කොල්කටාවේ සුප්‍රකට ‘කොලේජ් ස්ට්‍රීට්’ (College Street) යනු ලොව පුරා පොත් ලෝලීන් ගේ පාරාදීසයකි. දෙපස ගොඩගසා ඇති පැරණි සහ අලුත් පොත් කඳු අතරින් හමන කඩදාසි සුවඳත්, තේ කෝප්පයක දුමාරයත් මැද දිනක් නොබෙල් ත්‍යාගලාභී මහා ආර්ථික විද්‍යාඥ අමර්ත්‍යා සෙන් සිය යොවුන් වියේ සුන්දර මතකයකට පා තබයි.
අසීමිත ඉවසීමකින් සහ ආදරයකින් යුතු අපූරු මිනිසා
එය ආරම්භ වන්නේ කොලේජ් වීදියේ පිහිටි ඓතිහාසික ‘දාස් ගුප්තා’ (Das Gupta) පොත්හලෙනි.
ඒ කාලයේ අමර්ත්‍යා සෙන් සහ ඔහුගේ කුළුපග මිතුරා වූ සුඛොමෝයි චක්‍රවර්තී (පසු කලෙක කීර්තිමත් ආර්ථික විද්‍යාඥයෙකු වූ) ශිෂ්‍යයින් ය. අලුතින් ලෝකය දකින්නට, දහසක් දේ කියවන්නට ඔවුන් තුළ තිබුණේ නොතිත් ආශාවකි. එහෙත් සාක්කුවල තිබුණේ හිස් බව පමණි; අලුතින් එන වටිනා පොත් මිලදී ගන්නට තරම් වත්කමක් ඔවුන් සතුව තිබුණේ නැත.
සාමාන්‍යයෙන් වෙළෙන්දෙකුට පොත් ගන්නට සල්ලි නැති කොල්ලන් කරදරයකි. එහෙත් ‘දාස් ගුප්තා’ පොත්හලේ හිමිකරු ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් මිනිසෙකි. ඔහු අසීමිත ඉවසීමකින් සහ ආදරයකින් යුතු අපූරු මිනිසෙකි. අලුතින්ම සාප්පුවට එන පොත් අතර පැය ගණන් රැඳෙමින්, ඒවා පෙරළමින්, කියවමින් කාලය ගත කිරීමට ඔහු මේ තරුණයන් දෙදෙනාට නොමසුරුව ඉඩ දුන්නේ ය. එපමණක් නොව, ඇතැම් දිනවල අමර්ත්‍යාට අවශ්‍ය පොත් එක් රැයකට ගෙදර ගෙන යන්නට පවා ඔහු අවසර දුන්නේය. ඊට තිබුණේ එකම කොන්දේසියකි;
"පොත අරන් ගිය විදිහට ම, කිසිම හානියක් නොකර ආපහු ගෙනත් දෙන්න ඕනෙ."
පොතේ පිටකවරයට හානියක් වේ යැයි බියෙන්, ඔහු ම පරණ පත්තර කොළයකින් පොත ආදරයෙන් ඔතා සිසුවා ගේ අත තැබුවේය.
ගැඹුරු ජීවන දර්ශනයක්
දිනක්, අමර්ත්‍යා සමඟ පොත්හලට ගිය තවත් මිතුරෙකුට මේ අපූරු දසුන ප්‍රහේලිකාවක් විය. පොත් මිලදී ගැනීමට සතයක්වත් නැති තරුණයෙකුට මුළු කඩයම පරිහරණය කරන්නට ඉඩ දී බලා සිටින මේ වෙළෙන්දාගේ සිතැඟි විමසන්නට ඔහුට සිත් විය.
ඔහු පොත්හල් හිමියා ළඟට ගොස් විමතියෙන් මෙසේ ඇසුවේ ය.
"මේ අමර්ත්‍යා ළඟ පොත් ගන්න සල්ලි නෑ කියලා දැන දැනත්... ඔහේට කිසිම තරහක්, අවුලක් හිතෙන්නේ නැද්ද?"
වෙළෙන්දා මඳ සිනහවක් පෑවේ ය. ලෝකය ම ධනය පසුපස හඹා යන මොහොතක, මුළු ජීවිතය ම පොත් පත් වෙනුවෙන් කැප කළ ඒ මිනිසා දුන්නේ හදවතටම කාවදින අසමසම පිළිතුරකි.
"මගේ අරමුණ වුණේ ලොකු ලාභයක් ලබලා සල්ලි හොයන එක විතරක් නම්, මම රත්තරන් බඩු කඩයක් දාන්නේ නැතුව මෙහෙම පොත් කඩයක් දායි කියලා ඔහේ හිතනවද?"
ඒ වචන කිහිපය තුළ සැඟව තිබුණේ සාමාන්‍ය වෙළඳ සීමාවන් ඉක්මවා ගිය ගැඹුරු ජීවන දර්ශනයකි. ලාභය සහ ලෝභකම පිරි සමාජයක, ඥානය බෙදාහැරීම යනු මුදලට වඩා උතුම් මෙහෙවරක් බව ඔහු දැන සිටියේ ය.
නොබෙල් ත්‍යාගයේ අමිල හවුල්කරුවා
අමර්ත්‍යා සෙන්
ආර්ථික විද්‍යාව සඳහා වූ නොබෙල් ත්‍යාගය (The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel) දිනාගත්තේ 1998 වසරේදී හිමි වූයේ අමර්ත්‍යා සෙන්ට ය.
ඔහුට මෙම සම්මානය පිරිනැමුණේ සුබසාධන ආර්ථික විද්‍යාව (Welfare Economics), සාගත සහ සමාජ තේරීම් න්‍යාය (Social Choice Theory) පිළිබඳව කළ පුරෝගාමී පර්යේෂණ සහ දායකත්වය වෙනුවෙනි.
අද අමර්ත්‍යා සෙන් සිය 93 වැනි විය සපුරන මොහොතේත් මේ කතාව එදාටත් වඩා අදට වලංගු වන්නේ එබැවිනි. දැනුම පවා වෙළඳ භාණ්ඩයක් වී ඇති මෙවන් යුගයක, හුදෙක් සල්ලි නැති සිසුවෙකු ගේ කියවීමේ පිපාසය හඳුනාගෙන ඊට දිය බිඳක් දුන් ඒ ‘දාස් ගුප්තා’ පොත් වෙළෙන්දා, නොබෙල් ත්‍යාගලාභී මහා ප්‍රාඥයෙකු බිහි කිරීමේ නිහඬ මෙන්ම අමිල හවුල්කරුවකු නොවේ ද…?
අන්තර්ජාලයේ පළවූ ලිපියක කෘතිම බුද්ධිය භාවිත කර කළ පරිවර්තනයකි