ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ට්‍රම්ප්ගෙන් සාමකාමී ප්‍රවේශයක්; තාක්ෂණික එකඟතාවල තවදුරටත් ගැටලු
ඉරාන-ඕමාන් යෝජනාව සහ හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියේ පාලනය
පසුගිය මාස පහක කාලය පුරා ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය, ඊශ්‍රායලය සහ ඉරානය අතර පැවැති යුධමය වාතාවරණය අවසන් කිරීමේ අරමුණින් ඉරානය සහ ඕමානය අතර පැවැත්වෙන සාකච්ඡාවලදී සුවිශේෂී ප්‍රගතියක් අත්කරගෙන ඇති බව විදේශ මාධ්‍ය වාර්තා කරයි.
මෙම යෝජිත එකඟතාවට අනුව, හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය ඔස්සේ පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයට ඇතුළුවන සමුද්‍රීය නෞකා ගමනාගමනය අධීක්ෂණය කිරීමේ සහ පාලනය කිරීමේ බලය ඉරානය වෙත පැවරීමට අවධානය යොමු වී තිබේ.
මීට පෙර ජාත්‍යන්තර නාවික ගමනාගමනය සඳහා සම්පූර්ණයෙන්ම නිදහස් තීරුවක් ලෙස පැවැති හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියේ පාලනය මෙලෙස ඉරාන භූමියට අයත් මුහුදු සීමාවන් හරහා සිදු කිරීමට යෝජනා වීම, කලාපීය බලතුලනයේ සිදුවන විශාල පරිවර්තනයක් ලෙස ජාත්‍යන්තර විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
ගාස්තු අය කිරීම සහ පරීක්ෂණ නියාමනය පිළිබඳ පවතින ගැටලු
යෝජිත ගිවිසුම යටතේ හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා ගමන් කරන නෞකාවලින් මුදල් අය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ද පාර්ශ්ව කිහිපය අතර තවමත් මතභේදාත්මක තත්ත්වයක් පවතියි.
ඉරානය විසින් නෞකාවල අඩංගු භාණ්ඩවල වටිනාකමින් 5% සිට 7% දක්වා ගාස්තුවක් අය කිරීමට යෝජනා කර ඇති අතර, ඕමානය එය 3%ක මට්ටමක පවත්වා ගැනීමට සාකච්ඡා කරමින් සිටියි. කෙසේ වෙතත්, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය කිසිදු ගාස්තුවක් අය කිරීමට එකඟතාව පළ කර නොමැත.
නෞකා පරීක්ෂා කිරීමේ බලතල තනි රටකට පමණක් පැවරීම වෙනුවට කලාපීය නිරීක්ෂණ කමිටුවක් යටතේ පවත්වාගෙන යාමට සහ ගාස්තු අය කිරීම ස්වේච්ඡා පදනමකින් සිදු කිරීමට ගල්ෆ් කලාපීය රටවල් යෝජනා කර ඇති බව රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ආරංචි මාර්ග සඳහන් කරයි.
හෝමූස් යෝජිත ගිවිසුමේ ප්‍රධාන කරුණු
* නාවික ගමනාගමනය: ඇතුළුවන සහ පිටවන නෞකා ඉරාන මුහුදු සීමාවන් හරහා ගමන් කිරීම
* ගාස්තු යෝජනාව: ඉරානය 5%-7%, ඕමානය 3%, ඇමෙරිකාව 0% ලෙස අදහස් දක්වයි
* පරීක්ෂණ බලතල: කලාපීය නිරීක්ෂණය යටතේ නෞකා පරීක්ෂාව පැවැත්වීමට ගල්ෆ් යෝජනා
* යුධ හානිය: ඉරානයේ මරණ 3,400කට අධිකයි; ඇමෙරිකානු සෙබළුන් 18 දෙනෙකු මියගොස් ඇත
ඇමෙරිකානු ස්ථාවරය සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික තත්ත්වය
පසුගිය පෙබරවාරි 28 වැනිදා ආරම්භ වූ මෙම හමුදාමය ගැටුම්වලදී ඉරාන වැසියන් 3,400කට වැඩි පිරිසක් සහ ඇමෙරිකානු සෙබළුන් 18 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්ව ඇති බව වාර්තා වේ.
ලස් වේගාස් නුවර පැවැති ජනහමුවකට එක්වෙමින් ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ප්‍රකාශ කළේ, තවත් ජීවිත හානි සිදුකිරීමට තමා අභිප්‍රාය නොකරන බවත්, රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික විසඳීමකට එළඹීමට කැමැත්තක් දක්වන බවත්ය.
එකඟතාවයකට පැමිණීමේ ඉඩකඩ සලකා බලමින් ඉරානයට එරෙහිව එල්ල කිරීමට සැලසුම් කර තිබූ දැවැන්ත හමුදාමය ප්‍රහාර අත්හිටුවීමට ඇමෙරිකානු ජනාධිපතිවරයා පියවර ගෙන තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියේ පූර්ණ පාලනය ඉරානයට පැවරෙන පරිදි නීතිමය එකඟතාවලට එළඹීම පිළිබඳව ඇමෙරිකානු බලධාරීන් මෙතෙක් නිල වශයෙන් ප්‍රතිචාර දක්වා නොමැති අතර, ඉදිරි තාක්ෂණික සාකච්ඡාවලින් අනතුරුව අවසන් තීරණයකට එළඹීමට නියමිතය.
මුලාශ්‍රය :
Proposed Hormuz deal would give Iran control of inbound traffic, sources say
