මතභේද හමුවේ නොසැලුණු මිත්‍රත්වය සහ අදටත් හිස්ව පවතින දැවැන්ත අවකාශය...
කොවිඩ් වසංගතයට ගොදුරුව ශ්‍රී ලාංකේය දේශපාලනයේ යුග පුරුෂයෙකු වූ මංගල සමරවීර මහතා දැයෙන් සමුගෙන හෙට දිනට (අගෝස්තු 24) වසර පහක් සපිරේ. කාලයේ වැලි තලාවෙන් වැසී නොගිය ඒ අසමසම මානුෂීය බැඳීම සහ නිර්භීත නායකත්වය පිළිබඳව ඔහුගේ සමීපතම මිතුරෙකු වන ක්‍රිෂාන්ත ප්‍රසාද් කුරේ තබන සංවේදී මතක සටහනකි මේ.
නමකට පෙර 'Mr.' යන්න යෙදීම සාමාන්‍යයෙන් කෙනෙකු ඇමතීමේ විධිමත් ක්‍රමයයි. නමුත් මංගල සමරවීර සම්බන්ධයෙන් එය වෙනස් විය. ඔහු මට 'Mr. Cooray' ලෙස ඇමතුවේ සැහැල්ලුවෙන් යමක් පැවසීමට අවශ්‍ය වූ විට හෝ ඔහුගේ හිතුවක්කාර පන්නයේ දඟකාර ප්‍රකාශයක් කිරීමට යන විට පමණි. අතිශයෝක්තියෙන් පිරි ඒ විධිමත්භාවය, ඔහුගේ මිත්‍රත්වයේ, ත්‍යාගශීලීත්වයේ සහ අසමසම හාස්‍යයේ සලකුණක් විය. ඔහුගේ පොදු හෝ දේශපාලන කටයුතුවලට වඩා පෞද්ගලික ජීවිතය තුළ එය වඩාත් කැපී පෙනුණි. අද, ඔහු අපෙන් සමුගෙන වසර පහකට පසුවත්, මගේ මතකයේ වඩාත්ම රැඳී තිබෙන්නේ ඒ අසමසම ලෙංගතුකමයි.
අපට සමීප සහ ආදරණීයයන් පවා අමතක කිරීමට වසර පහක් යනු ප්‍රමාණවත් කාලයකි. ජනප්‍රිය ගීතයක සඳහන් වන පරිදි, "ඔබ කොතරම් ප්‍රසිද්ධ වුවත්, ඔබව මතකයේ රැඳෙන්නේ සතියකට පමණි." විශේෂයෙන්ම දේශපාලනඥයන් මැතිවරණයකින් පරාජය වූ වහාම පාහේ ජනතාවට අමතක වී යයි. 'මරණය' මගින් ඒ අමතක වීම තවත් වේගවත් කරයි. නමුත් මංගලගේ සිදුවීමේදී මට හැඟෙන්නේ එය මෙම පොදු රීතියට වෙනස් වූ අත්දැකීමක් බවයි.
සරලවම කියනවා නම්, කාලයට තවමත් මගේ ශෝකය හෝ ඔහු අහිමි වීමේ දැවැන්ත හිස්තැන සමනය කිරීමට හැකි වී නැත. මගේ ආදරණීය මිතුරා අහිමි වූ බව තේරුම් ගැනීමට මට කාලය අවශ්‍ය වූයේ නැත. පළමු වේදනාකාරී මොහොතේ සිටම මම එය දැන සිටියෙමි. කාලය විසින් කළේ ඔහු මගේ ජීවිතයට කෙතරම් තදින් බද්ධ වී සිටියේ ද යන්න විවිධ ආකාරයෙන් මට පසක් කර දීමයි.
ශ්‍රී ලංකාව මංගලව සිහිපත් කරන්නේ අමාත්‍යවරයෙකු, ප්‍රතිසංස්කරණවාදියෙකු, රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු සහ නිර්භීත දේශපාලන චරිතයක් ලෙසයි. රාජ්‍ය නිලය තාවකාලික බවත්, ඒ හරහා ඉටු කරන යහපත් සේවය පමණක් කල් පවතින බවත් ඔහු හොඳින් තේරුම් ගත්තේය. කිසිදු තනතුරකින් හෝ පදවි නාමයකින් මංගල සමරවීර නම් මිනිසා සම්පූර්ණයෙන් නිර්වචනය කළ නොහැකි විය. විදේශ කටයුතු, විදුලි සංදේශ, මූල්‍ය, සංහිඳියාව හෝ මහජන සන්නිවේදනය යන ඕනෑම ක්ෂේත්‍රයකදී මංගල සැමවිටම වෙහෙසුණේ හෙට දවසේ ශ්‍රී ලංකාව වෙනුවෙනි. ඔහු අන් අයගේ දක්ෂතා හඳුනාගත් අතර, ඒවා තමාට තර්ජනයක් ලෙස කිසිවිටෙකත් දුටුවේ නැත. තරුණයින්ට ස්වාධීනව සිතීමට, සම්ප්‍රදායන්ට අභියෝග කිරීමට සහ තමන්ගේම හඬක් සොයා ගැනීමට ඔහු නිරන්තරයෙන් දිරිමත් කළේය.
"දේශපාලන ප්‍රතිරූපයට එහා ගිය සැබෑ මිනිසා"
මට ඒ සියල්ල මතකය. නමුත් වඩාත්ම වැදගත් ලෙස, ඒ ප්‍රසිද්ධ භූමිකාවන්ට පිටුපසින් සිටි සැබෑ මිනිසා මට මතකය. ඔහුගේ සිනහව, තියුණු නිරීක්ෂණ, අද්විතීය හාස්‍යය සහ මහජන විශ්වාසය පිටුපස සඟවා තිබූ උණුසුම් මානුෂීය ගුණය මට හොඳින් මතකය.
මට වඩාත්ම මගහැරෙන්නේ මංගල තුළ තිබූ ඒ අපූර්ව අවබෝධයයි. මා පැවසූ දේ පමණක් නොව, මා නොකියූ දේ පවා ඔහු බොහෝ විට තේරුම් ගත්තේය. මා කළ දේ මෙන්ම, මා නොකළ හෝ කිරීමට ප්‍රතික්ෂේප කළ දේ පිටුපස තිබූ හේතුද ඔහු තේරුම් ගත්තේය. මිනිසුන් කවුරුන්ද, ඔවුන් පැමිණියේ කොතැනින්ද, ඔවුන්ගේ ගමන කොතැනටද යන්න හෝ ඔවුන්ගේ දේශපාලන විශ්වාසයන් තමාගේ අදහස් සමඟ ගැළපුණේද නැද්ද යන්න ඔහුට අදාළ නොවීය. ඔහු සෑම කෙනෙකුටම එක ලෙස සැලකුවේය.
ඔහු මිනිසුන්ව පිළිගත්තේ ඔවුන් සිටින ආකාරයටම ය. ඔහුගේ ඇසුරේදී කිසිවෙකුට මවාපෑම් කිරීමට, තමන්ගේ අනන්‍යතාවය සැඟවීමට හෝ තමන් වෙනස් වීම ගැන සමාව අයැදීමට අවශ්‍ය වූයේ නැත. මන්ද, ඔහුද කිසි විටෙකත් මවාපෑම් නොකළ, කිසිවක් නොසඟවන, තමා කවුද යන්න ගැන කිසිවිටෙකත් සමාව නොඉල්ලූ අයෙකු වූ බැවිනි.
මංගල කිසි විටෙකත් වෙනස්කම්වලට බිය නොවූයේ ඒ නිසා විය හැකිය. ඔහු විවිධත්වය දුටුවේ අකමැත්තෙන් ඉඩ දිය යුතු දෙයක් ලෙස නොව, ශ්‍රී ලංකාවේ සුන්දරත්වයේ සහ චරිතයේ කොටසක් ලෙසය. ශ්‍රී ලංකාව කෙරෙහි වූ ඔහුගේ ආදරය සියල්ලන්ම වැළඳගත් එකක් විය. ජාතිය, ආගම හෝ පසුබිම කුමක් වුවත්, සෑම ශ්‍රී ලාංකිකයෙකුටම මේ රට එක හා සමානව අයිති බව ඔහු තදින් විශ්වාස කළේය. ධෛර්යය සහ මුදු මොළොක් බව ඔහු තුළ එකලෙස පැවතුණි; රට ඔහුගේ ධෛර්යය දුටු අතර, මිතුරන් ඔහුගේ මුදු මොළොක් බව අත් වින්දෝය.
අවාසනාවකට, ඔහුව පෞද්ගලිකව හඳුනා නොගෙන ඔහු ගැන වැරදි මත ගොඩනඟා ගත් අයද සිටිති. ඔහු සමඟ පෞද්ගලිකව කාලය ගත කළේ නම්, බොහෝ දෙනෙකුට ඔහුව මීට වඩා වෙනස් ආකාරයකින් දැකගත හැකි වනු ඇතැයි මට නිතර සිතේ. කෙනෙකුට ඔහු සමඟ දැඩි ලෙස මතභේද ඇති කරගත හැකි වුවත්, ඔහුගේ ඇසුරෙන් ඉමහත් සතුටක් ලැබිය හැකි බව නොදන්නා අය බොහෝය.
වර්ණවත් මහජන පෞරුෂය පිටුපස සිටියේ ඉතා පක්ෂපාතී මිතුරෙකි. ඔහු පුංචි තොරතුරු පවා මතක තබා ගත්තේය; යමෙකු කරදරයක සිටින විට එය වහා හඳුනා ගත්තේය. උපදෙස්වලට වඩා හාස්‍යය සැනසිලිදායක බව ඔහු දැන සිටියේය. එකඟ නොවීම් කිසි විටෙකත් මිත්‍රත්වයට තර්ජනයක් කර නොගත් නිසා, ඔහු සමඟ තර්ක කිරීමට, අභියෝග කිරීමට සහ පසුව එකට සිනාසීමට මිතුරන්ට හැකි විය. එය අත්විඳ නැති අයෙකුට පැහැදිලි කිරීම දුෂ්කරය. එය මංගල සතු වූ දුර්ලභ තිළිණයක් වූ අතර, එය අත්විඳීමට ලැබීම මගේ වාසනාවකි.
'යහපාලන' සමයේදී, වැඩ නිම වී මංගලගේ නිවසට යාම මගේ සිරිපතක් බවට පත් විය. අපි හොඳ බීමක් වත් කරගෙන, නිදහසේ සිනාසෙමින්, සමහර විට මිතුරන් සහ සතුරන් ගැන විනෝදයට මෙන් කතාබහ කළෙමු. ඒ සන්ධ්‍යාවන් අපට අතිමහත් ප්‍රීතියක් ගෙන දුන්නද, ඒවා හුදෙක් බීම සහ සිනහවට පමණක් සීමා නොවීය. මංගලගේ නිවස අදහස්, දැනුම සහ උපාය මාර්ග ගොඩනැගුණු තැනක් විය. ඔහුගේ කෑම මේසය වටා කළ සංවාද අපගේ චින්තනය මෙන්ම නිර්මාණශීලීත්වයද තියුණු කළේය.
"අභියෝග, වගකීම් සහ නොසැලෙන මිත්‍රත්වය"
දිනක් අග්‍රාමාත්‍ය රනිල් වික්‍රමසිංහ මහතා මගෙන් ඉල්ලා සිටියේ, ගැටලු රැසකට මුහුණ දී තිබූ 'ලේක්හවුස්‘ ආයතනයේ සභාපතිධුරය භාරගන්නා ලෙසයි. එය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට මම සූදානම් වූවෙමි. මංගල හැර වෙනත් කිසිදු අමාත්‍යවරයෙකු යටතේ වැඩ කළ නොහැකි බවත්, විදේශ කටයුතු අමාත්‍ය ධුරය දරන මංගලට නිතර විදේශ සංචාරවල යෙදීමට සිදුවන බැවින් මාධ්‍ය අමාත්‍ය ධුරය එකලෙස දැරිය නොහැකි බවත් මම පැහැදිලි කළෙමි. එවිට අගමැතිවරයා මගෙන් ඉල්ලා සිටියේ, මංගලට මුදල් අමාත්‍ය ධුරය භාරගැනීමට ඒත්තු ගන්වන ලෙසත්, ඒ සමඟම ලේක්හවුස් ආයතනය අයත් වන මාධ්‍ය අමාත්‍යාංශයද භාරගන්නා ලෙසත් ය.
මංගලගේ පළමු ප්‍රතිචාරය වූයේ එය සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමයි. අපගේ මිතුරු කැබිනට් අමාත්‍යවරයෙකුද මා සමඟ එකතු වී, මංගලගෙන් ඉල්ලා සිටියේ ඒ ගැන නැවත සිතා බලන ලෙසයි. නමුත් තමාගේ පෞද්ගලික මුදල් පවා කළමනාකරණය කර ගැනීමට නොදන්නා බැවින්, භාණ්ඩාගාරය කළමනාකරණය කිරීමට තමාට හැකියාවක් නැති බව මංගලගේ මව පවා පවසා තිබූ බව කියමින් ඔහු එය ප්‍රතික්ෂේප කළේය.
අවසානයේ දැඩි ඒත්තු ගැන්වීම් හමුවේ මංගල ඊට එකඟ විය. පසුකාලීනව භාණ්ඩාගාරයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරීන් පැවසුවේ තමන් සමඟ වැඩ කළ හොඳම මුදල් අමාත්‍යවරුන්ගෙන් එක් අයෙකු මංගල බවයි.
මංගලගේ කැමැත්තත් සමඟ ලේක්හවුස් ආයතනයේ මගේ ඉරණමද තීරණය විය. අතිරික්ත කාර්ය මණ්ඩලයකින් බර වූ ඒ ආයතනයේ අභියෝගය ගැන මා පැවසූ විට, මංගල ඉතා පහසුවෙන් එහි වගකීම භාරගත්තේය. "අද ලේක්හවුස් පවතින තත්ත්වයට මමත් වගකියන්න ඕනේ," ඔහු පැවසීය. 1990 ගණන්වල චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක මහත්මියගේ රජය සමයේ ලේක්හවුස් ආයතනයට රැකියා සඳහා මිනිසුන් යැවූ ආකාරය ඔහු මතක් කළේය. වරද පිළිගත්තා පමණක් නොව, කාර්ය මණ්ඩලය කළමනාකරණය කරමින් ලේක්හවුස් ආයතනය නැවත ගොඩනැගීමට ගන්නා පියවරයන්ට ඔහු පූර්ණ සහයෝගය ලබා දුන්නේය.
ඔහු ලේක්හවුස්හි පමණක් නොව, හිල්ටන් කොළඹ දේපළ හිමි 'හොටෙල් ඩිවෙලොපර්ස්' සමාගමේ සභාපති ලෙස මා කටයුතු කරන විටද ඔහු මගේ අමාත්‍යවරයා විය.
"මතභේද නොබිඳූ අසීමිත ලෙංගතුකම"
මංගල යනු අඩුපාඩු නැති අයෙකු නොවේ. ඔහු මුරණ්ඩු, නොඉවසිලිමත් සහ සමහර විට ඕනෑවට වඩා දැඩි මතවාදී විය. අප අතර නොගැලපීම්, උණුසුම් වචන හුවමාරු පවා සිදු විය. නමුත් අප දෙදෙනාගෙන් කිසිවෙකුත් ඒ මතභේද ද්‍රෝහිකමක් ලෙස සැලකුවේ නැත. අපගේ මිත්‍රත්වය එකඟතාවයන් මත පදනම් වූවක් නොවේ. ඒ නිසාම රාත්‍රිය පුරා ඔහු සමඟ වාද කර, අවසානයේ සිනාසෙමින් ගෙදර යාමට මට හැකි විය. ඒ මිත්‍රත්වයේ පදනම මරණය තෙක්ම නොසෙල්වී පැවතුණි.
සැබවින්ම අවශ්‍ය වූ සෑම මොහොතකම ඔහු මා සමඟ සිටියේය. ඒ ශක්තිය, ඕනෑම දෙයකට මුහුණ දීමට ලැබුණු සහතිකය සහ ලෝකය දෙස සැහැල්ලුවෙන් බැලීමට උපකාරී වූ ඔහුගේ හාස්‍යය මට අද මගහැරී ඇත. ඔහුගේ සිනහව, උපදෙස්, අපගේ සංවාද සහ ඔහු මා තේරුම් ගත්තේය යන සැනසීම මට අද මගහැරී ඇත.
මංගල මට 'Mr. Cooray' කියා ඇමතීම නැවැත්වූයේ මීට වසර පහකට පෙරය. ඔහුව අහිමි වීමේ වේදනාව තවමත් එලෙසම පවතින අතරම, මගේ ජීවිත ගමනේදී මංගල සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ලැබීම පිළිබඳව ගැඹුරු කෘතඥතාවක්ද මගේ සිත තුළ පවතී.
(සටහන | ක්‍රිශාන්ත ප්‍රසාද් කුරේ)
දේශපාලන හා සමාජ විශ්ලේෂක සහ ක්‍රියාකාරික
kpcooray@hotmail.com
