නැව්වලට එල්ල කරන ඉරාන ප්‍රහාර හේතුවෙන් හෝමූස් (Hormuz) සමුද්‍ර සන්ධිය වසා දමා ඇති සෑම දිනකම, ලෝකයේ බොරතෙල් සහ ද්‍රවීකරණය කළ ස්වාභාවික වායු (LNG) නිෂ්පාදනයෙන් පහෙන් එකක් පමණ සිරවී පවතී. එමනිසා, සෑම දිනකම වෙළඳුන් විසින් වසර සඳහා කොපමණ සැපයුමක් අහිමි වී ඇත්දැයි යාවත්කාලීන කරනු ලබයි.
ඔවුන්ගේ ඇස්තමේන්තු ඉහළ යන විට බලශක්ති මිල ගණන්ද ඉහළ යයි. බැරලයක් ඩොලර් 100 ක් පමණ වන බ්‍රෙන්ට් (Brent) බොරතෙල් මිල, ගැටුම් ආරම්භ වීමට පෙර පැවති මිලට වඩා 40% කින් ඉහළ ගොස් ඇත. යුරෝපයේ ගෑස් මිල 70% කින් ඉහළ ගොස් තිබේ.
මිල ගණන් මීට වඩා ඉහළ නොයාමට හේතුව, නුදුරේදීම සැපයුම් යථා තත්ත්වයට පත්වනු ඇතැයි ආයෝජකයින් අපේක්ෂා කිරීමයි. මැදපෙරදිග ගැටුම් මුළුමනින්ම විසඳා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් ඉරානය සමඟ "ඵලදායී සාකච්ඡා" පැවැත්වූ බව පවසමින්, හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය යළි විවෘත නොකළහොත් ඉරාන බලාගාරවලට පහර දෙන බවට කර තිබූ තර්ජනය මාර්තු 23 වන දින ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් විසින් කල් දැමීය.
ජූලි මස සහ ඉන් ඉදිරියට බෙදාහැරීම් සඳහා මිල පහත වැටෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන මූල්‍ය ආයෝජන (“put” options), මිල ඉහළ යනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන ආයෝජනවලට (“call” options) වඩා වැඩි වී ඇත. වෙනත් වචන වලින් කිවහොත්, ප්‍රවාහන ප්‍රමාදයන් ද සැලකිල්ලට ගත් විට, මැයි මාසය වන විට තත්ත්වය සාමාන්‍ය අතට හැරෙනු ඇතැයි ආයෝජකයින් අපේක්ෂා කරයි.
මෙම අපේක්ෂාවන් ඇගයීම සඳහා, අද දින යුද්ධය අවසන් වුවහොත් තත්ත්වය සාමාන්‍ය අතට හැරීමට කොපමණ කාලයක් ගතවේද යන්න The Economist විසින් ගණනය කරන ලදී. ට්‍රම්ප් මහතාගේ සාකච්ඡා සාර්ථක වී දින කිහිපයකින් සමුද්‍ර සන්ධිය නැවත විවෘත වුවද (එයද අවිනිශ්චිත කරුණකි), ගෝලීය තෙල් සහ ගෑස් වෙළඳපොළට මාස ගණනාවක් යනතුරු ප්‍රමාණවත් සැපයුමක් නොලැබෙනු ඇති අතර, එය ලෝක ආර්ථිකයට දැඩි බලපෑමක් එල්ල කරනු ඇත.
හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය යළි විවෘත වූ පසු බලශක්ති වෙළඳපොළ යථා තත්ත්වයට පත්වීමට නම් ප්‍රධාන කරුණු තුනක් සිදුවිය යුතුය:
1. ගල්ෆ් කලාපීය නිෂ්පාදකයින් යුද්ධයට පෙර පැවති මට්ටමට සිය නිෂ්පාදන කටයුතු යථා තත්ත්වයට පත් කළ යුතුය.
2. එම නිෂ්පාදන නැව් මගින් විදේශීය පිරිපහදු වෙත ප්‍රවාහනය කළ යුතුය.
3. එම පිරිපහදු විසින් ඒවා භාවිතයට ගත හැකි ඉන්ධන බවට සැකසිය යුතුය.
මෙම කාර්මික ක්‍රියාවලියේ සෑම අදියරකටම සැලකිය යුතු කාලයක් ගත වේ.
පළමුව නිෂ්පාදනය දෙස බලමු. අපනයනය කිරීමට නොහැකි වීම සහ ගබඩා කිරීමේ සීමාවන් හේතුවෙන් ගල්ෆ් රටවල් මේ වන විටත් දිනකට බැරල් මිලියන 10 කින් (10m b/d) පමණ තමන්ගේ බොරතෙල් නිෂ්පාදනය කප්පාදු කර ඇත. මෙය ගෝලීය සමස්ත නිෂ්පාදනයෙන් 10% කට සමාන වන අතර ඔවුන්ගේ යුද්ධයට පෙර පැවති මට්ටමෙන් 40% කි. තත්ත්වය සමනය වූ පසුවද මෙම අඩාල වූ ක්‍රියාවලීන් යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට යම් කාලයක් ගතවනු ඇත.
(මූලාශ්‍රය: The Economist - Finance & economics / March 22nd 2026)
