*ග්‍රීසියේ ට්‍රෝයි නගරයේ සිට ඉන්දියාවේ රාමායණය දක්වා මිත්‍යා කතා ඓතිහාසික සත්‍යයන් ලෙස සමාජගත කිරීම පිටුපස ඇති සංස්කෘතික ආධිපත්‍යය හා දේශපාලන අරමුණු.
ලෝක සිනමාව නැවත වරක් පුරාණ ග්‍රීක මිත්‍යාකථාවල සහ මහා කාව්‍යයන්ගේ චමත්කාරයෙන් වෙලී ගොස් තිබේ. හෝමර්ගේ වික්‍රමාන්විත මහා කාව්‍යය පදනම් කරගනිමින් අලුතින්ම නිර්මාණය වූ ‘ඔඩිසි’ (The Odyssey) චිත්‍රපටය මේ දිනවල ලොව පුරා සිනමා ශාලාවල තිරගත වන අතර, එය ප්‍රේක්ෂකයන් සහ විචාරකයන් අතර අතිශය උණුසුම් කතිකාවක් නිර්මාණය කිරීමට සමත් වී ඇත. අතිනවීන තාක්ෂණය, තාත්වික රූපරාමු සහ ගැඹුරු මනෝවිද්‍යාත්මක නිරූපණයන්ගෙන් පොහොසත් මෙම සිනමාපටය, ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම සමස්ත ගෝලීය නරඹන්නන්ගේද අවධානය දැඩි ලෙස දිනාගෙන තිබේ. යුද්ධයක බිහිසුණු බව, මානුෂීය දුක්ගැහැට සහ ආපසු මව්බිම වෙත පැමිණීමේ නොනිමෙන ආශාව එකට කැටි කර දැක්වෙන මෙම චිත්‍රපටය, නූතන ප්‍රේක්ෂකයා හදවතින්ම වැළඳගන්නේ සම්භාව්‍ය සාහිත්‍ය කෘතියකට නව සිනමාත්මක පණක් ලබා දෙමිනි.
ක්‍රිස්තු පූර්ව 8 වන සියවසේදී පමණ විසූ බව සැලකෙන හෝමර් නම් මහා කවියා විසින් රචිත 'ඉලියඩ්' සහ 'ඔඩිසි' යනු බටහිර සාහිත්‍යයේ අඩිතාලමයි. 'ඉලියඩ්' කාව්‍යයෙන් ට්‍රෝජන් යුද්ධයේ අවසාන සමය විස්තර වන අතර, 'ඔඩිසි' කාව්‍යයෙන් දිගහැරෙන්නේ ට්‍රෝයි නගරය විනාශ කිරීමෙන් පසු ඉතකා හි රජු වූ ඔඩිසියස් සිය මව්බිම බලා යන වසර 10 ක දීර්ඝ, අනතුරුදායක හා වික්‍රමාන්විත මුහුදු ගමනයි. ගමන අතරමගදී ඔඩිසියස්ට සහ ඔහුගේ සෙබළුන්ට මුහුණ දීමට සිදුවන බාධක ප්‍රමාණය අතිවිශාලය. තනි ඇසක් ඇති සයික්ලොප්ස් නම් බිහිසුණු රාක්ෂයන්, මිනිසුන් ඌරන් බවට පත්කරන සර්සි නම් මායාකාරිය, නැව් ගිලගන්නා ස්කිලා සහ කැරිබ්ඩිස් නම් මුහුදු රාක්ෂයන් මෙන්ම පාතාල ලෝකය වෙත යන ගමනද මෙම කතාවට ඇතුළත් වේ. අනෙක් පසින්, ඔඩිසියස් මියගොස් ඇතැයි සිතා ඔහුගේ බිරිඳ වූ පෙනෙලෝපි සතු කරගැනීමටත්, ඉතකාහි කිරුළ හිමිකර ගැනීමටත් මාන බලන කූට ප්‍රාදේශීය නායකයන් පිරිසක් ගැනද කියැවේ. අවසානයේදී සියලු බාධක ජයගෙන වෙස්වලාගෙන සිය රටට පැමිණෙන ඔඩිසියස්, සතුරන් විනාශ කර නැවත සිය රාජධානිය සහ බිරිඳ දිනාගනී.
ට්‍රෝයි නගරයේ පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් සහ ආර්ථික සටන
අද වන විට බොහෝ දෙනෙකු තුළ මතුවන ප්‍රධානම ප්‍රශ්නය වන්නේ හෝමර්ගේ මෙම කතාවල සඳහන් වන ආකාරයේ අතිදැවැන්ත යුද්ධයක් සැබවින්ම පැවැතුණාද යන්නයි. පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක දෙස බලන විට, හෝමර්ගේ කතාවලට පදනම් වූ ට්‍රෝයි නගරය සැබවින්ම පැවැති බව තහවුරු වී ඇත. ජර්මානු පුරාවිද්‍යාඥ හයින්රික් ෂ්රීමාන් විසින් වර්තමාන තුර්කියේ හිසාර්ලික් ප්‍රදේශයෙන් ට්‍රෝයි නගරයේ නටබුන් සොයාගන්නා ලදී.
ක්‍රි.පූ. 1200 ආසන්නයේදී එනම් ලෝකඩ යුගයේ අග භාගයේදී මෙම නගරය විශාල ගින්නකින් සහ ආක්‍රමණයකින් විනාශ වී ඇති බවට ඊතල හිස්, ගිනිගත් පවුරු සහ මිනිස් ඇටසැකිලි මගින් සාධක ලැබී තිබේ.
නමුත් සැබෑ සිදුවීම සහ ප්‍රබන්ධය අතර ඇත්තේ අහසට පොළොව තරම් වූ වෙනසකි. හෝමර්ගේ කතාවට අනුව යුද්ධයට හේතුව වූයේ හෙලන් නම් රූමත් කුමරිය පැහැරගෙන යාමයි. නමුත් සැබෑ ඓතිහාසික හේතුව වූයේ වෙළඳ මාර්ග සහ ආර්ථික බලයයි. ට්‍රෝයි නගරය පිහිටා තිබුණේ කළු මුහුද සහ ඒජියන් මුහුද යා කරන වැදගත් සමුද්‍ර සන්ධියකය. ඒ හරහා ගිය නැව්වලින් බදු අය කරමින් ට්‍රෝජන්වරුන් ලැබූ ධනය අල්ලා ගැනීමට ග්‍රීසියේ මයිසීනියන් ජාතිකයන් කළ ආක්‍රමණ මෙයට සැබෑ හේතුව විය. එමෙන්ම කතාවේ සඳහන් වන්නේ නැව් දහස් ගණනක් සහ ලක්ෂ ගණනක් සෙබළුන් එකතු වී වසර 10 ක් පුරා කළ මහා සංග්‍රාමයක් ලෙස වුවද, සැබවින්ම සිදුවන්නට ඇත්තේ එකල ප්‍රාදේශීය බලවතුන් අතර වරින් වර සිදු වූ වැටලීම් සහ ගැටුම් මාලාවක් පමණි.
නගරය සැබවින්ම පැවැතුණද, හෝමර්ගේ කතාවේ එන ආකාරයේ දරුණු, විශ්වීය යුද්ධයක් පැවැතිය නොහැකිය. මෙවැනි අතිශයෝක්තීන් සහ දෙවිවරුන්ගේ මැදිහත්වීම් කතාවට එකතු වීමට ප්‍රධාන හේතුව කාල පරතරය සහ ජනශ්‍රැතියයි. සැබෑ සිදුවීම සිදු වූයේ ක්‍රි.පූ. 1200 දීය. නමුත් හෝමර් මෙය ලියා තැබුවේ ඊට වසර 400-500 කට පසුව, එනම් ක්‍රි.පූ. 8 වන සියවසේදීය. වසර සියගණනක් පුරා කටින් කට පැවැත ආ කතාවකට ජනප්‍රවාද, අතිශයෝක්ති සහ මනඃකල්පිතයන් එකතු වීම වැළැක්විය නොහැකිය. තවද පැරණි ග්‍රීකයන්ට තම අතීත මුතුන්මිත්තන් මහා වීරයන් ලෙස නිරූපණය කිරීමට අවශ්‍ය වූ අතර, සියුස්, ඇතීනා, පොසයිඩන් වැනි දෙවිවරුන් මිනිසුන්ගේ සටන්වලට මැදිහත් වන බව දැක්වීමෙන් එම කතාවට ආගමික සහ කාව්‍යමය වටිනාකමක් ලැබිණි. කතාවේ එන සෙබළුන් සැඟවූ ලී අශ්වයා යනුද සැබෑ අශ්වයෙකුට වඩා, නගර පවුරු බිඳීමට භාවිත කළ පවුරු බිඳින යන්ත්‍රයක් හෝ නගර පවුර බිඳ දැමූ භූමිකම්පාවක් සංකේතවත් කිරීමට යොදාගත් රූපකයක් විය හැකිය.
දඬුමොණරය සහ ට්‍රෝජන් අශ්වයා: තාක්ෂණික මනඃකල්පිතයන්ගේ සමානකම
මෙහි ඇති වඩාත්ම කුතුහල දනවන කරුණ වන්නේ, බටහිර විද්වතුන් සහ ඇතැම් පුරාවිද්‍යාඥයන් මෙය බොහෝ දුරට ප්‍රබන්ධයක් සහ අතිශයෝක්තියක් බව හොඳින්ම දැන දැනත්, මෙවැනි මහා යුද්ධයක් සැබවින්ම සිදු වූ බවට වූ මතය සමාජගත කිරීමට දැඩි වෙහෙසක් දැරීමයි. මේ හා සමානම ප්‍රවණතාවක් ඉන්දියාවේද දැකිය හැකිය. ඉන්දියානු පුරාවිද්‍යාඥයන් සහ පර්යේෂකයන් රැසක්ද රාමායණයේ එන දේව කතා සහ මනඃකල්පිතයන් පිටුපස සැබෑ ඓතිහාසික අතීතයක් ඇති බව පෙන්වීමට විශාල උත්සාහයක නිරත වෙති. ග්‍රීක කතාවල මෙන්ම රාමායණයේද සැබෑ භූගෝලීය ස්ථාන, අතිශයෝක්ති සහ දේව කතා එකිනෙක පැටලී තිබේ. රාමායණයේ සඳහන් වන ලංකාපුරය යනු වර්තමාන ශ්‍රී ලංකාවමද යන්න පිළිබඳව ඉතිහාසඥයන් අතර තවමත් නිශ්චිත එකඟතාවක් නැත. එකල අප රට තම්බපන්නි වැනි නම්වලින් හැඳින්වුණු අතර, රාමායණයේ එන ලංකාපුරය ඉන්දියාවේ ප්‍රදේශයක් විය හැකි බවටද මත පවතී. නමුත් අපගේ ජනශ්‍රැතිය තුළ රාවණා රජු සහ ලංකාපුරය තදින් තැන්පත් වී ඇත.
රාමායණයේ එන පුෂ්පක විමානය අපේ ජනප්‍රවාදයේ දඬුමොණර යන්ත්‍රය ලෙස ප්‍රචලිත විය. ග්‍රීකයන්ගේ ට්‍රෝජන් අශ්වයා මෙන්ම, අතීත මිනිසා තමන් නොදන්නා හෝ සිහින මැවූ දියුණු තාක්ෂණයන් කාව්‍යමය සංකල්ප ලෙස මෙසේ සමාජගත කළේය. විමාන යනු ගමන් කළ හැකි මානයන් වෙනස් වන සංකල්පයක් ලෙසද අර්ථ දක්වා ඇත. එමෙන්ම බලන්ගොඩ වැනි ප්‍රදේශවලින් හමු වන පැරණි ලෝහ ඊතල හෝ ආයුධ කොටස් යනු රාම-රාවණ යුද්ධයේදී භාවිත කළ ඒවා නොව, අතීතයේ සිටි මිනිසුන් මෙම රාමායණ පුරාවෘත්තය පදනම් කරගෙන කළ අභිචාරාත්මක පූජා කටයුතු සඳහා භාවිත කළ සංකේතාත්මක වස්තූන් වේ.
මිත්‍යාවන් ඉතිහාසගත කිරීම පිටුපස ඇති සංස්කෘතික ආධිපත්‍යය හා අනතුර
මෙසේ බටහිර හෝ ඉන්දියානු විද්වතුන් ප්‍රබන්ධයන් ඓතිහාසික සත්‍යයන් ලෙස ස්ථාපිත කිරීමට උත්සාහ කරන්නේ මන්දැයි විමසා බැලීම වටී. එහි ප්‍රධානම අරමුණ වන්නේ තම ජාතියට හෝ සංස්කෘතියට අභිමානවත්, දීර්ඝ සහ වික්‍රමාන්විත අතීතයක් හිමි බව පෙන්වා දෙමින් ජාතිකවාදී හා සංස්කෘතික ආධිපත්‍යයක් ගොඩනැගීමයි. බටහිර ලෝකය, ග්‍රීක ශිෂ්ටාචාරය සියලු නූතන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ සහ වීරත්වයේ පදනම ලෙස ඔසවා තැබීමට ට්‍රෝජන් යුද්ධය වැනි කතා භාවිත කරන අතර, ඉන්දියාවද සිය ආගමික හා භූගෝලීය ආධිපත්‍යය තහවුරු කිරීමට රාමායණය භාවිත කරයි. එමෙන්ම, මෙමගින් සංචාරක කර්මාන්තයෙන් විශාල ආර්ථික වාසියක් ලබා ගැනීමටත්, ජනතාව තුළ ජාතිමාමකත්වය අවදි කරමින් දේශපාලන වාසි ලබා ගැනීමටත් එම රටවලට හැකියාව ලැබේ.
නමුත් ප්‍රබන්ධයක් සැබෑ ඉතිහාසය ලෙස සමාජගත කිරීම තුළින් විශාල අනර්ථයක්ද සිදු වේ. සැබෑ පුරාවිද්‍යාත්මක සහ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ පසෙකලා, මනඃකල්පිතයන් උදෙසා සම්පත් නාස්ති වීම ඉන් පළමුවැන්නයි. වඩාත්ම භයානක කරුණ වන්නේ, මෙවැනි මිත්‍යාකථා පදනම් කරගනිමින් ජාතීන් සහ ආගම් අතර අනවශ්‍ය මතවාදී ගැටුම්, දේශසීමා අර්බුද සහ ඓතිහාසික වෛරයන් නිර්මාණය වීමයි. සැබෑ ඉතිහාසයේ පැවැති පංති අරගල, තාක්ෂණික පරිණාමය සහ සංස්කෘතික හුවමාරුව වැනි වැදගත් යථාර්ථයන්, මෙවැනි මිත්‍යාකථා සහ අතිශයෝක්තීන් හමුවේ යටපත්වී යයි.
'ඔඩිසි' හෝ 'රාමායණය' වේවා, මේවා එකහෙළාම අව්‍යාජ සැබෑ ඉතිහාසය ලෙස හෝ සම්පූර්ණ අසත්‍යයක් ලෙස බැහැර කළ නොහැක. ඒවායේ අඩංගු වන්නේ සැබෑ ඓතිහාසික සිදුවීමක් හෝ ස්ථානයක් වටා ගොඩනැගුණු අතිශයෝක්ති පිරි මනඃකල්පිතයන්ය. අද තිරගත වන නව 'ඔඩිසි' චිත්‍රපටය අපට මතක් කර දෙන්නේද එම සදාතනික සත්‍යයයි. මිනිසා එදත් අදත් තමන්ගේ අතීතයේ සැබෑ සටන්, ප්‍රේමය, වෙන්වීම සහ ජයග්‍රහණයන් මහා කාව්‍යයන් සහ සිනමාව හරහා අමරණීය කිරීමට පෙළඹෙන බවයි. සිනමා ශාලාවෙන් එළියට බසින ප්‍රේක්ෂකයාට ඉතිරි වන්නේ දෘශ්‍ය කලාත්මක ආශ්වාදයක් පමණක් නොව, ඉතිහාසය, ප්‍රබන්ධය සහ ඒ පිටුපස ඇති දේශපාලනික යථාර්ථයන් පිළිබඳව විමර්ශනාත්මකව සිතාබැලීමට අගනා නිමේෂයකි.
(සටහන | නිරංජන් චාමින්ද කරුණාතිලක)
hnckcreations@gmail.com
උපුටා ගැනීම - විනිවිද වෙබ් අඩවිය
