නොවැම්බර් 30 වන දිනට නියමිත වාර්ෂික ආදායම් බදු වාර්තා (Tax Returns) ඉදිරිපත් කිරීමේ කාලසීමාව ශීඝ්‍රයෙන් ළඟාවෙමින් තිබේ. සාමාන්‍යයෙන් මේ දිනවල බොහෝ දෙනෙකු උත්සාහ කරන්නේ ලේඛන ගොඩගසාගෙන, අවසන් මොහොතේ කෙසේ හෝ එම ලියකියවිලි භාරදී නිදහස් වීමටයි.
ස්වාධීන පර්යේෂක සහ ප්‍රතිපත්ති විශ්ලේෂක ආචාර්ය නදී දිසානායක පෙන්වා දෙන්නේ "මේක ඉක්මනින් කරලා දාන්නේ කොහොමද?" කියා සිතනවා වෙනුවට, "මා මගේ ආර්ථික වගකීම් නිසි ලෙස අවබෝධ කරගෙන තිබේද?" යන ප්‍රශ්නය තමන්ගෙන්ම විමසා බැලීමට කාලය එළඹ ඇති බවයි.
දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ මාර්ගගත ක්‍රමවේදය (e-Services) හරහා ගනුදෙනු කිරීමේදී අවසන් දිනයට පෙර පහත මූලික සංකල්ප පැහැදිලි කරගැනීම අතිශය තීරණාත්මක වේ.
ඩිජිටල් බදු ක්‍රමයේ ප්‍රධාන සංකේත 4
නොවැම්බර් 30 වන දිනට පෙර බදු ලිපිගොනු නිරවුල් කරගැනීමේදී අත්‍යවශ්‍ය වන තාක්ෂණික මුරපද 4ක් පිළිබඳව විශේෂ අවධානය යොමුකළ යුතුය:
* TIN (Taxpayer Identification Number):
බදු පද්ධතිය තුළ ඔබේ නිල අනන්‍යතාවයි. ඔබ වැටුපක් ලබන්නෙකු, නිවාස කුලී ආදායම් ලබන්නෙකු හෝ ව්‍යාපාරිකයෙකු වේවා, බදු ලිපිගොනුව නිවැරදිව හඳුනාගන්නේ මෙම අංකයෙනි.
* PIN (Personal Identification Number):
දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ මාර්ගගත පද්ධතියට (e-Services) ආරක්ෂිතව පිවිසීමට ලබාදෙන රහස්‍ය අංකයයි.
* SSID (Special Staff Identity):
සමාගමක හෝ ආයතනයක බදු කටයුතු මෙහෙයවීමට බලයලත් ගණකාධිකාරීවරුන් හෝ නියෝජිතයින් පද්ධතියට ඇතුළු වන නිල පිවිසුමයි. මෙහිදී බදු ගෙවන්නා සහ නියෝජිතයා අතර වගකීම නෛතිකව වෙන් කෙරේ.
* DIN (Document Identification Number):
බදු මුදල් ගෙවීමේදී නිකුත් කෙරෙන ගෙවීම් පත්‍රිකාවේ (Paying-in-Slip) අඩංගු අංකයයි. ඔබ ගෙවූ මුදල ඔබේ බදු ගිණුමටම නිවැරදිව බැර වූ බව සනාථ වන්නේ මේ හරහාය.
නොවැම්බර් 30ට පෙර වෙන්කර හඳුනාගත යුතු කරුණු
බොහෝ දෙනෙකු පටලවා ගන්නා ප්‍රධාන කාරණයක් වන්නේ බදු වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කිරීම (Filing a return) සහ බදු මුදල් ගෙවීම (Paying tax) යනු එකක් නොව පියවර දෙකක් බවයි.
නොවැම්බර් 30 දිනට පෙර ආදායම් වාර්තාව ඉදිරිපත් කළ පමණින් ගෙවිය යුතු බදු මුදල පියවෙන්නේ නැත. නියමිත බදු මුදල නිසි බැංකු ක්‍රමවේදය හරහා ගෙවා, DIN අංකය සහිත රිසිට්පත් සුරක්ෂිතව තබාගැනීමෙන් පමණක් එම වගකීම සම්පූර්ණ වේ.
හිතාමතා මඟහැරීමක් ද? නොසැලකිල්ලක් ද?
බදු ගෙවන්නන් මුහුණ දෙන ගැටලුවලින් බහුතරයක් හිතාමතා බදු පැහැර හැරීමට වඩා, ලේඛන කළමනාකරණයේ පවතින දුර්වලතා නිසා හටගන්නා බව පෙනී යයි.
අමතර ආදායම් මාර්ගයක් සටහන් කිරීමට අමතක වීම, පැරණි බිල්පත් අස්ථානගත වීම හෝ ගෙවීම් තහවුරු කිරීම් සුරක්ෂිතව තබා නොගැනීම ඊට හේතු වේ.
රැකියාවට අමතරව නිදහස් වෘත්තිකයින් (Freelancers) ලෙස උපයන, කුලී ආදායම් ලබන හෝ මාර්ගගත ව්‍යාපාර කරන පිරිස ඉහළ ගොස් ඇති පසුබිමක, වසර පුරාම ලේඛන පිළිවෙළකට තබාගැනීම අවසන් මොහොතේ සිදුවන පීඩනය වළක්වා ගැනීමට මඟපාදයි.
බිය වෙනුවට පුරවැසි මූල්‍ය විනයක්
බදු ගෙවීම යනු දඩ මුදල්වලට හෝ විගණන පරීක්ෂණවලට බියෙන් කරන දෙයක් නොවිය යුතුය. බැංකු ගිණුම් පරීක්ෂා කිරීම හෝ රක්ෂණාවරණ අලුත් කිරීම වැනි සාමාන්‍ය මූල්‍ය කටයුත්තක් සේ සලකා බදු ලිපිගොනු පිළිබඳ සොයා බැලීම යහපත් මූල්‍ය විනයක ලක්ෂණයකි.
නොවැම්බර් 30 අවසන් දිනය එළඹීමට පෙර, තම ආදායම් සහ වියදම් ලේඛන නිසි පරිදි ගලපා ගනිමින් සූදානම් වීම මඟින් අවසන් මොහොතේ සිදුවන අනවශ්‍ය ප්‍රමාදයන් මෙන්ම නෛතික ගැටලුද මඟහරවා ගත හැකිය.
(විශ්ලේෂණාත්මක සටහන: ස්වාධීන පර්යේෂක සහ ප්‍රතිපත්ති විශ්ලේෂක ආචාර්ය නදී දිසානායක - info@nadeed.org)
වැඩිදුර තොරතුරු ඇතුළත් විශ්වාසනීය මූලාශ්‍ර සබැඳි 2ක්
Daily FT විග්‍රහය: Your tax return is more than a tax bill (Dr. Nadee Dissanayake)
