අපගේ කෙටුම්පත ආර්ථික විද්‍යාඥයින්ගේ සහ ව්‍යාපාරික නායකයින්ගේ අදහස් මත පදනම්ව වෙනස් කරන ලදී (ලේඛනයේ ලැයිස්තුගත කර ඇත). එය 2022 ජුනි 4 වන දින එවකට අග්‍රාමාත්‍යවරයාට සහ පසුව තවත් තීරණ ගන්නන් බොහෝ දෙනෙකුට භාර දෙන ලදී. ප්‍රධාන විරුද්ධ පක්ෂය විසින් සකස් කරන ලද “බ්ලූප්‍රින්ට්” වැනි බොහෝ ලේඛනවලට එහි අංග ඇතුළත් විය.
අවම පොදු වැඩසටහනේ පළමු යෝජනාවේ කොටසක් ලෙස පහත සඳහන් දෑ ඇතුළත් කොට තිබිණි.
රාජ්‍ය ණය පිළිබඳ දත්ත සෑම විට ම නිවැරදි බව සහතික කිරීම සහ විවිධ ආකාරයේ ණය සහ ඇපකර කළමනාකරණය සඳහා වෘත්තීය ප්‍රවේශයක් අනුගමනය කිරීම කෙරෙහි ද අවධානය යොමු කෙරෙයි. යෝජිත රාජ්‍ය ණය කාර්යාලය ඉහළ සුදුසුකම් ලත් සහ පළපුරුදු වෘත්තිකයන්ගෙන් සමන්විත ප්‍රභූ (elite) සංවිධානයක් විය යුතුය. කාර්යාලය මහ බැංකුව තුළ පිහිටා නොමැති නම්, එවැනි වෘත්තිකයන් සඳහා ප්‍රමාණවත් වැටුප් සහ පහසුකම් පැකේජ ලබා දීම අභියෝගයක් වනු ඇතැයි හැඟීමක් ඇතිවෙයි. කෙසේ වෙතත්, රාජ්‍ය ණය කාර්යාලය මහ බැංකුව තුළ ස්ථානගත කිරීම බැංකුවේ කේන්ද්‍රීය අරමුණුවලින් අවධානය වෙනතකට යොමු කරයි ද යන්න පිළිබඳව අවධානය යොමු විය.
ඵලදායී ණය කළමනාකරණය සඳහා පවතින ගැටළුව ලෙස විශ්වාසදායක දත්ත නොමැතිකම හඳුනාගෙන ඇත. ණය කළමනාකරණය කිරීම සහ කාර්තුමය ණය ප්‍රකාශනය සඳහා දත්ත සැපයීම සඳහා ආයතන ගණනාවක් සම්බන්ධ වී තිබිණි. ස්වෛරීත්ව ඇපකර විශේෂිත ගැටළුවක් ව තිබිණි. විවිධ ක්‍රම මගින් රැස් කරන ලද අරමුදල්වල පිරිවැය වැනි තීරණාත්මක පරාමිතීන් පිළිබඳ විස්තර අවශ්‍ය විය.
නීතියක් පැනවීම ජාත්‍යන්තර මුල්‍ය අරමුදලේ (IMF) වැඩසටහනට ඇතුළත් කර තිබෙන්නට ඇත. නමුත් එය දේශීය වශයෙන් වර්ධනය වූ විසඳුමකි.
පරමාදර්ශී විසඳුම සහ පනතෙන් පැනවූ විසඳුම
විසඳුම ඉතා දක්ෂ වෘත්තිකයන්ගෙන් සමන්විත ප්‍රභූ සංවිධානයක් ලෙස හඳුනාගනු ලැබීය. දක්ෂ වෘත්තිකයන් රාජ්‍ය සේවයට ආකර්ෂණය කර ගැනීම සඳහා ප්‍රමාණවත් මුදලක් ගෙවීමේ පුළුල් ගැටළුව සැලකිල්ලට ගනිමින්, දක්ෂ වෘත්තිකයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීමට සහ රඳවා ගැනීමට සමත් වූ එක් ස්ථානයක් වන මහ බැංකුව තුළ එය ස්ථානගත කළ යුතුද යන්න පිළිබඳව සාකච්ඡාවක් පැවැතිණි.
එහි ප්‍රතිඵලය වූයේ 2024 අංක 33 දරන රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ පනත යි. 6(6)(h) වගන්තිය මගින් රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ කාර්යාලයට “මෙම පනතට අනුකූලව රජයේ ණය කාලෝචිත පදනමක් මත සේවකරණයේ” කාර්යය පවරා ඇත්තේ 6 වන වගන්තියේ නිශ්චිතව දක්වා ඇති අරමුණු අතර ය. භාණ්ඩාගාරය තුළ රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ කාර්යාලය ස්ථානගත කිරීම සඳහා රජය තුළ තේරීමක් සිදුකරනු ලැබීය. 5 වන වගන්තියේ පැහැදිලිව ම සඳහන් වන්නේ කාර්යාලයේ සේවයේ නියුතු අයගේ නියම සහ කොන්දේසි පවතින රජයේ රෙගුලාසි මගින් පාලනය විය යුතු බව යි. එබැවින් එයින් නිර්මාණය කරන ලද්දේ CFA (වරලත් මූල්‍ය විශ්ලේෂක) සහ PhD (ආචාර්ය) උපාධිධාරීන්ගෙන් සමන්විත ප්‍රභූ සංවිධානයක් ලෙස නොව, පවතින රජයේ නිලධාරීන් නැවත ස්ථාන ගත කිරීමක් ලෙසය.
විශ්වාසදායක සහ සවිස්තරාත්මක දත්ත ලබා ගැනීම ගැටළුවක් බව අපි දැන සිටියෙමු. 24 වන වගන්තිය මඟින් එම කාර්යය රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ කාර්යාලය වෙත පවරනු ලැබ ඇත. කාර්තුමය ණය ප්‍රකාශනය (QDB) නිතිපතා නිකුත් වෙමින් පවතින නමුත් ප්‍රකාශන ප්‍රමාදය (අවසන් ප්‍රකාශනය 2025 Q4 කාර්තුව සඳහා වෙයි) සහ විශ්ලේෂණාත්මකව ප්‍රයෝජනවත් දත්ත නොමැතිකම (ඒ සියල්ල හෙළි කළ යුතු නැති නමුත්) මගින් පෙන්නුම් කරන්නේ වැඩිදියුණු කිරීම් කළ හැකි බව යි. ආයතනික ලෝකය තුළ තේරුම් ගෙන ඇති පරිදි, භාණ්ඩාගාර කළමනාකරණ කාර්යයන් ඉටු කිරීම සඳහා රාජ්‍යයට දක්ෂ වෘත්තිකයන් අවශ්‍ය බව අපි විශ්වාස කළෙමු. එය තව ම දකින්නට නැත. ඔවුන් එක් CFA (වරලත් මූල්‍ය විශ්ලේෂක) නිලධාරියෙකු බඳවා ගැනීමට සැලසුම් කරන බව වාර්තා වන අතර එය ප්‍රමාණවත් නොවේ. තොරතුරු පද්ධති පිළිබඳ විශේෂඥතාව ගැන අපි සඳහන් නොකළ නමුත් එවැනි අවශ්‍යතාවයක් ප්‍රභූ සංවිධානයක් සඳහා වන කැඳවීම තුළ ගම්‍ය වනු ඇතැයි කෙනෙකුට තර්ක කළ හැකිය.
න්‍යායාත්මකව, ණය කළමනාකරණය සඳහා පමණක් කැප වූ දත්ත පද්ධතියක් ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. විකල්පයක් ලෙස, විශාල ඒකාබද්ධ රජයේ සම්පත් කළමනාකරණ පද්ධතියක් තුළ මොඩියුලයක් ගැන කල්පනා කළ හැකිය. පවතින තොරතුරු අනුව, බලධාරීන් දෙවන විකල්පය තෝරාගෙන ඇති බව පෙනෙන්නට තිබේ. ගැටලුව වන්නේ විවිධ සංරචක සමාන්තරව ක්‍රියාත්මක වන නමුත්, තවමත් පූර්ණ රාජ්‍ය සම්පත් කළමනාකරණ පද්ධතියක් ලෙස ක්‍රියාත්මක නොවන අතර, කාර්තුමය ණය ප්‍රකාශනය (QDB) ප්‍රකාශයට පත් කිරීමේ ප්‍රමාදය මගින් එය පැහැදිලි කළ හැකිය. රජයේ ආයතන බොහොමයකට වඩා, භාණ්ඩාගාරයට තොරතුරු පද්ධති සහ තමන්ගේ ම අභ්‍යන්තර තොරතුරු තාක්ෂණ කළමනාකරණ දෙපාර්තමේන්තුව පිළිබඳ අත්දැකීම් තිබේ. ගැටුම් ඉක්මනින් විසඳා ගනු ඇතැයි කෙනෙකුට බලාපොරොත්තු විය හැකිය.
ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 2.5 ක පාඩුවට හේතු
2025 ඔක්තෝබර් සිට 2026 ජනවාරි දක්වා කාලය තුළ ඕස්ට්‍රේලියානු අපනයන මූල්‍ය ආයතනයට ණය ආපසු ගෙවීමක් ලෙස ගෙවීම් දහයක් වැරදි ලෙස යොමු කිරීම රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ කාර්යාලය වෙත අවධානය යොමු වීමට හේතු වී ඇත. මහ බැංකුව සහ භාණ්ඩාගාරයේ විදේශ සම්පත් දෙපාර්තමේන්තුව තුළ ක්‍රියාත්මක වන පැරණි විධිවිධානවලින් සංක්‍රමණය තවමත් සම්පූර්ණ වී නොමැති වුවා විය හැකිය.
උදාහරණයක් ලෙස, පනතේ 32 වන වගන්තියේ සඳහන් වන්නේ මුදල් අමාත්‍යවරයා විසින් ලේකම්වරයාට සහ අනෙකුත් අයට විවිධ කාර්යයන් පැවරිය යුතු බව යි. එවැනි ගැසට් නිවේදනයක් පවතින බවක් පෙනෙන්නට නැත. එක ම එක ඇත්තේ පනතේ 35 වන වගන්තිය යටතේ ප්‍රාථමික අලෙවිකරුවන් පිළිබඳ රෙගුලාසි සම්බන්ධයෙනි. (ගැසට් 5459/52). මෙය රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ කාර්යාලයේ සහ භාණ්ඩාගාරයේ නිලධාරීන්ට සුබ ආරංචියක් විය හැක්කේ ඔවුන්ට පවරා නැති කිසිදු බලතලයක් යටතේ ක්‍රියාමාර්ග පිළිබඳව ඔවුන් වගකිව යුතු නොවන නිසාය.
ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 2.5 ක පාඩුවට හේතු දෙකක් ඉදිරිපත් කල හැක. එකක් නම්, ණය ආපසු ගෙවීම් සඳහා වගකීම රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ කාර්යාලය වෙත මාරු කිරීමේ ක්‍රියාවලියේ ප්‍රකාශිත ක්‍රියා පටිපාටි අනුගමනය කිරීමේ දී යම් යම් අසාර්ථකත්වයන් සිදු වුනු අතර එමඟින් සමහර ආරක්ෂණ විධිවිධාන අක්‍රියවූ බව යි. අනෙක නම් තොරතුරු පද්ධතිවල අසම්පූර්ණ තත්ත්වය මෙයට හේතු වූ බව හෝ එසේ නැතහොත් ඒවා අසාර්ථකත්වයට දායක වූ බව යි. සන්නිවේදනය කරන ලද මුල් කොන්ත්‍රාත්තුවේ සඳහන් ප්‍රතිලාභී ගිණුමේ වෙනසක් විද්‍යුත් තැපෑල හරහා පිළිගැනීම වාර්තා වීමෙන් ඇඟවෙන්නේ සාධක දෙක ම ක්‍රියාත්මක වූ බව යි.
අසාර්ථකත්වයේ බරපතළකම සැලකිල්ලට ගෙන, අදාළ කමිටු හරහා සහ වෙනත් ක්‍රම මගින් පාර්ලිමේන්තුව විසින් අනාවරණය කර ගැනීමට අපේක්ෂා කරන තොරතුරු මත පදනම්ව ගැටලුවේ මූලයට පිවිසීම වැදගත් වෙයි. වත්මන් අලාභයෙන් හෙළි වන ආයතනික සහ තොරතුරු පද්ධති අසාර්ථකත්වයන් නිවැරදිව හඳුනාගෙන ඒවාට පිළියම් යෙදිය නොහැකි නම්, රටට සිදුවන සමස්ත පාඩුව ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 2.5 ට වඩා බොහෝ වැඩි වනු ඇත.
මෙයින් අදහස් කරන්නේ එක් නිලධාරියෙකුගේ හෝ කිහිප දෙනෙකුගේ පැත්තෙන් අපරාධකාරීත්වයේ හැකියාව බැහැර කිරීම නොවේ. හොඳ මූල්‍ය ක්‍රියා පටිපාටිවල සමස්ත කාරණය වන්නේ නරක ක්‍රියාකාරීන් විසින් පාඩු සිදු කරනු ලැබීම වැළැක්වීම යි.
(සටහන | මහාචාර්ය රොහාන් සමරජීව)
දේශපාලන හා සමාජ ක්‍රියාකාරික
rohan@lirneasia.net
Chair, LIRNEasia (www.lirneasia.net)
Twitter: @samarajiva
https://www.linkedin.com/in/rohan-samarajiva-39199918/
Most recent publication: https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/14614448221143428
Most recent book: https://www.idrc.ca/en/book/infocus-information-lives-poor-fighting-poverty-technology
