ප්‍රධාන තෙල් සැපයුම් මාර්ගයක් වන හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය අවහිර කිරීම, තෙල් පදනම් කරගත් යෙදවුම් මත යැපෙන බැවින් පොහොර මිල ඉහළ යාමට හේතු වී තිබේ.
මැදපෙරදිග ගැටුම එහි ආර්ථික බිඳවැටීම ලොව පුරා තවදුරටත් ප්‍රතිරාවය වන විට මිලියන ගණනක් කුසගින්න කරා තල්ලු කළ හැකි බව ලෝක බැංකුවේ ප්‍රධාන ආර්ථික විද්‍යාඥයා බදාදා AFP සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී අනතුරු ඇඟවීය.
දැනටමත් උග්‍ර ආහාර අනාරක්ෂිතභාවයෙන් පෙළෙන මිලියන 300 ක් පමණ ලොවපුරා සිටින බව," ඉන්ඩර්මිට් ගිල් පැවසීය. "එය ඉතා ඉක්මනින් සියයට 20 කින් පමණ ඉහළ යනු ඇත,"
ඉන්ඩර්මිට් ගිල්
වොෂින්ටනයේ පැවති ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල-ලෝක බැංකු වසන්ත රැස්වීම්වලට සමගාමීව ගිල් මෙම ප්‍රකාශය කළේය.
ප්‍රධාන තෙල් සැපයුම් මාර්ගයක් වන හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය අවහිර කිරීම, තෙල් පදනම් කරගත් යෙදවුම් මත යැපෙන බැවින් පොහොර මිල දැනටත් ලොවපුරා ඉහළ යාමට හේතු වී තිබේ.
රටවල් අතර ඇති වී තිබෙන ආතතීන් සමනය කිරීමට තවත් එක්සත් ජනපද-ඉරාන සාකච්ඡා වටයක් සංවිධානය කිරීමට පකිස්ථාන නියෝජිත පිරිසක් ටෙහෙරානයට පැමිණෙති.
කයිරෝ. මැදපෙරදිග ආතතීන් සමනය කිරීමට සහ සති හතකට ආසන්න යුද්ධයකින් පසු එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර දෙවන වටයේ සාකච්ඡා සංවිධානය කිරීමට නවතම රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික පියවරක් ලෙස පකිස්ථාන හමුදා ප්‍රධානියා බදාදා ටෙහෙරානට සාකච්ඡා සඳහා පැමිණියේය.
සාකච්ඡා නැවත ආරම්භ කළ යුතුද යන්න පිළිබඳව කිසිදු තීරණයක් ගෙන නොතිබුණද, තවත් සාකච්ඡාවක් පාකිස්තාන අගනුවර වන ඉස්ලාමාබාද්හි පැවැත්වීමට ඉඩ ඇති බව ධවල මන්දිරය පැවසීය.
ඉරාන වරායන් සඳහා එක්සත් ජනපද නාවික අවහිර කිරීම තුන්වන දිනටත් පැවතුනි.
ඉරානය සමඟ ව්‍යාපාර කරන රටවලට නව ආර්ථික සම්බාධක පැනවිය හැකි බවට එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ පරිපාලනයේ ඉහළ නිලධාරියෙක් අනතුරු ඇඟවූයේ ඉස්ලාමීය ජනරජයට බෝම්බ හෙලීමේ ව්‍යාපාරයකට සමාන "මූල්‍යමය බෝම්බයක් ලෙස දැනෙනු ඇති බවයි.
ඉරානයේ ඩොලර් බිලියන 100 ක තහනම් කළ වත්කම් මොනවාද සහ ඒවා රඳවාගෙන සිටින්නේ කොහේද?
සාකච්ඡාවල කොටසක් ලෙස එක්සත් ජනපදය තම ගල් කළ වත්කම් නිදහස් කිරීමට ඉරානයට අවශ්‍යයි. එම මුදලින් රටට බිඳ වැටුණු ආර්ථිකය නැවත ගොඩනඟා ගැනීමට උපකාරී විය හැකිය.
එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර ඔවුන්ගේ යුද්ධය අවසන් කිරීම අරමුණු කරගත් දෙවන වටයේ සාකච්ඡා සඳහා ගම්‍යතාව වර්ධනය වන විට, එක් කේන්ද්‍රීය කාරණයක් මතභේදයට තුඩු දී ඇත: වෙනත් රටවල රඳවාගෙන සිටින ටෙහෙරානයේ තහනම් කළ වත්කම් මුදවා ගන්නේ කෙසේද යන්නයි.
එක්සත් ජනපදය සහ අනෙකුත් ජාතීන් විසින් රටට පනවා ඇති සම්බාධක හේතුවෙන් ඉරානයේ ආර්ථිකය වසර ගණනාවක් තිස්සේ රෝගාතුර වී ඇත. මෙම සම්බාධක 1979 සිට පනවා ඇත,
පළමුව ඉස්ලාමීය විප්ලවයෙන් පසු ටෙහෙරානයේ ඇමරිකානු තානාපති කාර්යාලයේ රඳවාගෙන සිටි එක්සත් ජනපද ප්‍රාණ ඇපකරුවන් සම්බන්ධයෙන්ද, පසුව ඉරානයේ න්‍යෂ්ටික සහ බැලස්ටික් මිසයිල වැඩසටහන් සම්බන්ධයෙන් පුළුල් කර ඇත.
මෙම පියවරයන් ටෙහෙරානයට තමන්ගේම වත්කම් වෙත ප්‍රවේශ වීමේ හැකියාව සීමා කර ඇත, තෙල් අලෙවියෙන් ලැබූ ආදායම විදේශීය බැංකුවල තහනම් කර ඇත.
ඉරාන යුද්ධය නැවැත්වීම සඳහා වන ඡන්දය එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභාවේදී නැවතත් අසාර්ථක වූ අතර, ඩිමොක්‍රටික් පාක්ෂිකයන් උත්සාහ කිරීම දිගටම කරගෙන යාමට ප්‍රතිඥා දෙයි.
ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ ඉරාන යුද්ධ කිරීමේ හැකියාව සීමා කිරීම අරමුණු කරගත් යෝජනාවක් එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභාවේදී සිව්වන වරටත් පරාජය වී ඇති අතර, සටන එහි හත්වන සතියට ළඟා වේ.
මෙම පනත සම්මත වුවහොත්, යුද බලවතුන්ගේ පියවර කොංග්‍රස් අනුමැතියකින් තොරව එක්සත් ජනපද මිලිටරි ක්‍රියාමාර්ග නවතා දමනු ඇත.
සෙනෙට් සභිකයින් එය 52-47 ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කළහ, බොහෝ දුරට ඩිමොක්‍රටික් පාක්ෂිකයන් පවසා ඇත්තේ සම්මත නොවුනත්, ඔවුන් සෑම සතියකම සමාන පියවර හඳුන්වා දීමට සැලසුම් කරන බවයි, එබැවින් යුද්ධය දිගටම කරගෙන යාම පිළිබඳ එක් එක් නීති සම්පාදකයාගේ ස්ථාවරය සනිටුහන් වේ.
***මැදපෙරදිග නවතම තොරතුර:-
*ගනුදෙනු අපේක්ෂාවන්: ට්‍රම්ප් පරිපාලනය ඉරානය සමඟ එකගතාවයක් ඇති ගැනීමේ අපේක්ෂාවන්" ගැන සතුටු වන බව ධවල මන්දිරය බදාදා ප්‍රකාශ කළ අතර, දෙවන වටයේ සාකච්ඡා සඳහා පාකිස්තානය බොහෝ විට මුනගැසෙන ස්ථානය වනු ඇති බව සඳහන් කළේය. ඉරාන විදේශ අමාත්‍ය අබ්බාස් අරග්චි පැවසුවේ ටෙහෙරානය ප්‍රධාන අතරමැදියෙකු වන පාකිස්තාන හමුදා මාණ්ඩලික ප්‍රධානියා හමුවීමෙන් පසු තම රටද සාමය ප්‍රවර්ධනය කිරීමට කැපවී සිටින බවයි.
*එක්සත් ජනපද අවහිර කිරීම: එක්සත් ජනපදය ඉරාන වරාය අවහිර කිරීම දිගටම කරගෙන ගියහොත් රතු මුහුදේ නැව්ගත කිරීමට ඉරාන හමුදාව තර්ජනය කර තිබේ. එක්සත් ජනපද මධ්‍යම අණදෙන නිලධාරියා පැවසුවේ අවහිර කිරීම මගින් ටෙහෙරානයේ මුහුදු වෙළඳාම "සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කර ඇති" බවයි, නමුත් ඉරාන මාධ්‍ය සදහන් කලේ බදාදා රටට යාත්‍රා හතරක් සහ ඉන් පිටතට යාත්‍රා හතරක් ගමන් කළ බවයි .
* ඊශ්‍රායල-ලෙබනන සාකච්ඡා: මේ අතර, ඊයේ ලෙබනනය සහ ඊශ්‍රායලය අතර පැවති සෘජු සාකච්ඡාවලින් පසුව, ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක කැබිනට් මණ්ඩලය රැස්වන්නේ ඊශ්‍රායල මූලාශ්‍රයකට අනුව, විය හැකි සටන් විරාමයක් සාකච්ඡා කිරීම සඳහා බවයි.
* ඉරානය චීන චන්ද්‍රිකාවක් මිලදී ගෙන කක්ෂ ගතකර පසුව එය ඇමරිකානු කඳවුරු ඉලක්ක කර ගැනීමට භාවිතා කර ඇත. TEE-01B ලෙස හඳුන්වන මෙම චන්ද්‍රිකාව, ඉස්ලාමීය විප්ලවවාදී ආරක්ෂක බලකායේ අභ්‍යවකාශ බලකාය විසින් අත්පත් කර ගැනීමට පෙර චීන සමාගමක් වන Earth Eye Co. විසින් සංවර්ධනය කර දියත් කරන ලද්දකි.
මෑත ගැටුමේදී මැද පෙරදිග පුරා එක්සත් ජනපද හමුදා ස්ථාන නිරීක්ෂණය කිරීමට උපකාර කිරීම සඳහා ඉරානය පසුගිය වසරේ නිහඬව චීන සමාගමක් වන Earth Eye සමාගම විසින් මිලදී ගෙන ඇත.
( සටහන | සේන සූරියප්පෙරුම)
ආර්ථික සහ මූල්‍ය විශ්ලේෂක
sapsuriyapperuma@gmail.com
