ගංවතුර පාලනයට දෝෂාරෝපණය වෙනුවට ද්විපාර්ශ්වික ඒකාබද්ධ පෙරසූදානමක් අත්‍යවශ්‍යයි
නේපාල-ටිබෙට් දේශසීමා ආශ්‍රිතව හටගත් විනාශකාරී ජල ගැලීම් සහ නායයෑම් හේතුවෙන් පුද්ගල මරණ 1,000 ඉක්මවා ගොස් ඇති පසුබිමක, මෙම පාරිසරික අර්බුදය දේශසීමාවෙන් ඔබ්බට විහිදුණු පුළුල් කලාපීය ආපදා අවදානමක් පෙන්නුම් කරන බව ජල විද්‍යාඥයෝ පෙන්වා දෙති. හිමාල කඳුකරයෙන් ඇරඹෙන ගංගා පද්ධතියේ ඉහළ ද්‍රෝණියේ සිදුවන මෙවැනි දැවැන්ත නායයෑම් සහ ජල ප්‍රවාහ, පහළ නිම්නයේ පිහිටි ඉන්දියාවේ ප්‍රාන්ත ගණනාවකට සෘජු බලපෑමක් එල්ල කරන සාධකයක් බවට පත්ව තිබේ.
විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ මෙය හුදෙක් ඉහළ සිට පහළට ගලා එන ජල ප්‍රවාහයක් පිළිබඳ සාමාන්‍ය කාරණයක් නොව, හිමාල කලාපය පුරා නිර්මාණය වෙමින් පවතින සංකීර්ණ භූ-පාරිසරික අර්බුදයක ප්‍රතිඵලයක් බවයි.
දෙරට යා කරන ගංගා පද්ධතිය සහ ඉන්දීය ප්‍රාන්තවල අවදානම
නේපාලය සතුව ගංගා සහ අතු ගංගා 6,000කට අධික සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර, ඉන් බහුතරයක් දකුණු දෙසින් පිහිටි ඉන්දියාව සහ ගංගා (Ganges) නදී නිම්නය වෙත ගලා බසී. ප්‍රධාන වශයෙන් නැගෙනහිරින් කෝසි (Kosi), මධ්‍යම ප්‍රදේශයෙන් ගන්ඩකි (Gandaki / Gandak), බටහිරින් කර්නාලි (Karnali / Ghaghara) සහ දේශසීමාව ඔස්සේ මහකාලි (Mahakali / Sharda) යන මහා ගංගා පද්ධති මූලික වේ. මීට අමතරව ශිවාලික් සහ චුරේ කඳුකරයෙන් ඇරඹෙන බග්මතී, කමලා සහ රාප්තී වැනි කුඩා ගංගා බෑවුම් සහිත බැවින් වඩාත් අනපේක්ෂිත සහ වේගවත් ජල ගැලීම් නිර්මාණය කරයි.
ජාත්‍යන්තර ඒකාබද්ධ කඳුකර සංවර්ධන මධ්‍යස්ථානයේ (ICIMOD) ජල විද්‍යාඥ මනීෂ් ශ්‍රේෂ්ඨ පෙන්වා දෙන්නේ නේපාලයේ සිට ඉන්දීය තැනිතලාවට ගලා එන ප්‍රධාන ගංගා 7ත් 9ත් අතර ප්‍රමාණයක් ඉන්දියාවේ ගංවතුර තත්ත්වයන්ට ප්‍රධාන වශයෙන් බලපාන බවයි.
මෙමගින් වඩාත්ම බලපෑමට ලක්වන ප්‍රාන්තය බිහාරය වන අතර, උතුරු බිහාර් ප්‍රදේශයෙන් හතරෙන් තුනක් පමණ නිල වශයෙන් ගංවතුර අවදානම් කලාප ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත. බිහාර් ප්‍රාන්තය යටපත් කරන බොහෝ ගංගා නේපාලයෙන් ආරම්භ වන අතර, ඊට අමතරව නැගෙනහිර උත්තර් ප්‍රදේශ්හි ගොරක්පූර්, බහ්රයිච්, ලඛිම්පූර් ඛේරි වැනි දිස්ත්‍රික්ක ද, උත්තරාකන්ඩ් සහ උතුරු බෙංගාලය ද මෙම ගංගා පද්ධතියේ බලපෑමට නිරන්තරයෙන් නිරාවරණය වේ.
ස්වභාවික විපතක් ආපදාවක් බවට පත්වන යාන්ත්‍රණය
ජල විද්‍යාඥයන්ට අනුව, නේපාලයේ ඇදහැලෙන වර්ෂාව ඉන්දියාවේදී ව්‍යසනයක් බවට පත්වන්නේ පියවර තුනකින් යුත් ක්‍රියාවලියක් ඔස්සේය.
පළමුවැන්න වර්ෂාපතනයේ ස්වභාවයයි:
බොහෝ විට ගංවතුර උපරිම මට්ටමට ළඟා වන්නේ උස් හිමාල කඳුකරයෙන් නොව, චුරේ සහ තෙරායි වැනි පහළ බෑවුම් සහිත ප්‍රදේශවලට ඇදහැලෙන තද වැසි හේතුවෙනි.
දෙවැන්න ගංගා හැසිරීමයි:
කඳුකර බෑවුම අවසන් වන ස්ථානයේදී ගංගා වේගයෙන් අවසාදිත, පස් සහ ගල් තැන්පත් කරමින් තැනිතලාව පුරා පැතිර යයි.
තුන්වැන්න ඉන්දීය දේශසීමාවේ පවතින යටිතල පහසුකම්ය:
ගංවතුරේ බරපතළකම තීරණය වන්නේ ගංගා නදියේ පවතින ජල මට්ටම, ගං ඉවුරු බැමිවල ශක්තිමත්භාවය මෙන්ම අනවසර ඉදිකිරීම් හේතුවෙන් අවහිර වූ ජලාපවහන පද්ධති මතය.
මෙම තත්ත්වය පැහැදිලි කරමින් ICIMOD ආයතනයේ ආපදා අවදානම් අවම කිරීමේ කළමනාකරු ශාස්වත සන්‍යාල් සඳහන් කරන්නේ, දේශසීමාවට පැමිණෙන උපරිම ජල ධාරිතාව නේපාලයේ වර්ෂාපතනය මත තීරණය වුවද, එය ගොඩබිම තුළ විනාශකාරී ගංවතුරක් බවට පත්වීම කෙරෙහි ඉන්දීය පාර්ශ්වයේ පවතින භෞතික සාධක සෘජුව බලපාන බවයි.
නිදසුනක් ලෙස, 2008 වසරේ බිහාර්හි සිදු වූ ඓතිහාසික කෝසි ගංවතුර ව්‍යසනය හුදෙක් ජල ධාරිතාව ඉක්මවා යෑමක් නොව, දශක ගණනාවක් නිසි ලෙස නඩත්තු නොකළ බැම්මක් කැඩී යෑම නිසා සිදු වූවක් බව කාන්පූර් ඉන්දියානු තාක්ෂණ ආයතනයේ (IIT) මහාචාර්ය රජීව් සිංහා පෙන්වා දෙයි.
පවතින මතවාද සහ තාක්ෂණික සත්‍යය
නේපාලය විසින් සිතාමතා ජලය මුදාහැරීම නිසා ඉන්දියාව යටවන බවට සමාජයේ පවතින මතය විද්‍යාත්මක පදනමකින් තොර බව පර්යේෂකයෝ පෙන්වා දෙති. නේපාලයේ කුලේඛානි වැනි සීමිත ජලාශ හැරුණු විට ජලය රඳවා තබා එකවර මුදාහැරිය හැකි මහා පරිමාණ ජලාශ නොමැති අතර, කෝසි සහ ගන්ඩක් වැනි බැරේජයන්හි (Barrages) මෙහෙයුම් කටයුතු සිදුකරනු ලබන්නේ ද ඉන්දීය බලධාරීන් විසිනි.
එබැවින් දේශසීමාවට ජලය ළඟාවීම ස්වභාවික වර්ෂාපතනයේ ප්‍රතිඵලයක් මිස කිසිදු රටක තනි තීරණයක් නොවේ. එමෙන්ම ඉන්දියාවේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් ඉදිකර ඇති ඇතැම් බැමි හේතුවෙන් නේපාලයේ තෙරායි කලාපය තුළ ජලය ආපසු හැරී ගංවතුර ඇතිවීම ද නේපාල පාර්ශ්වයේ දීර්ඝකාලීන අවධානයට ලක්වූ කරුණකි.
සැබෑ තර්ජනය: හිමාල කඳුකරයේ අස්ථාවරත්වය
ඉන්දියාව සැබවින්ම අවධානය යොමු කළ යුත්තේ හුදෙක් ගංගාවල ජල මට්ටම කෙරෙහි පමණක් නොව, හිමාල කලාපය තුළ සිදුවන වේගවත් භූ-භෞතික වෙනස්කම් පිළිබඳව බව මහාචාර්ය රජීව් සිංහා අවධාරණය කරයි.
ගෝලීය සාමාන්‍යයට වඩා වේගයෙන් උණුසුම් වන හිමාල කලාපයේ, කෙටි කලක් තුළ අධික වර්ෂාපතනයක් ඇදහැලෙන 'වලාකුළු පිපිරීම්' (Cloudbursts) සහ ග්ලැසියර විල් පිටාර ගැලීම් (GLOF) බහුල වී තිබේ. සාමාන්‍ය ගංවතුරක ඇත්තේ ජලය පමණක් වුවද, මෙවැනි ආපදාවලදී ජලය සමග විශාල වශයෙන් මඩ, පස්, ගල් සහ හිම මිශ්‍ර වී අධික ඝනත්වයකින් යුත් මඩ ප්‍රවාහයක් (Debris Flow) පහළට ගලා එයි. 2021 චමෝලි ආපදාව සහ 2025 ධාරාලි සිදුවීම මීට පෙර උදාහරණ සපයා ඇති අතර, මෙවර නේපාලයේ සිදුවීම ද ඊට සමාන ස්වභාවයක් උසුලයි.
අධික ලෙස එකතුවන අවසාදිත හේතුවෙන් ගංගා පත්ල ගොඩවීම දෙරටේම ගංගාවල ජලය දරාගැනීමේ හැකියාව ශීඝ්‍රයෙන් පහත හෙළීමට හේතු වී තිබේ.
ඉදිරි මග: දත්ත හුවමාරුව සහ අවසන් සැතපුමේ සන්නිවේදනය
දෙරට අතර පවතින ඒකාබද්ධ ගංගා පද්ධතිය කළමනාකරණය සඳහා දෝෂාරෝපණයෙන් තොර විද්‍යාත්මක ප්‍රවේශයක අවශ්‍යතාව විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති. වර්තමානයේ නේපාලයේ ජල හා කාලගුණ විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ ඉන්දියාවේ මධ්‍යම ජල කොමිසම අතර දත්ත හුවමාරු වුවද, වේගයෙන් ගලායන කුඩා ගංගා ආශ්‍රිතව තත්‍ය කාලීන නිරීක්ෂණ මධ්‍යස්ථාන ප්‍රමාණවත් නොවීම සහ ඒකාබද්ධ පුරෝකථන ආකෘතියක් නොමැතිකම ප්‍රධාන ගැටලුවක්ව පවතී.
එසේම, අනතුරු ඇඟවීමක් රාජ්‍ය ආයතනයක් වෙත ලැබීම සහ එය සැබවින්ම අනතුරට මුහුණ දෙන සාමාන්‍ය ජනතාව වෙත ළඟාවීම ('Last Mile' Connectivity) අතර පවතින පරතරය අවම කිරීම අනාගත ජීවිත හානි වළක්වා ගැනීමේ ප්‍රධානතම සාධකය බව විද්‍යාඥයන්ගේ නිගමනයයි.
වැඩිදුර තොරතුරු සහ කියවීම් සඳහා:
BBC News: Why Nepal floods should worry India
International Centre for Integrated Mountain Development (ICIMOD) - River Basins and Cryosphere
