මේ පිලිබඳව කොලොම්බියානු විශ්ව විද්‍යාලයේ මහාචාර්යවරයෙකු ලෙස කටයුතු කරන සහ, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම්වරුන්ට උපදෙස් දීම සහ තිරසාර, බහුධ්‍රැවීය ගෝලීය ප්‍රතිපත්ති සඳහා පෙනී සිටීම සම්බන්ධයෙන් ප්‍රසිද්ධ ජෙෆ්රි සැක්ස් මහාචාර්යවරයා ඉතා වැදගත් දීර්ඝ විග්‍රහයක් ඉදිරිපත්කලේය. යුදෙව් සම්බවයක් සහිත පවුලකින් පැවත එන ඔහු පසුගියදා මේ අදහස් පලකලේ ඇමරිකානු කොන්සර්වේටිව් දේශපාලන විචාරකයකු වන ටකර් කාල්සන් සමගයි. ටකර් කාල්සන් ඩොණලඩ් ට්‍රම්ප් බලයට ගෙන ඒමට විශාල උත්සාහයක් දැරූ පුද්ගලයකු වීමද විශේෂත්වයකි.
පහත දැක්වෙන්නේ ඒ සම්මුඛ සාකච්ඡාවේ සාරාංශයයි.
ඉරාන යුද්ධය මෙතැනින් කොහෙටද යන්නේ යන ප්‍රශ්නය අද ගෝලීය දේශපාලනයේ තීරණාත්මක මොහොතක් ලෙස සැලකියයුතුයි. මගේ විශ්ලේෂණයට අනුව අපට ඇත්තේ විකල්ප දෙකක් පමනි. ඒ තවදුරටත් මිලිටරි ප්‍රහාර සහ ප්‍රතිප්‍රහාර මගින් ගැටුම ව්‍යාප්ත කරනවාද නැත්නම් යුද්ධය පාලනයෙන් ඉවතට යාම වැළැක්විය හැකි රාජතාන්ත්‍රික “පිටවීමේ මාර්ගයක්” අනුගමනය කරනවාද යන්නයි. අපි නැවත යුද්ධය ආරම්භ කිරීමෙන් වැලකිය යුතුයි. අද අපි මුහුනදී සිටින අස්තාවර තත්වය අනුව ඒ හැර වෙනත් විසදුමක් නැත. හෝමස් සමුද්‍ර සන්ධිය වසා තිබෙනතාක් ඒ අර්බුදය දිනෙන් දින තීව්‍ර වෙමින් පවතී.
මෙම අවදානම විශේෂයෙන්ම ගෝලීය ආර්ථිකය සමඟ ගැඹුරින් බැඳී ඇත. හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය වසා තිබීම මේ තත්ත්වයේ ප්‍රධාන අර්බුදකාරී සාධකයයි. ලෝක තෙල්, ගෑස්, පොහොර සහ පෙට්‍රෝකෙමිකල් සැපයුම්වල විශාල කොටසක් එම මාර්ගය හරහා ගලා යන නිසා, එයට බාධා වීම ගෝලීය ආර්ථික අර්බුදයක් ඉක්මනින් උත්පාදනය කරයි. ඒ නිසාම “තව කාලයක් බලමු” වැනි ප්‍රවේශයන් තවදුරටත් ප්‍රායෝගික නොවේ.
මෙම “පිටවීමේ මාර්ගය” ලෙස සලකන්නේ එම සමුද්‍ර මාර්ගය නැවත විවෘත කිරීම සහ තත්කාලීනව ආර්ථික හා ආරක්ෂක අස්ථාවරතාවය පාලනය කිරීමයි. එය ගැටලුවේ මූල හේතු විසඳන්නේ නැතත්, ව්‍යාප්තිය නවතා දමන අඩුම අවදානම් විකල්පය ලෙස සැලකේ. එය අසාර්ථක වුවහොත්, විකල්පය වන්නේ තවදුරටත් දැඩි ප්‍රහාර, ප්‍රතිප්‍රහාර සහ ප්‍රදේශීය යුද්ධයක් ගෝලීය මට්ටමට ව්‍යාප්ත වීමයි.
මෙම තත්ත්වය තුළ ඉරානයේ ප්‍රතිචාරයද තීරණාත්මක වනු ඇත. විශ්ලේෂණයන් අනුව, පීඩනය සහ මිලිටරි ක්‍රියාමාර්ග ඉහළ යන තරමට ඉරානයේ ප්‍රතිචාරයද දැඩි වීමේ අවදානමක් පවතී. එබැවින් වර්තමාන මොහොත යනු අස්ථාවරතාවයෙන් ස්ථාවරත්වය වෙත හැරවිය හැකිද නැත්නම් ගැටුම පාලනයෙන් ඉවතට යන ආකාරයට ව්‍යාප්ත වනවාද යන්න තීරණය කරන තීරණාත්මක මොහොතකි.
මේ මොහොතේ අවශ්‍යතාවය නිවැරැදි දේ කිරීමයි. එය ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ට දේශපාලන ජයග්‍රහණ ගෙන නොදෙනු ඇත. එය නෙතනයාහු ගේ පරාජයක්ද වනවා ඇත. පෞද්ගලිකව මගේ උනන්දුව ඇත්තේ ලෝකයේ ඉදිරිය ගැනයි. දේශපාලනඥයන් දෙදෙනෙකුගේ තනි ඉරණම ලෝකයේ ඉරණම තීරණය කළ යුතු යැයි මම නොසිතමි. එලෙසම ට්‍රම්ප් සහ නෙතනායාහුගේ අරමුණුවල කිසිසේත්ම තේරුමක් ඇති බව මම නොසිතමි. එනිසා මුහුණු බේරාගැනීමට අසාර්ථක සූදුවල නොයෙදී වැඩිහිටියන් ලෙස වගකීමෙන් හැසිරීම අවශ්‍යවී ඇත.
ඉරානයේ ප්‍රතිචාරය, ගල්ෆ් කලාපයේ අවදානම සහ සම්පූර්ණ යුද්ධයේ අවදානම
විශ්ලේෂණ අනුව, ගැටුම් සමනය කිරීමට රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ක්‍රමයක් භාවිතා නොකළහොත් ඉරානය දැඩි සහ වේගවත් ප්‍රතිචාරයක් දක්වීම ඉතා ඉහළ අවදානමක් ලෙස සැලකේ. එවැනි ප්‍රතිචාරයක් ගල්ෆ් කලාපයේ ආරක්ෂක සහ ආර්ථික ව්‍යුහය ඉක්මනින් අස්ථාවර කරනු ඇත. විශේෂයෙන්ම, ඉරාන මිසයිල් ප්‍රහාර සඳහා කලාපය ඉතාමත් අවදානම් තත්ත්වයක පවතින අතර, පවතින ආරක්ෂක පද්ධති සම්පූර්ණයෙන් ප්‍රමාණවත් නොවේ. ගල්ෆ් කලාපයේ තෙල්, ගෑස්, වරායන් සහ ජල ලවණ ඉවත් කිරීමේ කර්මාන්තශාලා වැනි ප්‍රධාන යටිතල පහසුකම් සම්පූර්ණ ආරක්ෂාවකින් ආවරණය වී නොමැති නිසා, ඒවා ඉක්මනින්ම ඉලක්ක විය හැක. ප්‍රහාරවලට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස ඉරානයද බරපතල ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමට ඉඩ ඇති අතර, එය තත්ත්වය තවදුරටත් උග්‍ර කරයි.
මෙහිදී මූලික අවදානම වන්නේ ගැටුම පාලනයෙන් ඉවතට යාමයි. එක් පාර්ශවයක් ප්‍රහාර නවතා නොදැමුවහොත්, දෙපාර්ශවයම දැඩි මිලිටරි ක්‍රියාමාර්ග වලට යාමෙන් සම්පූර්ණ යුද්ධයක් දක්වා ව්‍යාප්ත වීමේ හැකියාව පවතී. එවැනි යුද්ධයක් සති කිහිපයකින්ම ප්‍රදේශීය යටිතල පහසුකම් විශාල ලෙස විනාශ කළ හැක. මෙය ආරක්ෂක අර්බුදයක් පමණක් නොව, ගෝලීය ආර්ථික කම්පනයක් බවටද පත්විය හැක. තෙල් සහ ගෑස් සැපයුම්වල සැලකිය යුතු කොටසක් බාධාවට පත්වුවහොත්, ලෝක ආර්ථිකයට දැඩි පීඩනයක් එල්ල වේ. 20% ක් පමණ සැපයුම් අඩුවීම පවා ඉන්ධන සහ ආහාර මිල ඉහළ යාමට හේතු විය හැකි අතර, පොහොර නිෂ්පාදනය සඳහා අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය හිඟවීමද ගෝලීය ආහාර පද්ධතිය අස්ථාවර කරයි.
මෙම සියලු යටිතල පද්ධති එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ සංකීර්ණ ජාලයක් බැවින්, ඒවා විනාශ වුවහොත් නැවත ගොඩනැගීම ඉතා සෙමින් සිදුවන ක්‍රියාවලියක් වනු ඇත. එබැවින් මෙය සාමාන්‍ය ආර්ථික ගැටලුවක් නොව, භෞතික විනාශය මත පදනම් වූ ගෝලීය මට්ටමේ කම්පනයකි.
ඉරානයේ බලය, ආර්ථික පාලනය සහ ගැටුමේ ඉතිහාස පසුබිම
මහාචාර්යවරයා පෙන්වා දෙන්නේ ඉරානය වටා ඇති වර්තමාන යුද්ධ තත්ත්වය තුළ, එය පෙරට වඩා බලවත් වී ඇතිද යන ප්‍රශ්නය අනිවාර්යයෙන්ම මතුවන බවයි. ඔහුට අනුව, හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය පාලනය කිරීමේ හැකියාව හරහා ඉරානයට ලෝක ශක්ති සැපයුමට සෘජු බලපෑමක් ඇති කළ හැකි අතර, එය ඉතා වැදගත් උපාය මාර්ගික බලයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.
කෙසේ වෙතත්, ඔහු අවධාරණය කරන්නේ ඉරානයද දැඩි හා බරපතල හානිවලට ලක්ව ඇති බවයි. යුද්ධයේ ආරම්භක අවස්ථාවලදී සිදුවූ බව කියන පාසල් දැරියන් 160 දෙනෙකුගේ මරණ වැනි සිදුවීම්, මානව විනාශයේ බරපතලකම පෙන්නුම් කරන බව ඔහු සඳහන් කරයි. එවැනි සිදුවීම් පිළිබඳ සම්පූර්ණ විස්තර තවමත් පැහැදිලි නොවුණත්, ඒවා බරපතල මානව හානි ලෙස වාර්තා වී ඇත. ඔහු පවසන්නේ ඉරානය දහස් ගණනක් ජීවිත අහිමිවීම් සහ විශාල ආර්ථික හානිවලට මුහුණ දී ඇති බවයි. ඩොලර් බිලියන ගණනක් වටිනා යටිතල පහසුකම් විනාශ වී ඇති අතර, ඒවා නැවත ගොඩනැගීම වසර ගණනාවක් ගතවන දීර්ඝ ක්‍රියාවලියක් වන බව ඔහු කියයි. සංවර්ධන ආර්ථික විද්‍යාඥයකු ලෙස තම අත්දැකීම් අනුව, ඔහු මෙම විනාශය අර්ථ විරහිත සහ අනුකම්පා රහිත එකක් ලෙස දකින බවද සඳහන් කරයි.
බටහිර මාධ්‍ය තුළ ඉරානය “අතිශය නපුරු” සහ “අසහනකාරී” රාජ්‍යයක් ලෙස නිරූපණය වන නමුත්, එය යථාර්ථයට සම්පූර්ණයෙන්ම අනුකූල නොවන බව ඔහුගේ අදහසයි. ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ ඉරාන ජනතාව සාමාන්‍යයෙන් සංස්කෘතික, සාකච්ඡා-ප්‍රිය සහ සාමකාමී ජනතාවක් බවත්, බොහෝ අවස්ථාවලදී ගැටලු සාකච්ඡා මගින් විසඳීමට උත්සාහ කර ඇති බවත්ය. ඉරානය පිළිබඳ “දුෂ්ට රූපය” 1979 ඉරාන විප්ලවයෙන් පසු බටහිර ලෝකය තුළ ක්‍රමයෙන් ගොඩනැගුණු එකක් බව ඔහු පවසයි.
1953 දී ඉරාන අගමැති ලෙස ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව තේරී පත්වූ මොහොමඩ් මොසාඩෙක් මෙම කලාපය විසින් කිසිදා නොකියන දෙයක් පැවසීමට නිර්භීත විය. එනම් අපේ භූමියේ ඇති තෙල් බ්‍රිතාන්‍යයේ නොව ඉරාන ජාතිකයින්ගේ යැයි මම සිතමි යන්නයි. බ්‍රිතාන්‍ය MI6 සහ ඇමරිකානු CIA මැදිහත්වීමෙන් ඔහුව වහාම ඉවත් කිරීමට ක්‍රියාකරන්නේ ඒ නිසයි. ඔහු ඉවත්කිරීමත් සමග ඉරානය ඇමරිකාවේ ප්‍රාන්තයක් සේ CIA සංවිධානය යටතේ පාලනය විය. සියල්ලට මුල තෙල්වල හිමිකාරීත්වයයි. මෙය ඉරානයේ දේශපාලන දිශාව වෙනස් කළ මූලික සිදුවීමක් ලෙස ඔහු විස්තර කරයි. ඉන්පසු 1979 විප්ලවය හරහා ශා රජු ඉවත් වී ආගමික පාලනයක් ඇතිවීමත් සමඟ ඇමරිකාව සහ ඉරානය අතර දිගුකාලීන සතුරුභාවයක් ආරම්භ වූ බව ඔහු කියයි. ඔවුන් ඇමරිකානු අධිරාජ්‍යයෙන් සහ CIA පාලනයෙන් ගැලවීයාම ඇමරිකාවේ වෛරයට පාත්‍රවීමේ ආරම්භයයි.
ඔහු තවදුරටත් පෙන්වා දෙන්නේ 1980 සිට ඇමරිකාව සහ ඉරානය අතර සෘජු යුද්ධයක් නොව, ආර්ථික සම්බාධක, රහස් මෙහෙයුම් සහ දේශපාලන පීඩනය මත පදනම් වූ “දෙමුහුන් යුද්ධයක්" පවතින බවයි. ඇමරිකාව දශක ගණනාවක් තිස්සේ ඉරාන ආර්ථිකය සීමා කිරීමට සම්බාධක සහ මූල්‍ය පාලන ක්‍රම භාවිතා කර ඇති අතර, ඔහු එය වෙනත් රටක ආර්ථික හැකියාවන් අඩපණ කිරීමක් ලෙස විවේචනය කරයි. මෙම ගැටුම නව එකක් නොව, 1953 සිට ආරම්භ වූ දිගුකාලීන භූ-දේශපාලන අරගලයක දිගුවක් බව ඔහුගේ මූලික නිගමනයයි. එය තෙල්, බලය සහ ගෝලීය පාලනය වටා ගොඩනැගුණු ගැඹුරු සහ දිගහැරෙන ගැටුමක් ලෙස ඔහු විස්තර කරයි.
න්‍යෂ්ටික ගැටලුව, JCPOA ගිවිසුම සහ ඉරානයේ රාජතාන්ත්‍රික ස්ථාවරය
ජෙෆ්රි සැක්ස් පෙන්වා දෙන්නේ ඉරානය “න්‍යෂ්ටික අවි ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරයි” යන අදහස බොහෝ දුරට දේශපාලන ප්‍රචාරයක් බවත්, එය යථාර්ථයට සම්පූර්ණයෙන්ම අනුකූල නොවන බවත්ය. ඔහුට අනුව, ඇමරිකානු බුද්ධි අංශ පවා වරින් වර ඉරානය සෘජුව න්‍යෂ්ටික අවි නිෂ්පාදනය කර ඇති බවට පැහැදිලි සාක්ෂි නොමැති බව සඳහන් කර ඇත. ඔහු පැහැදිලි කරන්නේ ඉරානයේ ප්‍රධාන ඉල්ලීම න්‍යෂ්ටික අවි ලබා ගැනීම නොව, ජාත්‍යන්තර න්‍යෂ්ටික අවි නොපැතිරීමේ ගිවිසුම (NPT) යටතේ දැඩි නිරීක්ෂණයකට යටත් වීම බවයි. ඒ වෙනුවෙන් ඔවුන් ඉල්ලා සිටින්නේ ඇමරිකාව පනවා ඇති ආර්ථික සම්බාධක ඉවත් කර, සාමාන්‍ය ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් සඳහා ඉඩ ලබා දීමයි.
ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ ඉරාන ජනතාව සාමාන්‍යයෙන් රාජතාන්ත්‍රික, සාකච්ඡා-ප්‍රිය සහ ගැටලු විසඳීමට කැමති ජනතාවක් බවයි. ඔහුගේ අත්දැකීම් අනුව, ඉරාන පාර්ශවය නිතරම සාකච්ඡා මාර්ග සොයමින් සිටින බවද ඔහු සඳහන් කරයි. 2015 දී මෙම උත්සාහයන් ප්‍රතිඵලයක් ලබා ගත් අතර, Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) ගිවිසුම අත්සන් විය. එය ඇමරිකාව, බ්‍රිතාන්‍යය, ප්‍රංශය, රුසියාව, චීනය සහ ජර්මනිය (5+1 කණ්ඩායම) අතර ඇති වූ බහුපාර්ශ්වික එකඟතාවකි. එය එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය විසින්ද අනුමත කර ඇති බව ඔහු පවසයි.
මෙම ගැටුම න්‍යෂ්ටික අවි පමණක් නොව, 1979 ඉරාන විප්ලවයෙන් පසු ගොඩනැගුණු දීර්ඝ දේශපාලන හා ආර්ථික බිඳවැටීමක දිගුවක් බව ඔහු නැවත අවධාරණය කරයි. ඔහුගේ මූලික අදහස වන්නේ, ඉරානය රාජතාන්ත්‍රික විසඳුම් සඳහා විවෘතව සිටියද, බටහිර දේශපාලන හා උපායමාර්ගික බලපෑම් හේතුවෙන් එම විසඳුම් බොහෝ විට අසාර්ථක වී ඇති බවයි.
එකසත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ දී ජෙෆ්රි සැක්ස් සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ ඊශ්‍රායල තානාපති අතර අපූරු වචන හුවමාරුවක් සිදුවිය. මෙම අදහස් හුවමාරුව තුළ ඉදිරිපත් වූ “ඉරානය අපට එරෙහිව ක්‍රියා කරනවා” යන අදහස, තනි රාජ්‍යයක ප්‍රතිපත්තියකට වඩා විශාල දෘෂ්ටිවාද දෙකක ගැටුමක් ලෙස ඔහු දකියි. ඔහුට අනුව මෙය පුද්ගලික නායකත්ව තීරණ මට්ටමෙන් ඉහළට ගොස් ඇති භූ-දේශපාලන ගැටුමකි. ඊශ්‍රායලය තුළ මේ සම්බන්ධයෙන් ප්‍රධාන දෘෂ්ටිවාද දෙකක් පවතින බව ඔහු පෙන්වා දෙයි. ඒවා එකිනෙකට වෙනස් වුවද, වර්තමානයේ එකම දේශපාලන සන්ධානයක් ලෙස ක්‍රියා කරමින් ඇති බව ඔහුගේ අදහසයි.
මෙහි මූලික නිගමනය නම් ඊශ්‍රායලය සහ පලස්තීනය එකම රාජ්‍ය පද්ධතියක් තුළ සහජීවනයෙන් පැවතිය නොහැකි බවයි. එබැවින් මධ්‍යම මට්ටමේ සාම විසඳුමකට ඉඩ නොමැති බව ඔවුන්ගේ අදහස වේ.
නෙටනියාහුගේ දේශපාලන පක්ෂයේ 1977 සිට පවත්නා මූලධර්මයක් ලෙස “ජෝර්දාන් නදියේ සිට මධ්‍යදරනී මුහුද දක්වා භූමිය ඊශ්‍රායලයට අයත්ය” යන අදහස ඔහු සඳහන් කරයි. එවැනි ප්‍රවේශයක් යටතේ පලස්තීන රාජ්‍යයකට නීතිමය හෝ දේශපාලන අවකාශයක් ඉතිරි නොවන බව ඔහු පෙන්වා දෙයි.
දෙවන දෘෂ්ටිවාදය ආගමික-අතිශය ජාතිකවාදී ස්වභාවයක් ගන්නා එකකි. ජාතික ආරක්ෂක අමාත්‍ය බෙන් ග්විර් (Ben Gvir) සහ මුදල් ඇමති ස්මොට්‍රිච් (Smotrich) වැනි නායකයන් නියෝජනය කරන මෙම අදහස "මහා ඊශ්‍රායලය" (Greater Israel) යන සංකල්පය දෙවියන්ගේ දානයක් ලෙස සලකමින් සම්පූර්ණ භූමිය නැවත ලබාගැනීමක් ලෙස දකියි. මෙය යටතේ පලස්තීන රාජ්‍යයක් පිළිගැනීම ප්‍රතික්ෂේප වේ. ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ මෙය සාම්ප්‍රදායික යුදෙව්වාදය නොව, 20 වන සහ 21 වන සියවස්වලදී වර්ධනය වූ නව දේශපාලන-ආගමික දෘෂ්ටිවාදයක් බවයි.
නමුත් 1967 යුද්ධයෙන් පසු පලස්තීන භූමි අත්පත් කරගැනීමත් සමඟ මෙම ව්‍යාපාරය ක්‍රමයෙන් ආගමික අර්ථකථනයකට හැරී ගිය බව ඔහු පෙන්වා දෙයි. ජනාවාස ව්‍යාප්ත වීම සහ භූමියේ ඇති කරුණු (facts on the ground) ලෙස ඒවා සාධාරණීකරණය කිරීමද මෙම වෙනසට දායක වූ බව ඔහු සඳහන් කරයි. මේ ක්‍රියාවලිය තුළ දේශපාලන තීරණ ආගමික අර්ථකථන මත පදනම් වීමට ආරම්භ වූ බව ඔහුගේ අදහසයි.
සියෝන්වාදයේ පසුබිම ගැන කතා කරමින් ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ ක්‍රිස්තියානි සියොන්වාදය යන බටහිර ආගමික ධාරාවද මෙම දෘෂ්ටිවාදය වර්ධනයට බලපා ඇති බවයි. 19 වන සියවසේ බ්‍රිතාන්‍ය එවැන්ජලිකල් ක්‍රිස්තියානි කණ්ඩායම් යුදෙව්වන් නැවත පැරණි ඊශ්‍රායලයට යා යුතුය යන අදහස විශ්වාස කළ අතර, එය අවසාන කාල අනාවැකි (end times prophecy) සමඟ සම්බන්ධ කරගත් බව ඔහු සඳහන් කරයි.
මෙම සියලු ඉතිහාසික හා දෘෂ්ටිවාදමය පසුබිම එක්ව බලන විට, අද දකින ගැටුම ආගමික සහ දේශපාලන සංකලනයක් බව ඔහුගේ නිගමනයයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේදී ඔහු ඉදිරිපත් කළ ප්‍රධාන තර්කය නම්, වර්තමාන මාර්ගය දිගටම ගියහොත් ඊශ්‍රායලය තමන්ම ජාත්‍යන්තර නීතියෙන් සහ ලෝක සමාජයෙන් වෙන්වී ස්වයං-විනාශයකට යා හැකි බවයි. එමෙන්ම ඇමරිකානු ජනතාව අතරද මෙම දිගුකාලීන යුද සම්බන්ධතාවට සහය අඩුවෙමින් පවතින බව ඔහු පෙන්වා දෙයි.
අවසාන වශයෙන්, ක්‍රිස්තියානි දෘෂ්ටිවාදය තුළද යුද්ධය නොව සාමය මූලික විය යුතු බව ඔහු අවධාරණය කරයි. ජේසුස් වහන්සේගේ "සාමය ඇති කරන්නන් භාග්‍යවන්තයෝය" (Blessed are the peacemakers) යන පණිවිඩය මෙම තත්ත්වයට සෘජුවම අදාල වන බව ඔහු සඳහන් කරමින්, දිගුකාලීන විසඳුමක් සඳහා සාමයම මූලික මාර්ගය විය යුතු බව අවධාරණය කරයි.
ඊශ්‍රායලයට ලබාදෙන ඇමරිකන් සහාය නැවතුනහොත් ඊශ්‍රායලය කුමක් කරාවිද?
ඇමරිකාව විසින් ඊස්‍රායලයට ලබාදෙන සහය ඉවත් වුවහොත් මැද පෙරදිග බලය, විශේෂයෙන් ඉරානය, ඊශ්‍රායලය සහ ගල්ෆ් කලාපය අතර ගැටුම් ගතිකතාවයන් බරපතල ලෙස වෙනස් විය හැක. මෙම තත්ත්වය තුළ ඉරානය සම්පූර්ණ වශයෙන් ව්‍යාප්තිවාදී රාජ්‍යයක් ලෙස නොව, ප්‍රාදේශීය ස්ථාවරත්වය රැක ගැනීමට උත්සාහ කරන රටක් ලෙස ක්‍රියා කරනු ඇත. ඓතිහාසිකව, නූතන කාලයේ දී, ඉරානය ව්‍යාප්තවාදී වී නැත. එය ඊශ්‍රායලයේ විනාශය සොයන්නේ නැත. එය කලාපීය ස්ථාවරත්වය සොයයි.
මෙහි මූලික ගැටලුව තවමත් එකම එකකි: පලස්තීන සහ ඊශ්‍රායල ජනතාව එකම භූමියක් තුළ ජීවත් වීමයි. එය විසඳිය හැක්කේ ද්වි-රාජ්‍ය විසඳුම (two-state solution) හෝ එක් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යයක් මගිනි. එවැනි දේශපාලන විසඳුමක් නොමැතිව ගැටුම දිගටම පවතිනු ඇත.
අවසානයේදී, "මහා ඊශ්‍රායලය" වැනි දෘෂ්ටිවාදී ව්‍යාපෘති හෝ අඛණ්ඩ හමුදාකරණය දිගුකාලීන විසඳුමක් නොවන අතර අවශ්‍ය වන්නේ ඊශ්‍රායලය හා පලස්තීනය දෙකම සුරක්ෂිතව පවතින දේශපාලන විසඳුමක් සහ ඉරානයට ජාත්‍යන්තර නිරීක්ෂණ යටතේ සාමකාමී රාජතාන්ත්‍රික ඉඩක් ලබා දීමයි. එසේ නොවන්නේ නම්, මෙම ගැටුම කලාපීය යුද්ධයකින් පමණක් නොව ගෝලීය ආර්ථික අස්ථාවරතාවයකටද වර්ධනය විය හැක.
ට්‍රම්ප් සහ නෙටනයාහු අතර සම්බන්ධතාවය, සහ ඇමරිකානු බලපෑම, මැද පෙරදිග යුද ගතිකතාව තුළ තීරණාත්මක සාධකයක් ලෙස සැලකේ. ට්‍රම්ප්ට නෙටනයාහු මත බලපෑම් කළ හැකිද යන ප්‍රශ්නයට පිළිතුර අර්ධ වශයෙන් “ඔව්” යන්නයි. නමුත් වඩාත් වැදගත් ප්‍රශ්නය වන්නේ ට්‍රම්ප්ට තමන්ගේම තීරණ ක්‍රමය ස්ථාවරව පාලනය කරගත හැකිද යන්නයි.
ඉතිහාසයේ ඇතැම් අවස්ථාවලදී, උදාහරණයක් ලෙස බීරූට් ප්‍රහාර සම්බන්ධයෙන්, ඇමරිකානු පාලනයේ මැදිහත්වීම හරහා ඊශ්‍රායල ක්‍රියාමාර්ග සීමා කිරීමට හැකි වූ අවස්ථා තිබේ.
ඇමරිකාව නොමැතිව ඊශ්‍රායලයට දිගුකාලීන යුද්ධයක් පවත්වාගෙන යා නොහැක. එය වෙළඳාම, සංචාරක කර්මාන්තය, මූල්‍ය පද්ධති සහ හමුදා සහය මත දැඩි ලෙස රඳා පවතී. ඒ නිසා ඇමරිකාව මේ පද්ධතියේ ප්‍රධාන ආධාරකය බවට පත්ව ඇත. නමුත් ඒ සම්බන්ධතාවය දැන් වියදම් සහිත සහ අස්ථිර බවට පත්වෙමින් ඇති අතර, ඇමරිකාවද දේශීය ආර්ථික හා සමාජීය පීඩනයකට මුහුණ දෙමින් සිටී. මෙය “පෙර නියමිත” ඉතිහාසීය ගමනක්ද යන්න ගැනද ප්‍රශ්නයක් මතු වේ. නමුත් විශ්ලේෂණ අනුව, මෙය ඉරණම නොව, නායකයන්ගේ තීරණ, සන්නිවේදන අසාර්ථකතා සහ පද්ධතිමය දෝෂ නිසා ඇතිවන අර්බුද මාලාවකි. කියුබානු මිසයිල අර්බුදය, පලවන සහ දෙවන ලෝක යුද්ධ වැනි සිදුවීම් පෙන්වන්නේ අර්බුද බොහෝවිට මිනිස් තීරණ සහ වැරදි ගණනයන් මත පදනම් වන බවයි.
ඒ කියන්නේ ඉතා ප්‍රතිවිපාක සහිත තීරණ දක්ෂ ලෙස ගත යුතු බවත්, තීරණ විශාල දෙයක් බවත්ය. ඒවාට ඉතා විශාල ප්‍රතිවිපාක ඇත. මම ඒවා රේඛීය නොවන බව හඳුන්වන්නෙමි, එනම් තේරීමේ ප්‍රතිවිපාකය අපව ව්‍යසනයකට හෝ විසඳුමකට ගෙන යා හැකිය. අද දින, එවැනි සමාන ව්‍යුහගත තීරණ ක්‍රියාවලියක් මට නොපෙනේ. බාහිර වාර්තා අනුව, මෙය මූලික වශයෙන්ම ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ තීරණයක් වූ අතර, එය දැඩි ලෙස බෙන්ජමින් නෙටනයාහුගේ බලපෑමට ලක්වී තිබුණි. මගේ අදහස අනුව, බෙන්ජමින් නෙටනයාහුට තිබෙන න්‍යාය පත්‍රය අතිශය අන්තවාදී සහ වැරදි එකක් වන අතර, එය ඇමරිකාවට විශාල වියදමක් ඇති කර ඇත. ඔහු ලෝකය පිළිබඳ වැරදි අවබෝධයක් මත ක්‍රියා කරන බව මම සිතමි. ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ද එම අදහස පිළිගෙන ක්‍රියා කළ බව පෙනේ.
අවසාන වශයෙන්, මහා ඊශ්‍රායලය වැනි දෘෂ්ටිවාදී ව්‍යාපෘති දිගුකාලීනව ක්‍රියාත්මක විය නොහැක. එය ප්‍රායෝගිකව නොව, දීර්ඝ ගැටුම් සහ අස්ථාවරතාවය වැඩි කරන මාර්ගයකි. සත්‍ය විසඳුම වන්නේ ඊශ්‍රායලය සහ පලස්තීනය දෙකම සුරක්ෂිතව පැවතෙන දේශපාලන රාමුවක් ගොඩනැගීමයි. ඇමරිකාව මෙම ගැටුම් වලට අඛණ්ඩව සම්බන්ධ වීමද දීර්ඝකාලීනව අසාර්ථක හා අධික වියදම්කාරී තත්ත්වයක් බවට පත්වෙමින් ඇත. එබැවින් අවශ්‍ය වන්නේ යුද්ධය දිගටම පවත්වා ගැනීම නොව, දේශපාලන විසඳුම්, සාමය සහ හමුදා බලය අඩු කිරීම (demilitarization) දෙසට ක්‍රමානුකූලව ගමන් කිරීමයි.
(සටහන | අජිත් රාජපක්ෂ)
