උග්‍ර ආර්ථික අර්බුදයකින් පසු නැවත යථා තත්ත්වයට පත්වෙමින් සිටින රටක් වන ශ්‍රී ලංකාවට බටහිර ආසියාව හෙවත් මැද පෙරදිග අර්බුදය තීරණාත්මක බලපෑමක් කරනු ඇත.
බටහිර ආසියාවේ මේ වනවිට උත්සන්න වෙමින් තිබෙන ගැටුම් සහ ලොව වඩාත් තීරණාත්මක බලශක්ති ගමන් මාර්ගවලින් එකක් වන හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය වසා දැමීම යන කරුණු හේතුවෙන් සඳුදා දිනයේදී බොරතෙල් බැරලයක මිල ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපද ඩොලර් 110 ඉක්මවා ගියේ ය. ඉකුත් 2022 වසරේ ඇති වූ ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසු ඉන් නැවත ගොඩඑමින් සිටින ශ්‍රී ලංකාවට, තෙල් මිල ඉහළ යෑම ආර්ථිකයේ සෑම අංශයක් ක්ෂේත්‍රයක් කෙරෙහි තීව්‍ර ලෙස බලපා හැකි ය.
ගෝලීය තෙල් සැපයුමෙන් සියයට 20 කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් සාමාන්‍යයෙන් හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා ගලා යන අතර, එම මාර්ගයට බාධා එල්ල වීම හේතුවෙන් දැනටමත් භාණ්ඩ වෙළෙඳපොළ කැළඹීමට හේතු වී තිබේ. මෙම තත්ත්වය දිගටම පැවැතියහොත්, උද්ධමනය ඉහළ යෑම, ආර්ථික වර්ධනය මන්දගාමී වීම, මූල්‍ය පද්ධතියට ඇති වන පීඩනය (මූල්‍ය ආතතිය) ඇතුළු ආර්ථික අර්බුද හා පීඩන ගණනාවකට මුහුණ දීමට සිදුවනු ඇතැයි ආර්ථික විශේෂඥයෝ අනතුරු අඟවති.
ඉහළ යන ආනයන වියදම්
ශ්‍රී ලංකාව සිය ඉන්ධන අවශ්‍යතාවට අවශ්‍ය සියල්ලම ආනයනය කරයි. එම නිසා තෙල් මිල ඉහළ යෑමෙන් සිදුවන අවාදනම්වලට ශ්‍රී ලංකාවට නිරන්තරයෙන් මුහුණ දීමට සිදුවන අතර නිතර අවදානම් තත්ත්වයේ පසුවන රටක් බවට ද පත්ව තිබේ.
මෙරට ආනයන වියදමෙන් පහෙන් එකක් ඛනිජ තෙල් සඳහා කරන වියදම් ය.
ගෝලීය බොරතෙල් මිලේ සිදුවන සියයට 20ත් 25ත් ඉහළ යෑමක් හේතුවෙන් මෙරට වාර්ෂික ඉන්ධන වියදම ඩොලර් බිලියන 1කින් ඉහළ යා හැකි ය. මේ නිසා වෙළෙඳ හිඟය ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ යනු ඇත. පරිභෝජනය වෙනස් නොවුණද, ඒ සමාන තෙල් නැව් සුරක්ෂිත කරගැනීම සඳහා, සාමාන්‍ය කරන වියදමට වඩා වැඩියෙන් ඩොලර් වියදම කිරීමට සිදුවනු ඇත.
විදේශ විනිමයවල ඉල්ලුම වැඩිවීම හේතුවෙන් රුපියලේ ස්ථාවරත්වයට තර්ජනයක් එල්ල විය හැකි අතර ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව සතුව තිබෙන ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 7ක සංචිතයට ද අවදානමේ හෙළනු ඇත.
උද්ධමන අවදානම
2022 ආර්ථික අර්බුදය අවස්ථාවේ දී උද්ධමනය සියයට 70ක් දක්වා ඉහළ ගිය අතර, මේ වසර මුලදී එය සියයට 1.6ක් දක්වා අඩුවිය. කෙසේ නමුත් වත්මන් බොරතෙල් අර්බුදය හේතුවෙන් එම ප්‍රගතිය නැවත ආපස්සට හැරවීමේ අවදානමක් නිර්මාණය වී තිබේ.
ඉන්ධන මිල වැඩිවීම ආර්ථිකයේ සියලු අංශ කරා පැතිර යනු ඇත. ඉහළ ඩීසල් සහ පෙට්‍රල් මිල ගණන් නිසා, ප්‍රවාහන වියදම්, ආහාර බෙදාහැරීමේ වියදම්, නිෂ්පාදන මිල ගණන් යනාදී සියල්ල ඉහළ වනු ඇත.
මේ වසරේ (2026) අවසන් වනවිට උද්ධමනය සියයට 5ක ඉලක්කය දක්වා ගෙන යෑම කෙරෙහි ශ්‍රී ලංකාව මහ බැංකුව සැලැසුම් සකස් කර තිබිණි. කෙසේ නමුත් බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ මේ ඇති වී තිබෙන තත්ත්වය අදාළ ඉලක්කයට ගමන් කිරීම ප්‍රමාද කරනු ඇත.
ඉන්ධන මිල වැඩිවීම ආර්ථිකය හරහා ඉක්මනින් රැල්ලක් මෙන් රැල්ලක් ඇති කරයි. ඩීසල් සහ පෙට්‍රල් පිරිවැය ප්‍රවාහන වියදම් ඉහළ නංවයි, ආහාර බෙදා හැරීමේ පිරිවැය වැඩි කරයි, සහ නිෂ්පාදන මිල ඉහළ නංවයි.
රුපියල මත පීඩනය
තෙල් හැඳින්වෙන්නේ “ඩොලර් ගිල දමන” අයිතමයක් ලෙස ය. බොරතෙල් මිලේ වැඩිවීම දැනටමත් රුපියල මත පීඩනයක් එල්ල කර තිබේ.
රජයේ ඉන්ධන ආනයනකරුවන් සහ පෞද්ගලික අංශයේ ඉන්ධන ආනයනකරුවන් නැව් සඳහා ණයවර ලිපි විවෘත කිරීමේදී දැනටමත් ඩොලර් සොයාගැනීමට නොහැකිව අර්බුදකාරී තත්ත්වයකට මුහුණ පා ඇත. විදේශ විනිමය සඳහා තිබෙන ඉල්ලුම වැඩී වී තිබේ. ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපද ඩොලරයට සාපේක්ෂව දැනට රුපියලේ අගය 310ත් 315ත් අතර අගයක පවතී. කෙසේ නමුත් මෙම අර්බුදය දිගින් දිගටම පැවැතුණහොත් ඩොලරයක අගය රුපියල් 320ත් 330ත් අතර අගයකට යනු ඇතැයි විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වාදෙති.
රජය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන ඉන්ධන ආනයනකරුවන් සහ පෞද්ගලික බලශක්ති සමාගම් නැව්ගත කිරීම් සඳහා ණය ලිපි විවෘත කිරීම සඳහා ඩොලර් ලබා ගැනීමට පොරකන විට, විදේශ මුදල් සඳහා ඉල්ලුම තියුනු ලෙස ඉහළ යයි. විශ්ලේෂකයින් අනතුරු අඟවන්නේ රුපියල - මෑතකදී අර්බුදය දිගටම පැවතුනහොත් ඩොලරයකට 310-315 පමණ වෙළඳාම් කිරීම 325-330 දක්වා දුර්වල විය හැකිය.
දුර්වල මුදල් ඒකකයක් වනු සියලු ආනයන වියදම් අධික වීමට හේතුවකි. ඩොලරයට සාපේක්ෂව මුදල් ඒකකය දුරවල වුවහොත්, ආහාර, ඖෂධ, කාර්මික අමුද්‍රව්‍ය යනාදී සියල්ලේ මිල ඉහළ යා හැකි ය.
වර්ධන අපේක්ෂාව අඳුරු වීම
මෙම බොරතෙල් අර්බුදය ඇති වීමට මත්තෙන් 2026 වසර සඳහා ශ්‍රී ලංකාව දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය සියයට 5කින් වර්ධනය වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළේ ය. එහෙත් ඉහළ තෙල් මිල ගණන් එම අපේක්ෂාව තර්ජනයට ලක් කර ඇත.
වියදම් කළ හැකි ආදායම් අඩු වීමත් සමඟ ගෘහ ඒකකවලට ඉන්ධන, විදුලිය, යනාදී සියල්ල වියදම් කිරීමට සිදුවන මුදල වැඩිවනු ඇත. සිල්ලර ඉල්ලුම දුර්වල වනු ඇත, සේවා අංශයේ ක්‍රියාකාරකම් මන්දගාමී වනු ඇත, නිෂ්පාදන පිරිවැය ඉහළ යනු ඇත.
ඇඟලුම්, තේ සහ රබර් නිෂ්පාදනය වැනි අපනයන කර්මාන්තවලටද, නිෂ්පාදන පිරිවැය සහ නාවික වියදම් ඉහළ යෑම්වලට මුහුණ දීමට සිදුවනු ඇති අතර, මේ හේතුවෙන් වියට්නාමය සහ බංග්ලාදේශය වන කලාපීය තරගතකරුවන් සමඟ තරගකාරීමට ඇති හැකියාව තවදුරටත් පහළ වැටෙනු ඇත.
IMF වැඩසටහන අවදානමේ
තෙල් මිල ඉහළ යෑමෙන් ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 3ක අයි.එම්.එෆ් වැඩසටහන ද සංකීර්ණ තත්ත්වයකට පත් කරනු ඇත.
මේ තත්ත්වය හේතුවෙන් රජයට දුෂ්කර තේරීමකට මුහුණ දීමට සිදුවනු ඇත. ගෝලීය පිරිවැයට සරිලන පරිදි දේශීය ඉන්ධන මිල වැඩි කරනවාද, නැතහොත් පාරිභෝගිකයන් ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා සහනාධාර නැවත හඳුන්වා දෙනවාද?
සහනාධාර ලබාදීමෙන් ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල් වැඩසටහනේ මූල්‍ය ඉලක්ක උල්ලංඝනය විය හැකි ය. තෙල් මිල ගණන් සම්පූර්ණයෙන් වැඩි කිරීමේ අවදානමක් තිබෙන අතර එසේ වැඩි කිරීමෙන් අවදානමක් ද ඇතිවිය හැකි ය. විශේෂයෙන්ම තවමත් බොහෝ පිරිසක් පසුගිය අර්බුදයෙන් තවමත් පීඩා විඳිමින් සිටිති. එම නිසා මිල ගණන් ඉහළ යෑම ගෘහ ඒකකවලට ඉතාම දරුණු ලෙස බලපෑමේ අවදානමක් තිබේ.
සාමාන්‍ය ශ්‍රී ලාංකිකයන් කෙරෙහි ඇති බලපෑම
මෙම අර්බුදය සාමාන්‍ය ශ්‍රී ලාංකිකයන්ට බලපාන්නේ එදිනෙදා වියදම්වලිනි. ගෝලීය තෙල් මිල ගණන් ඉහළ යෑම ඔවුන්ගේ දෛනික පරිභෝජනයටත් වියදම්වලටත් පරිවර්තනය වනු ඇත.
ඉහළ ඩීසල් මිල ගණන් බස් ගාස්තු සහ ප්‍රවාහන ගාස්තු ඉහළ නංවයි. ගොවීන් ට්‍රැක්ටර් සහ සැපයුම් සඳහා ඉහළ ඉන්ධන පිරිවැයකට මුහුණ දෙයි. සැපයුම් දාම හරහා ප්‍රවාහන වියදම් වැඩි වන විට ආහාර මිල ඉහළ යා හැකිය.
2022 මුහුණ දුන් තත්ත්වයෙන් තවමත් යථා තත්ත්වයට පත්වෙමින් සිටින ජනතාවකට, සාමාන්‍ය/මධ්‍යස්ථ මිල වැඩිවීමක් පවා විශාල බලපෑමක් කරනු ඇත. ඔවුන්ගේ ජීවන තත්ත්ව ඉතාම උග්‍ර අන්දමින් පහළට දමනු ඇත.
පළමු ප්‍රධාන පරීක්ෂණය
ඉහළ සංචිත, අඩු උද්ධමනය සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය වැඩසටහනේ සහාය නිසා ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකය අර්බුදය අවස්ථාවට වඩා ශක්තිමත් පසුබිමක සිටියි.
එහෙත් හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය වසා දැමීමෙන් හා මැද පෙරදිග අර්බුදයෙන් ඇති වන කම්පනය කටුක යථාර්ථයක් ඉස්මතු කරයි. ශ්‍රී ලංකාව ආර්ථිකය යථා සහ ප්‍රකෘති තත්ත්වයට පත් කරගනිමින් ප්‍රගතියක් අත්පත් කරගත්ත ද එය ඉතාම බිඳෙන සුළු අවදානම් තත්ත්වයක පසුවෙයි. ඒ නිසා රටේ ආර්ථික ස්ථාවරත්වය, බාහිර කම්පනවලට ඉතාම සංවේදී අවදානම් තත්ත්වයක පසුවෙයි.
ගෝලීය තෙල් මිල ගණන් සති ගණනක් නොව මාස ගණනක් ඉහළ ගියහොත්, ශ්‍රී ලංකාවට දරුණු පරීක්ෂණවලට මුහුණ දීමට සිදුවනු ඇත. බංකොළොත්භාවයෙන් මිදී ආර්ථිකය යථා තත්ත්වයට පත් කරගනිමින් වර්ධනය කරා කරන ගමනේදී ශ්‍රී ලංකාව මුහුණ දෙන පළමු ප්‍රධාන සහ බරපතල පරීක්ෂණය මෙය වනු ඇත.
