මැදියම් රැයේ ඉන්ධන මිල සංශෝධනය
මැදපෙරදිග කලාපයේ උත්සන්න වී ඇති යුද ගැටුම් හමුවේ ලෝක වෙළෙඳපොළේ බොරතෙල් මිල ඉහළ යාමේ සෘජු ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, මාසික මිල සූත්‍රයට අනුව ක්‍රියාත්මක වන පරිදි ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාව (Ceypetco) සහ ලංකා IOC සමාගම ඊයේ (නොවැම්බර් 1/2) මධ්‍යම රාත්‍රියේ සිට ක්‍රියාත්මක වන පරිදි සිල්ලර ඉන්ධන මිල ගණන් ඉහළ දැමීය.
ඒ අනුව සංශෝධිත නව මිල ගණන් මෙසේය:
| ඔක්ටේන් 92 පෙට්‍රල්: රුපියල් 10කින් ඉහළ දමා ඇති අතර, නව මිල රුපියල් 424කි (පැවති මිල රුපියල් 414කි).
| ඔක්ටේන් 95 පෙට්‍රල්: රුපියල් 15කින් ඉහළ දමා ඇති අතර, නව මිල රුපියල් 490කි (පැවති මිල රුපියල් 475කි).
| ලංකා ඔටෝ ඩීසල්: රුපියල් 5කින් ඉහළ දමා ඇති අතර, නව මිල රුපියල් 397කි (පැවති මිල රුපියල් 392කි).
| ලංකා සුපර් ඩීසල්: රුපියල් 15කින් ඉහළ දමා ඇති අතර, නව මිල රුපියල් 543කි (පැවති මිල රුපියල් 528කි).
තෙල් බිල 51%කින් උඩට; ජංගම ගිණුම හිඟයකට
ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ මූලික බාහිර අංශ දත්තවලට අනුව, සැප්තැම්බර් මාසයේදී වාර්තාගත ලෙස ඩොලර් බිලියන 1.377ක භාණ්ඩ අපනයනයක් සිදු කළද, මෙරට බාහිර ජංගම ගිණුම සැප්තැම්බර් මාසයේදී නැවතත් ඩොලර් මිලියන 128ක හිඟයක් වාර්තා කළේය. අගෝස්තු මාසයේ සටහන් වූ ඩොලර් මිලියන 133ක අතිරික්තය මෙලෙස ආපසු හැරී ඇති අතර, ජනවාරි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා මුල් මාස 9 තුළ සමස්ත ජංගම ගිණුමේ හිඟය ඩොලර් මිලියන 420ක් දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ.
චීන මහජන බැංකුවේ (PBOC) යුවාන් හුවමාරුව (swap) පහසුකම ද ඇතුළුව සැප්තැම්බර් අග වන විට නිල විදේශ සංචිත මට්ටම සටහන් වූයේ ඩොලර් බිලියන 6.9ක් ලෙසයි.
වසරේ මුල් මාස 9 තුළ මෙරට සමස්ත ඉන්ධන ආනයන වියදම පෙර වසරට සාපේක්ෂව 51.5%ක දැවැන්ත වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරමින් ඩොලර් මිලියන 4,487.2ක් (ඩොලර් බිලියන 4.48ක්) දක්වා ඉහළ ගියේය. 2025 සමාන කාලයේදී මෙම වියදම ඩොලර් මිලියන 2,961.3ක් වූ අතර, එය ඩොලර් මිලියන 1,525.9ක ශීඝ්‍ර වැඩිවීමකි.
මෙම දැඩි පීඩනය හමුවේ, 2012 වසරේ වාර්තා වූ මෙරට ඉතිහාසයේ ඉහළම වාර්ෂික ඉන්ධන බිල වන ඩොලර් මිලියන 5,040ක වාර්තාව 2026 වසරේදී බිඳ වැටීමේ බරපතළ අවදානමක් මතුව ඇත.කෙසේ වෙතත්, නෞකා පැමිණීමේ කාලසටහන් වෙනස්වීම නිසා සැප්තැම්බර් මාසයේදී පමණක් ඉන්ධන ආනයන වියදම 5.8%කින් පහළ ගොස් ඩොලර් මිලියන 415.1ක් විය. මේ අතර, ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාවේ 2026 පළමු අර්ධයේ ශුද්ධ විකුණුම් ආදායම 40.4%කින් ඉහළ ගොස් රුපියල් බිලියන 576.6ක් ලෙස සටහන් විය.
නීතිමය ගැටලුවල සිරවූ රුපියල් ට්‍රිලියන 2.1ක බදු හිඟය
ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) නිකුත් කළ නවතම තාක්ෂණික වාර්තාවක් මඟින් රටේ අභ්‍යන්තර බදු ආදායම් කළමනාකරණයේ බරපතළ කඩාවැටීමක් අනාවරණය කරයි. ඒ අනුව, ශ්‍රී ලංකාවේ නොපියවූ දේශීය බදු හිඟය රුපියල් ට්‍රිලියන 2.1ක් (බිලියන 2,100ක්) දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ.
මෙහි වඩාත්ම අවධානයට ලක්විය යුතු කරුණ වන්නේ, එම හිඟ බදු මුදලින් රුපියල් ට්‍රිලියන 1.6ක් හෙවත් 76.2%ක ප්‍රමාණයක් දීර්ඝ පරිපාලන අභියාචනා සහ අධිකරණමය නඩු කටයුතුවල හිරවී තිබීමයි.
අවදානම් කළමනාකරණය මත පදනම් වූ විශේෂ අයකර ගැනීමේ ක්‍රමවේදයක් (risk-based recovery mechanism) වහා ක්‍රියාත්මක කර එම මුදල් අය කර ගැනීමට පියවර ගන්නා ලෙස මූල්‍ය අරමුදල දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවට (IRD) බලකර සිටියි.
මේ අතර, පසුගිය වසර දෙකක කාලය තුළ පමණක් මෙරට බදු ක්‍රමවේදයට වෙන වෙනම සංශෝධන 12ක් ඇතුළත් කර ඇති බව මානව හිමිකම් කේන්ද්‍රය (CHR) වාර්තා කරයි.
රේගු ආදායම ඉහළට; තාර හිඟයෙන් ඉදිකිරීම් ඇනහිටී
රාජ්‍ය මූල්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ යම් සාධනීය ප්‍රවණතාවක් පෙන්නුම් කරමින්, ශ්‍රී ලංකා රේගුව 2026 ඔක්තෝබර් මාසය අවසන් වීමට පෙරම සිය මාසික ආදායම් ඉලක්කය අභිබවා යාමට සමත් විය. ඒ අනුව, රේගුව අඛණ්ඩව මාසික ආදායම් ඉලක්ක සපුරාගත් 10 වන මාසය මෙය වන අතර, සැප්තැම්බර් මාසයේ ඉලක්කය වූයේ රුපියල් බිලියන 193.3කි.
මීට සමගාමීව, ෆිච් රේටින්ග්ස් (Fitch Ratings) ආයතනය විසින් රාජ්‍ය හිමිකාරීත්වය දරන මහජන බැංකුවේ ශ්‍රේණිගත කිරීම පියවර දෙකකින් AA+(lka) දක්වා ඉහළ නංවන ලදී.
එසේ වුවද, බිම් මට්ටමේ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම්වල පසුබෑමක් දක්නට ලැබේ. දිවයින පුරා පවතින උග්‍ර තාර හිඟය හේතුවෙන් මාර්ග ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘති ඇනහිට ඇති අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සැප්තැම්බර් මාසයේ ඉදිකිරීම් ක්ෂේත්‍රයේ ගැනුම් කළමනාකරුවන්ගේ දර්ශකය (Construction PMI) අගෝස්තු මාසයේ පැවති 59.4 සිට 57.8 දක්වා පහත වැටී තිබේ.
ලිට්‍රෝ මිල නොවෙනස්ව; ලාෆ්ස් සිලින්ඩර් අර්බුදයට හදිසි විසඳුම්
නොවැම්බර් මාසය සඳහා වන සිය ගෘහස්ථ එල්පී (LPG) ගෑස් මිල ගණන් සංශෝධනය නොකර පවත්වා ගැනීමට රාජ්‍ය ලිට්‍රෝ සමාගම තීරණය කළේය.
ඒ අනුව පවතින මිල ගණන් මෙසේය:
| කිලෝග්‍රෑම් 12.5 සිලින්ඩරය: රුපියල් 4,365යි
| කිලෝග්‍රෑම් 5 සිලින්ඩරය: රුපියල් 1,750යි
| කිලෝග්‍රෑම් 2.3 සිලින්ඩරය: රුපියල් 815යි
මේ අතර, මාස 3ක් පුරා පවතින ලාෆ්ස් (LAUGFS) ගෑස් හිඟය හමුවේ පාරිභෝගිකයින් පත්ව ඇති අපහසුතාව නිමා කිරීම සඳහා, රජය සතු ලිට්‍රෝ සමාගම හරහා කහ පැහැති ලාෆ්ස් සිලින්ඩර සඳහා ද ගෑස් පිරවීමට අවසර දෙන්නේද යන්න පිළිබඳ තීරණයක් ගැනීමට වෙළෙඳ අමාත්‍ය වසන්ත සමරසිංහ මහතාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් හදිසි සාකච්ඡාවක් කැඳවා ඇති බව නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය ජයවර්ධන මහතා තහවුරු කළේය.
මාලදිවයිනෙන් පැමිණි නෞකාවක දින 3ක ප්‍රමාදයක් හේතුවෙන් මෑතකදී ලිට්‍රෝ සමාගමට සිලින්ඩර 240,000ක හිඟයක් ඇතිවූ බව ලිට්‍රෝ සභාපති චන්න ගුණවර්ධන මහතා පැවසීය. මෙට්‍රික් ටොන් 3,600ක නෞකාවක් පැමිණීමෙන් පසු දිනකට සිලින්ඩර් 100,000 බැගින් වෙළෙඳපොළට මුදාහරිමින් එම තදබදය මේ වන විට නිරාකරණය කරමින් පවතින බවද ඔහු සඳහන් කළේය.
එසේම, ලාෆ්ස් සැපයුම ඇනහිටීම නිසා අර්බුදයට පත් හෝටල් සහ කර්මාන්තශාලා සඳහා බවුසර් මඟින් ගෑස් සැපයීමට ලිට්‍රෝ ආයතනයේ දෛනික තොග ප්‍රතිදානය මෙට්‍රික් ටොන් 1,100 සිට 1,600 දක්වා ඉහළ දමා ඇත.
මේ අතර, පාරිභෝගික කටයුතු පිළිබඳ අධිකාරිය (CAA) ඊයේ දිවයින පුරා ලිහිසි තෙල් අලෙවිකරුවන් ඉලක්ක කර ගනිමින් සිදුකළ හදිසි වැටලීම්වලදී සැකකටයුතු වෙළෙඳ උල්ලංඝනය කිරීම් 98ක් අනාවරණය කරගෙන තිබේ
(සටහන - සම්පත් ධීරසේකර)