නව මිල ගණන් අනුව ඔක්ටේන් 92 පෙට්‍රල් ලීටරයක් රුපියල් 434ක්, ඔක්ටේන් 95 පෙට්‍රල් රුපියල් 495ක්, ඔටෝ ඩීසල් රුපියල් 407ක්, සුපර් ඩීසල් රුපියල් 478ක් සහ භූමිතෙල් ලීටරයක් රුපියල් 285ක් දක්වා ඉහළ දමා ඇත.
මෙම මිල ඉහළ දැමීම පීඩිත මහජනතාවට තවත් එක් ආර්ථික බරක්ද, නැතහොත් රටක් ලෙස අප අනුගමනය කළ යුතුම විද්‍යාත්මක මිල සූත්‍රයක ප්‍රතිඵලයක්ද යන්න විවෘතව විමසා බැලිය යුතුය.
මිල සූත්‍රය: 2022 ආර්ථික අර්බුදයෙන් ඉගෙනගත් පාඩම
ශ්‍රී ලංකාව පිරිවැය පරාවර්තී ඉන්ධන මිල සූත්‍රයක් (Cost-Reflective Pricing Formula) වෙත යොමු වූයේ දේශපාලනඥයින්ගේ ඡන්ද ගුණ්ඩු වෙනුවෙන් ඉන්ධන මිල කෘතිමව පාලනය කිරීම නිසා රටේ මූල්‍ය පද්ධතියම කඩා වැටුණු බැවිනි.
අතීතයේදී ඉන්ධන සඳහා ලබාදුන් අසාධාරණ සහනාධාර හේතුවෙන් ඇති වූ මහා පරිමාණ රාජ්‍ය මූල්‍ය හිඟය සහ විදේශ විනිමය අර්බුදය 2022 වසරේදී මුළු රටම පෝලිම් යුගයකට ඇද දැමීමට ප්‍රධාන හේතුවක් විය.
ආර්ථික විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ජාත්‍යන්තර තෙල් මිල, නැව් ගාස්තු, රුපියලේ අගය සහ බදු පිරිවැය මත පදනම්ව මිල තීරණය වීම රටක් ලෙස ඉදිරියට යාමට ඇති එකම විද්‍යාත්මක මාවත බවයි. දිගුකාලීන ආර්ථික ස්ථාවරත්වයක් සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) වැනි ආයතනවල විශ්වාසය රැකගැනීමට නම්, දේශපාලන අවශ්‍යතා මත මිල තීරණය කිරීමේ අත්තනෝමතික ක්‍රමය මුළුමනින්ම නතර කළ යුතු වේ.
පාරදෘශ්‍යභාවයේ අභියෝගය සහ පොදු ජන පීඩනය
කෙසේ වෙතත්, මෙම මිල සූත්‍රය කෙරෙහි මහජන විශ්වාසය ගොඩනැගීමට නම් එහි "පාරදෘශ්‍යභාවය" (Transparency) අත්‍යවශ්‍ය සාධකයකි. මහජන මුදල් සහ පොදු මූල්‍ය පර්යේෂණ ආයතන පෙන්වා දෙන්නේ ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොළේ මිල පහත වැටුණු ඇතැම් අවස්ථාවලදී පවා දේශීය මිල ගණන් ඉහළ මට්ටමක පැවති බවයි. මිල සූත්‍රයේ මාසික ගණනය කිරීම් සවිස්තරාත්මකව ප්‍රසිද්ධ නොකිරීම නිසා පාරිභෝගිකයා තුළ සැකයක් උපදී.
විශේෂයෙන්ම ඩීසල් සහ භූමිතෙල් මිල ඉහළ යාම ප්‍රවාහන, කෘෂිකාර්මික, ධීවර සහ සුළු පරිමාණ ව්‍යාපාරිකයන්ට සෘජුවම බලපායි. මෙය භාණ්ඩ හා සේවා මිල ඉහළ යාමේ දාම ප්‍රතික්‍රියාවක් (Cascading Effect) ඇති කරන බැවින්, ජනතාවට මෙම බර දරාගැනීම දුෂ්කර වී ඇත.
ඉදිරි දැක්ම: සහනාධාර වෙනුවට සෘජු සුබසාධනය
සැබෑ ප්‍රගතිශීලී ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණයක අරමුණ විය යුත්තේ ඉන්ධන මිල කෘතිමව අඩු කර සමස්ත ආර්ථිකයම අනතුරේ හෙළීම නොව, මිල සූත්‍රය ක්‍රියාත්මක කරන අතරතුර ඉන් පීඩාවට පත්වන ධීවර, ගොවි සහ අඩු ආදායම්ලාභී පවුල් සඳහා 'අස්වැසුම' වැනි සෘජු මූල්‍ය සහනාධාර ක්‍රමවේද හරහා ආරක්ෂාව සැලසීමයි.
රජය කළ යුත්තේ මිල සූත්‍රයේ ගණනය කිරීම් මහජනතාවට විවෘතව තබමින්, රාජ්‍ය ආයතනවල පිරිවැය අවම කර, උපයන සෑම සතයකටම වගකියන බව ක්‍රියාවෙන් පෙන්වීමයි. එවිට ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම ජනතාව පිට පැටවූ බරක් නොව, රටක් ලෙස ස්ථාවර ගමනක් යාමට තැබූ සාධනීය පියවරක් ලෙස සමාජයේ පිළිගැනීමට ලක්වනු ඇත.
(සටහන | සම්පත් ධීරසේකර)
