අහසින් වැටෙන වැහි බිඳක්වත් රඳවාගත නොහැකිව, ඉරි තැළුණු පස් තට්ටු පමණක් ඉතිරිව තිබූ බටහිර අප්‍රිකාවේ බුර්කිනා ෆාසෝ රාජ්‍යයේ උතුරුකර ගම්මානයකි. 1970 සහ 1980 දශකවල සාහෙල් (Sahel) කලාපය පුරා පැතිර ගිය මහා නියඟය හමුවේ ගම්මුන් එකා පිට එකා ගම්බිම් අතහැර පළා යද්දී, එකම එක් මිනිසෙක් පමණක් තම නිජබිම අතහැර යාම ප්‍රතික්ෂේප කළේය.
ඔහු නමින් යාකූබා සවාදෝගෝ (Yacouba Sawadogo) ය. ගල් කුට්ටියක් මෙන් දැඩි වූ නිසරු බිමක පැළ සිටුවන්නට ඔහු උදැල්ල අතට ගත් විට, ගමේ බොහෝ දෙනෙක් සිතුවේ ඔහුට පිස්සු වැළඳී ඇති බවයි.
කාන්තාරය මෙල්ල කළ පැරණි 'සායි' නුවණ
නූතන කෘෂි තාක්ෂණය හෝ රජයේ ආධාර නොතිබූ සවාදෝගෝ විශ්වාසය තැබුවේ තම මුතුන්මිත්තන් භාවිත කළ 'සායි' (Zaï) නම් පාරම්පරික වගා ක්‍රමය කෙරෙහිය. ඔහු එය කාලයට ගැළපෙන පරිදි වෙනස් කළේය.
වියළි පොළොවේ අඩි එකහමාරක් පමණ පළලින් සහ අඟල් කිහිපයක් ගැඹුරින් කුඩා වළවල් හෑරූ ඔහු, ඒ තුළට කොළරොඩු, ගොම සහ කාබනික පොහොර දැමුවේය. වේයන් වැනි කුඩා කෘමීන් එම කාබනික ද්‍රව්‍ය සොයා පොළොව විදගෙන යද්දී පස බුරුල් වී වාතාශ්‍රය ලැබිණි. කලාතුරකින් ඇදහැලෙන වැහි ජලය එම වළවල් තුළ රැඳී, තෙතමනය පොළොව යට සුරක්ෂිත විය.
එම කුඩා වළවල් තුළ ධාන්‍ය බීජ මෙන්ම වටිනා වන වගා බීජද රෝපණය කෙරිණි. වසර කිහිපයක් යද්දී, දැඩි හිරු රශ්මියෙන් පිළිස්සුණු නිසරු පොළොව මැදින් හරිත පැහැති අංකුර මතු වන්නට පටන් ගත්තේය.
නිහඬ අරගලයකින් උපන් හරිත පාරාදීසය
දශක දෙක තුනක් පුරා දිවුණු මේ අප්‍රතිහත උත්සාහයේ අවසන් ප්‍රතිඵලය වූයේ, ගස් වර්ග 60කට අධික සංඛ්‍යාවකින් සමන්විත අක්කර 50ක සශ්‍රීක වනාන්තරයක් කාන්තාරය මැදින් නැඟී සිටීමයි.
පස සාරවත් වීමත් සමඟ ඒ අවට භූගත ජල මට්ටම ඉහළ ගියේය. වියළි ළිංවලට යළි ජලය පිරුණි. වන සතුන් සහ පක්ෂීන් නැවත පැමිණි අතර, වරක් ගම හැර ගිය මිනිස්සු ආපසු සිය නිවෙස් කරා පැමිණ ගොවිතැන් කටයුතු ඇරඹූහ.
තනි මිනිසෙකු කාන්තාරයක ව්‍යාප්තිය නැවැත්වූ මේ අරුමය ලෝකයේම අවධානයට පාත්‍ර විය. ඔහුගේ ජීවිත අරගලය පාදක කරගනිමින් The Man Who Stopped the Desert නමින් වාර්තා චිත්‍රපටයක් පවා නිර්මාණය විය.
2018 වසරේදී විකල්ප නොබෙල් ත්‍යාගය ලෙස සැලකෙන Right Livelihood සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබූ සවාදෝගෝ, 2020 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ පරිසර වැඩසටහනේ (UNEP) ඉහළම ගෞරවය වන "Champions of the Earth" සම්මානයෙන්ද පිදුම් ලැබීය.
පරිසරයට හුස්ම දුන් මිනිසාගේ සමුගැනීම
2023 වසරේ දෙසැම්බර් මාසයේදී යාකූබා සවාදෝගෝ තම දිවි සැරිය නිමා කරමින් මෙලොවින් සමුගත්තේය. ඔහුගේ අභාවයත් සමඟ ලෝකය පුරා පරිසරවේදීන්ගේ අවධානය යළිත් ඔහුගේ අසමසම උරුමය කෙරෙහි යොමුවිය.
"ඔබ ගසක් සිටුවන්නේ ඔබ වෙනුවෙන් නොවේ; හෙට දවසේ මේ ලෝකයට එන දරුවන්ගේ හුස්ම වෙනුවෙන්," යැයි සවාදෝගෝ වරක් නිහතමානීව සිහිපත් කළේය.
දේශගුණික විපර්යාස, අක්‍රමවත් වැසි රටා සහ පාංශු ඛාදනය හමුවේ පීඩා විඳින ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටවලටද ඔහුගේ අත්දැකීමෙන් උගත හැකි පාඩම් බොහෝය. දැවැන්ත කොන්ක්‍රීට් ව්‍යාපෘති හෝ අධික වියදම් සහිත තාක්ෂණයන් වෙනුවට, පරිසරයේ නීති තේරුම් ගනිමින් සාම්ප්‍රදායික පාංශු හා ජල සංරක්ෂණ ක්‍රම අගය කිරීමේ වැදගත්කම මෙම අප්‍රිකානු ගොවි මහතා ලෝකයටම කියා දී තිබේ.
වැඩිදුර තොරතුරු සඳහා මූලාශ්‍ර:
UN Environment Programme (UNEP): Yacouba Sawadogo – Champions of the Earth
Right Livelihood Foundation: Yacouba Sawadogo – The Man Who Stopped the Desert