඳහා උදාහරණයක් වන්නේ පෙර පාසල් දරුවන් රැකබලා ගැනීම සඳහා රැකියාවල නියුතු දෙමාපියන් දරන වියදම් ය. වැඩිහිටි සත්කාර සඳහා අරමුදල් සැපයීම සඳහා සහ මහජන සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතියට ඇති අමතර ඉල්ලුම සඳහා බදු ගෙවීමට සිදුවීම වක්‍ර ක්‍රමය යි.
ශ්‍රී ලංකාවේ තීරණ ගන්නන් බොහෝ දෙනෙකු ප්‍රිය කරන කාර්මික ප්‍රතිපත්තිවලට වඩා, ආසියානු කොටි ආර්ථිකයන්ගේ (කොරියාව, හොංකොං, සිංගප්පූරුව සහ තායිවානය) නැගීමට දායක වී ඇත්තේ අඩු වැඩිහිටි හා ළමා යැපීම් ජනගහණ තත්ත්වය බව දක්නට ලැබෙයි. ලාභාංශ හා සම්බන්ධ තරුණ ශක්තීන් නිෂ්පාදන ක්‍රියාකාරකම් වලින් අවහිර කළහොත්, කැරලි ඇති විය හැකිය. ශ්‍රී ලංකාව 1970 ගණන්වල සිට එහි ප්‍රධාන ජනවිකාස ලාභාංශ කාලපරිච්ඡේදය පසුකර ඇති අතර, කැරලි තුනකින් සිදු වූ මරණ සහ හානි හැර වෙනත් කිසිවක් පෙන්නුම් කර නැත.
මෑත කාලීන ජනවිකාස ප්‍රවණතා
2000 සිට 2014 දක්වා කාලය තුළ, ශ්‍රී ලංකාවේ අසාමාන්‍ය සහ තවමත් සම්පූර්ණයෙන් පැහැදිලි කර නොමැති උපත් වැඩිවීමක් සිදුව තිබේ. 2014 න් පසු, සරුබවේ පහත වැටීම නැවත ආරම්භ වී වේගවත් වූ අතර, ශ්‍රී ලංකාව උපරිම ජනගහණයට ළඟා වන විට එය දැන් තවත් වර්ධනය වීමට ඉඩ ඇත. 
| රූපය 1: ශ්‍රී ලංකාවේ සජීවී දරු උපත්, 1990-2024
මුලාශ්‍රය : https://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/VitalStatistics
ළමුන් සංඛ්‍යාව වැඩිවීම නිසා පළමු වසරට ඇතුළත් වීම සඳහා වැඩි ඉල්ලුමක් ඇති වූ අතර, එය දැන් වේගයෙන් අඩු වෙමින් පවතී. එමගින් වර්තමානයේදී ශ්‍රම බලකායට ඇතුළත් වන සංඛ්‍යාව වැඩි වෙමින් පවතී. මෙය 2032 පමණ සිට අඩු වනු ඇත
පහත වැටීම ආරම්භ වන තෙක් ශ්‍රම බලකාය නියතව පැවතීම හෝ නැතහොත් සුළු වැඩිවීමක් පෙන්නුම් කිරීම හෝ සිදුවනු ඇත. තරුණ තරුණියන්ට ශ්‍රම බලකායට එක්වීම සඳහා ඵලදායී අවස්ථා සොයා ගැනීම ක්ෂණික අභියෝගය යි. එවිට, අභියෝගය වන්නේ අඩු සේවක සංඛ්‍යාවකින් ආර්ථිකය පවත්වා ගත හැකි වන පරිදි ඵලදායිතාව ඉහළ නැංවීම යි.
| මූලාශ්‍රය : https://www.statistics.gov.lk/Publication/SSR/DCSSSRVol2Issue1Article2
කෙසේ වෙතත්, වැඩිහිටි යැපීම දැනටමත් වැඩි වීමට පටන් ගෙන ඇති අතර එය වේගවත් වනු ඇත්තේ වැඩි පිරිසක් දිගු කාලයක් ජීවත් වනු ඇති නිසා ය. වැඩිහිටි යැපීම නිසා පවුල්වලට සහ සමාජයට සිදුවන පිරිවැය සැලකිය යුතු මට්ටමක වෙයි.
| මූලාශ්‍රය: https://www.statistics.gov.lk//Resource/en/Population/CPH_2024/Population_Preliminary_Report.pdf
අවුරුදු 65 ට වැඩි ජනගහණය සාම්ප්‍රදායිකව තරුණ-මහලු (අවුරුදු 65-74); මධ්‍යම මහලු (අවුරුදු 75-84) සහ වැඩිමහල්-මහලු (අවුරුදු 85 ට වැඩි) ලෙස බෙදා දක්වනු ලැබේ. ශ්‍රී ලංකාවේ වයස අවුරුදු 60 යන්න මහලු වියේ සලකුණ ලෙස භාවිතා කරනු ලබයි.
| මූලාශ්‍රය: https://www.statistics.gov.lk/Publication/SSR/DCSSSRVol2Issue1Article2
මේ සියල්ලෙන් අදහස් කරන්නේ කුමක්ද?
තරුණයින් සමඟ කටයුතු කරන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව සැලසුම්කරුවෝ දිගු කලක් තිස්සේ, කනස්සල්ලට පත්ව සිටිති. ප්‍රමාණවත් අවස්ථා සහ නිදහස් කිරීමේ කපාට නොමැතිකම නිසා, ඔවුන් කත්මණ්ඩු සහ ඩකා සිදු වූ ආකාරයේ විනාශයන් සිදු කිරීමට ඉඩ ඇත. 2000-2014 කුඩා ජනගහණ උත්පාතය අතරතුර උපත ලැබූ පළමු පිරිස වැඩ කරන වයසට පැමිණීමත් සමඟ 2022 අරගලය සමපාත වීම අහම්බයක් නොවිය හැකිය. මෙම කණ්ඩායම 2034-36 දක්වා ශ්‍රම බලකායට ඇතුළත් වෙමින් සිටිනු ඇත. විශේෂයෙන් සංක්‍රමණය මගින් ගැලවීමේ කපාටය ක්‍රමයෙන් වැසී යන බැවින්, ඔවුන්ට ආර්ථික අවස්ථා පුළුල් කිරීමට බලයේ සිටින අය ඉහළ ම ප්‍රමුඛතාවය ලෙස තීරණාත්මකව ක්‍රියා නොකිරීම මෝඩකමක් වනු ඇත.
රාජ්‍ය සේවකයින්ගේ විශ්‍රාම යන වයස සම්බන්ධයෙන් පැහැදිලි සැලැස්මක් නොමැතිව ආණ්ඩු නිෂ්ඵල දේ කරමින් සිටියි. උදාහරණයක් ලෙස, අර්බුදයට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ කොටසක් ලෙස 2022 දී විශ්‍රාම යන වයස ඉහළ නංවා පසුව අඩු කරන ලද අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස එම වසරේ විශ්‍රාමයාම් විශාල සංඛ්‍යාවක් සිදුවීය. එයින් රාජ්‍ය සේවකයින්ගේ වැටුප් හා වේතන සඳහා වන වියදම සියයට හතරකින් අඩු විය. නමුත් එම හේතුව නිසාම විශ්‍රාම වැටුප් සඳහා වන වියදම සියයට 6.3 කින් වැඩි විය. වැටුප් සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, රාජ්‍යයට යම් දෙයක් ආපසු ලැබේ. නිවසේ දී තම මාපටැඟිලි කරකවමින් සිටීමට බල කරනු ලැබ සිටින දක්ෂ, පළපුරුදු පුද්ගලයින්ට විශ්‍රාම වැටුප් ගෙවීම් සඳහා කිසිදු සේවාවක් නොලැබේ.
ආයු කාලය වැඩි වීම සහ වත්මන් විශ්‍රාම වැටුප් ක්‍රමය දායක ක්‍රමයක් නොවන බැවින් (අනාගත වසරවල ගෙවන බදු භාවිතා කරමින් වසරින් වසර අරමුදල් සපයනු ලැබේ) අවුරුදු 60 වන වත්මන් විශ්‍රාම වයස තිරසාර නොවේ. වැන්දඹු, වැන්දඹු පුරුෂ සහ අනාථ දරුවන්ගේ අරමුදල දායකත්ව අරමුදලක් වන අතර එය ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා ආදර්ශයකි. විශ්‍රාමිකයන්ට වසර 30-40ක් සඳහා විශ්‍රාම වැටුප් ගෙවමින් රාජ්‍ය මූල්‍ය හිඟය අඩු කළ නොහැකි ය. වර්තමානයේ, විශ්‍රාම වැටුප් සහ පාරිතෝෂික රජයේ මුළු වියදම්වලින් සියයට හයක් කා දමන අතර එය දිගට ම වැඩි වනු ඇත.
විශාල ප්‍රශ්නය වන්නේ සියලු ම වැඩිහිටියන් සඳහා පුළුල් සමාජ ආරක්ෂණ ජාලයක් ස්ථාපිත කිරීම වුව ද, අනෙකුත් අත්‍යවශ්‍ය වියදම් මිරිකා හරින, අරමුදල් නොමැති විශ්‍රාම වැටුප් බැඳීම නැවැත්වීමට කඩිනම් ක්‍රියාමාර්ග අවශ්‍ය වේ. ප්‍රතිලාභීන් වැඩි වෙනවා පමණක් නොව, වියදම් ද වැඩි වෙමින් පවතී. 2014 දී වැය වූ රුපියල් බිලියන 150 ක මුදල දැන් රුපියල් බිලියන 400 ක් වන අතර එය 2.66 ගුණයක වැඩි වීමකි.
| මූලාශ්‍රය : https://www.parliament.lk/en/business-of-parliament/papers-presented
| මූලාශ්‍රය : https://www.parliament.lk/en/business-of-parliament/papers-presented
ජාතික ජන බලවේගයේ 2021 වේගවත් ප්‍රතිචාර සැලැස්මෙන් පෙනුනේ ඔවුන් වැඩිහිටි යැපීමේ තර්ජනයට තරමක් සංවේදී බවයි. නමුත් බලයේ පළමු වසර තුළ පෙනී යන්නේ එවැනි උත්සුකයන් වඩාත් ලෞකික කාරණා මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය කර ඇති බව යි. බලයේ සිටින අය සහ බලය සොයන අය දැන් ම පටන් නොගන්නේ නම්, අපි සියල්ලෝ ම ජනවිකාස කාල බෝම්බයේ ගොදුරු බවට පත්වනු ඇත.
(සටහන | මහාචාර්ය රොහාන් සමරජීව)
දේශපාලන හා සමාජ ක්‍රියාකාරික
rohan@lirneasia.net
Chair, LIRNEasia (www.lirneasia.net)
Twitter: @samarajiva
https://www.linkedin.com/in/
Most recent publication: https://journals.sagepub.com/
Most recent book: https://www.idrc.ca/en/book/
