විදෙස් බලපෑම් මත ප්‍රතිපත්ති හැදුවහොත් වසර 30ක සිරදඬුවම්
ඉරාන ඉස්ලාමීය සමූහාණ්ඩුවට එරෙහි හෝ 'සතුරු' ලෙස නම් කර ඇති විදේශීය මාධ්‍ය ආයතන සමග සම්මුඛ සාකච්ඡා පැවැත්වීම සහ සන්නිවේදනය කිරීම අපරාධයක් බවට පත් කෙරෙන නව පනත් කෙටුම්පතක මූලික රාමුව ඉරාන පාර්ලිමේන්තුව විසින් සම්මත කර තිබේ. විශේෂයෙන් එක්සත් ජනපද, ඊශ්‍රායල හෝ එම රටවලින් මූල්‍ය අනුග්‍රහය ලබන මාධ්‍ය ආයතන ඉලක්ක කර මෙම නීති ගෙන එන බව ඉරානයේ 'ෂාර්ග්' (Shargh) පුවත්පත වාර්තා කරයි.
විදේශීය බුද්ධි අංශවල බලපෑම් පාලනය කිරීමේ අරමුණින් මෙම පනත ගෙන ආ බව සඳහන් කළ ද, එහි ඇතුළත් එක් එක් වගන්ති සම්බන්ධයෙන් ඉදිරියේදී සවිස්තරාත්මක විවාද පැවැත්වීමට නියමිත බව ඉරාන පාර්ලිමේන්තුවේ අධිකරණ සහ නීති කොමිසමේ සාමාජික ඔස්මාන් සලාරි ප්‍රකාශ කර තිබේ. එබැවින් වගන්තිවල අවසන් ස්වරූපය තවමත් සම්පූර්ණ වී නොමැති බව ඔහු 'මීසාන්' (Mizan) පුවත් ඒජන්සිය වෙත අවධාරණය කළේය.
යෝජිත නීති සහ දඬුවම් රාමුව
යෝජිත පනත් කෙටුම්පතට අනුව 'සතුරු' ලෙස හඳුනාගත් මාධ්‍ය සමග සම්මුඛ සාකච්ඡා ලබාදීම හෝ එවැනි සාකච්ඡාවලට සම්බන්ධ වීම සපුරා තහනම් වන අතර, එම නියෝග උල්ලංඝනය කරන්නන්ට මාස 6 සිට වසර 2 දක්වා සිරදඬුවම් නියම කළ හැකිය.
එමෙන්ම වෙනත් ඕනෑම විදෙස් මාධ්‍යයක් සමග සාකච්ඡා පැවැත්වීමට පෙර එරට බුද්ධි අමාත්‍යාංශය දැනුවත් කිරීම අනිවාර්ය කර ඇත. විදේශ තානාපති කාර්යාල, විදේශීය සංවිධාන හෝ වෙනත් ආයතන සමග විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශයේ පූර්ව ලිඛිත අවසරයකින් තොරව සබඳතා පැවැත්වීම දඩ සහ ඇතැම් සමාජයීය අයිතිවාසිකම් අහිමි වීමට හේතුවන වරදක් ලෙස නම් කෙරේ.
ඊට අමතරව විදේශිකයන්ගේ මෙහෙයවීම යටතේ සිදුවන ආර්ථික අපරාධ සඳහා දඬුවම් දැඩි කිරීම, බුද්ධි අමාත්‍යාංශ අනුමැතියකින් තොරව විදේශිකයන්ට තොරතුරු ලබාදීම වැළැක්වීම සහ අනුමත ලැයිස්තුවෙන් පරිබාහිරව විදෙස් ආයතන සමග විද්‍යාත්මක සහයෝගීතාව සීමා කිරීම ද මීට ඇතුළත් වේ. විදේශ බුද්ධි සේවාවන්ගේ මෙහෙයවීම මත ඉරානයේ ආරක්ෂාවට හෝ ස්වාධීනත්වයට හානි වන අයුරින් ප්‍රතිපත්ති හෝ ව්‍යවස්ථාමය යෝජනා ඉදිරිපත් කිරීම වසර 30ක් දක්වා වූ දීර්ඝ සිරදඬුවම් ලැබිය හැකි බරපතළ වරදක් වන අතර, එම නඩු විප්ලවීය අධිකරණ (Revolutionary Courts) හමුවේ විභාග කිරීමට නියමිතයි.
ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය නිදහස සහ පසුබිම
මෙම පියවර ඉරානය විසින් විදේශීය සම්බන්ධතා සාපරාධීකරණය කළ පළමු අවස්ථාව නොවේ. 2025 වසරේ ඊශ්‍රායලය සමග ඇති වූ දින 12ක ගැටුමෙන් පසු, සතුරු රාජ්‍යයන් සමග අනවසර සහයෝගීතාව සම්බන්ධයෙන් දැඩි දඬුවම් පැනවෙන නීතියක් සම්මත කර තිබිණි. එම නීතිය යටතේ 'සතුරු' මාධ්‍ය වෙත සම්මුඛ සාකච්ඡා ලබාදීම සහ ඇමරිකානු හා ඊශ්‍රායල සම්බන්ධතා සහිත සංවිධාන වෙත ඡායාරූප සැපයීම යන චෝදනා මත ඉරාන ඡායාරූප මාධ්‍යවේදිනී යල්ඩා මොයරි (Yalda Moaiery) වෙත මෑතකදී වසර 15ක සිරදඬුවමක් නියම විය.
ඉරාන රජය මෙම නීති මගින් විදේශීය බුද්ධි අංශ රට තුළට රහසිගතව සිදුකරන බලපෑම් හා ජාතික ආරක්ෂක තර්ජන මැඩපැවැත්වීම ප්‍රධාන අරමුණ බව අවධාරණය කරයි. කෙසේ වෙතත්, ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය සංවිධාන සහ සිවිල් අයිතිවාසිකම් ක්‍රියාකාරීන් පෙන්වා දෙන්නේ මෙවැනි නීති මගින් ස්වාධීන මාධ්‍යවේදීන්ගේ සහ විද්වතුන්ගේ සන්නිවේදන නිදහස තවදුරටත් දැඩි පාලනයකට ලක්වන බවයි.
පාර්ලිමේන්තුවේ වගන්ති මට්ටමේ විවාදයෙන් අනතුරුව සම්මත වන අවසන් කෙටුම්පත නීතියක් බවට පත්වීමට නම් එය එරට ප්‍රබල 'ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ' (Guardian Council) අනුමැතිය ලැබිය යුතුය.
වැඩිදුර තොරතුරු සඳහා:
Reuters: Iranian parliament advances bill to curb foreign influence
The Times of Israel: Iran pushes bill to criminalize journalists' communication with hostile media
