වොෂින්ටන් (AP) -
ඉරාන යුද්ධය නිසා මේ වසරේ ලෝකයේ ආර්ථික ගම්‍යතාව ඇණහිට ඇති අතර, 2025 ට සාපේක්ෂව වර්ධනය පහත වැටීමට ඉඩ ඇති බව ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF ) අඟහරුවාදා අනතුරු ඇඟවීය.
IMF ජනවාරි මාසයේදී පුරෝකථනය කළ 3.3% සිට 2026 දී ගෝලීය වර්ධනය සඳහා වන පුරෝකථනය 3.1% දක්වා පහත හෙලීය.
අපේක්ෂිත වර්ධනය 2025 දී 3.4% ක ව්‍යාප්තියකින් පසු පහත වැටීමක් සනිටුහන් කරයි.
එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්‍රායලය ඉරානයට එල්ල කරන ප්‍රහාර - සහ ටෙහෙරානය හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය වසා දැමීම නිසා අසල්වැසි රටවල තෙල් පිරිපහදු සහ අනෙකුත් බලශක්ති යටිතල පහසුකම් සඳහා පළිගැනීමේ ප්‍රහාර - එල්ල කිරීම ලොව පුරා තෙල් සහ ගෑස් මිල තියුනු ලෙස ඉහළ යාමට හේතු වී තිබේ.
එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, IMF මෙම වසරේ ගෝලීය උද්ධමනය සඳහා වන අපේක්ෂාව 2025 දී 4.1% සිට 4.4% දක්වා සහ ජනවාරි මාසයේදී මෙම වසර සඳහා පුරෝකථනය කළ 3.8% සිට 4.4% දක්වා ඉහළ නංවා ඇත.
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර දෙවන වටයේ සාකච්ඡා සිදුවිය හැකි බවට අපේක්ෂා ?
ඉරානයේ වරායන් අවහිර කර ඇති බව එක්සත් ජනපදය ප්‍රකාශ කිරීමෙන් පසු කලාපය පුරා ඇති ඇමෙරිකන් හිතවාදී ඉලක්කවලට පහර දෙන බවට ටෙහෙරානය තර්ජනය කිරීම සහ තවත් සාකච්ඡා සඳහා දෙපාර්ශ්වය එක්රැස් කිරීමට උත්සාහ කරන බව පකිස්ථානය පැවසීමත් සමඟ අඟහරුවාදා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර ගැටුම තවත් ගැඹුරු විය.
සංවේදී රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සාකච්ඡා සාකච්ඡා කිරීම සඳහා නිර්නාමිකභාවයේ කොන්දේසිය මත කතා කළ එක්සත් ජනපද නිලධාරීන් දෙදෙනෙක් සඳුදා පැවසුවේ නව සාකච්ඡා වටයක් පිළිබඳ මූලික සාකච්ඡා තවමත් සිදුවෙමින් පවතින බවයි.
BREAKIN NEWS සාකච්ඡා, සාකච්ඡා....
ඉදිරි දින දෙක තුළ තවත් ඉරාන සාකච්ඡා ට්‍රම්ප් විහිළුවට ලක් කරයි;
ඊශ්‍රායලය සහ ලෙබනනය එක්සත් ජනපදයේ දී හමුවෙයි.
නව එක්සත් ජනපද-ඉරාන සාකච්ඡා අපේක්ෂාවෙන් පකිස්ථාන අගමැති රියාද් සහ අන්කාරා වෙත ගියේය.
ෂරීෆ් තවදුරටත් සාකච්ඡා සඳහා දෙරටම තල්ලු කරයි.
ඉදිරි දින දෙක තුළ පකිස්ථානයේ සාකච්ඡා නැවත ආරම්භ කළ හැකි බව ට්‍රම්ප් ද පවසයි.
එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර දෙවන වටයේ සාම සාකච්ඡා මධ්‍යස්ථ කිරීමේ ඔහුගේ උත්සාහය වේගවත් වන බව පෙනෙන බැවින් පකිස්ථාන අගමැති ෂෙබාස් ෂරීෆ් මෙම සතියේ සෞදි අරාබිය සහ තුර්කියේ සංචාරය කරන බව පවසයි.
ඊශ්‍රායලය-ලෙබනනය එක්සත් ජනපදයේ සෘජු සාකච්ඡා:
1993 න් පසු ඊශ්‍රායලය සහ ලෙබනනය පළමු සෘජු සාකච්ඡා පවත්වයි,
නමුත් හිස්බුල්ලා සංවිධානය සාකච්ඡා ප්‍රතික්ෂේප කිරීම එක්සත් ජනපද තැරැව්කාර උත්සාහයට තර්ජනයක් එල්ල කරයි.
ලෙබනනයේ සහ ඊශ්‍රායලයේ තානාපතිවරු වොෂින්ටන් ඩීසී හි එක්සත් ජනපද තැරැව්කාර සාකච්ඡාවලට එක් වූහ, ලෙබනන් බලධාරීන් සටන් විරාමයක් ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරන අතර, ඊශ්‍රායලයේ ඉලක්කය හිස්බුල්ලා සන්නද්ධ කණ්ඩායම නිරායුධ කිරීමයි.
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය "විවෘත, සෘජු, ඉහළ මට්ටමේ" ලෙස විස්තර කර ඇති මෙම සාකච්ඡා, 1993 න් පසු දෙරට අතර පළමු ද්විපාර්ශ්වික සම්බන්ධතාවය නියෝජනය කරයි. කෙසේ වෙතත්, ඉදිරි ගමනක් සඳහා මාර්ගය පටු බව පෙනේ, මන්ද හිස්බුල්ලා සංවිධානය ලෙබනන් රජයෙන් සාකච්ඡාවලින් ඉවත් වන ලෙස ඉල්ලා සිටිමේ උත්සාහයක නිරත වීමයි .
ඉරානය සමඟ යුද්ධය ගෝලීය ආර්ථිකයට තවත් කම්පනයන් ඇති කරයි.
වොෂින්ටන්-
ඉරානය සමඟ යුද්ධය ලෝක ආර්ථිකයට අනුපූරක හානියක් සිදු කරයි.
ගැටුම බලශක්ති හා පොහොර මිල ඉහළ නංවයි; දුප්පත් රටවල ආහාර හිඟයට තල්ලුවක් වෙයි;
පකිස්ථානය වැනි බිඳෙනසුලු රාජ්‍යයන් අස්ථාවර කරයි;
ෆෙඩරල් සංචිතය වැනි මහ බැංකුවල උද්ධමනය කෙරෙහි සඳහා වන විකල්පයන්ට හදිසි ප්‍රහාරයන් එල්ල කරයි.
ලෝකයටම බොහෝ වේදනාවන් ඇති කරයි
ලෝකයේ තෙල්වලින් පහෙන් එකක් ගමන් කරන හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය - පෙබරවාරි 28 වන දින එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්‍රායලය මිසයිල ප්‍රහාර දියත් කිරීමෙන් පසු ඉරාන නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි මිය ගිය පසු ඵලදායී ලෙස වසා දමන ලදී.
ජාත්‍යන්තර ආර්ථික විද්‍යාව සඳහා වූ පීටර්සන් ආයතනයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ සාමාජිකයෙකු සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ හිටපු ප්‍රධාන ආර්ථික විද්‍යාඥයෙකු සදහන් කරන්නෙ "දැන් අපි බියකරු සිහිනයක කොටූ වී සිටිමු."යන්නයි.
ලෝක තෙල්
මිල ව්‍යාපාර ලෝකය අන්දමන් !
අමෙරිකාවෙ පැට්ට්‍රල් මිල අනෙකුත් රටවලට සාපේක්ෂව 40% ඉහලට!
තෙල් බැරලය ඩොලර් 100 දක්වා ඉහළ යන අතර ඉරාන යුද්ධයට පැහැදිලි අවසානයක් නොපෙනෙන පරිදි ලොව පුරා කොටස් මිල පහත වැටේ.
දිගු කලක් තිස්සේ, ඉරානයට පහර දීමක් ගැන සිතීමෙන් පවා එක්සත් ජනපදය වළක්වා ගත් සහ ඊශ්‍රායලයට සංයමයක් ඇති කිරීමට ඔවුන් පෙළඹවූ බියකරු දර්ශනය වූයේ ඉරාන ජාතිකයන් හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය වසා දමනු ඇති බව ”පීටර්සන් ජාත්‍යන්තර ආර්ථික විද්‍යා ආයතනයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ සාමාජිකයෙකු සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ හිටපු ප්‍රධාන ආර්ථික විද්‍යාඥ මොරිස් ඔබ්ස්ට්ෆෙල්ඩ් පැවසීය. “දැන් අපි බියකරු දර්ශනයක සිටිමු.”
ප්‍රධාන නැව් මාර්ගයක් කපා හැරීමත් සමඟ තෙල් මිල ඉහළ ගොස් ඇත - පෙබරවාරි 27 වන දින බැරලයකට ඩොලර් 70 ට වඩා අඩුවෙන් පැවති තෙල් මිල සඳුදා උදෑසන ඩොලර් 120 කට ආසන්න උපරිමයකට ළඟා වී නැවත ඩොලර් 90 ට ආසන්න විය.
නිව් යෝර්ක්- පැහැදිලි අවසානයක් නොපෙනෙන බැවින්, ඉරානය සමඟ යුද්ධය බ්‍රහස්පතින්දා තෙල් මිල බැරලයකට ඩොලර් 100 දක්වා ආපසු ඉහල ගිය අතර ලොව පුරා තෙල් තොග පහත වැටුණි.
මේ වනවිට අමෙරිකාවෙ පැට්ට්‍රල් මිල අනෙකුත් රටවලට සාපේක්ෂව 40% කින් ඉහල නංවා ඇත .
(සටහන | සේන සූරියප්පෙරුම)
ආර්ථික සහ මූල්‍ය විශ්ලේෂක
sapsuriyapperuma@gmail.com
