ඇමෙරිකානු සම්බාධක හමුවේ ඉරාන ආර්ථිකයට දැඩි බලපෑම්: වෙළඳාම තුනෙන් එකකින් පහළට

හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියේ පාලනය සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික විසඳුම් පිළිබඳ ටෙහෙරානයෙන් නව ප්‍රකාශයක්


ඇමෙරිකාව ප්‍රමුඛ බලවේග විසින් පනවා ඇති දැඩි ආර්ථික සම්බාධක සහ වරාය අවහිරතා හේතුවෙන් ඉරානයේ සමස්ත විදේශ වෙළඳාම 35%කින් පමණ පහත වැටී ඇති බව ඉරාන රජය නිල වශයෙන් ප්‍රකාශ කර තිබේ. පවතින යුදමය වාතාවරණය හමුවේ එල්ල වී ඇති ආර්ථික පීඩනය කළමනාකරණය කරගැනීම සඳහා විශේෂ වැඩපිළිවෙළක් ක්‍රියාත්මක කරන ලෙස ඉරාන උත්තරීතර නායකත්වය එරට පරිපාලනයට උපදෙස් ලබා දී ඇත.

විශේෂයෙන්ම එරට වාර්ෂික උද්ධමනය 66% දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති පසුබිමක, උද්ධමනය පාලනය කිරීම, නව රැකියා උත්පාදනය, දේශීය නිෂ්පාදන ඉහළ නැංවීම සහ ඇමෙරිකානු ඩොලරය මත පවතින යැපීම අවම කිරීම කෙරෙහි රජයේ ප්‍රමුඛ අවධානය යොමුව ඇති බව ටෙහෙරාන් පාලනය නිවේදනය කරයි.

සම්බාධක පුළුල් කිරීමට ඇමෙරිකාවෙන් පියවර

පසුගිය මාස කිහිපය පුරා පවතින ගැටුම්කාරී වාතාවරණය සමථයකට පත්කිරීමේ සාකච්ඡා අඩාල වීමත් සමඟ, වොෂින්ටනය ඉරානයට එරෙහි ආර්ථික පීඩනය තවදුරටත් දැඩි කර තිබේ. ඉරානය සමඟ ගනුදෙනු කරන තෙවැනි පාර්ශ්වයන් වෙත ද සම්බාධක පැනවීමේ අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කර ඇති අතර, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය (UAE) හරහා ඉරාන ගනුදෙනුවලට සම්බන්ධ වූ බවට සැකකෙරෙන ඊජිප්තුවේ 'මිස්ර් බැංකුවේ' (Banque Misr) ඩොලර් ගනුදෙනු සීමා කිරීමට පියවර ගෙන ඇත. ඊට අමතරව හොංකොං පදනම් කරගත් ආයතනයක් සහ තවත් පුද්ගලයින් කිහිපදෙනෙකු ද නව සම්බාධක ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර තිබේ.

කෙසේවෙතත්, ගෝලීය වෙළඳපොළ ස්ථාවරත්වය සහ ජාත්‍යන්තර ආර්ථික බලපෑම් සැලකිල්ලට ගනිමින්, ඉරානයේ ප්‍රධාන වෙළඳ සහකරුවන් වන චීනය සහ ඉන්දියාව වැනි රටවල් වෙත ඍජු සීමා පැනවීමෙන් ඇමෙරිකානු භාණ්ඩාගාර දෙපාර්තමේන්තුව මෙතෙක් වැළකී සිටින බව ජාත්‍යන්තර වාර්තා පෙන්වා දෙයි.

පෙර ගිවිසුම් සහ හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියේ වැදගත්කම

 

පසුගිය ජූනි මාසයේදී දෙපාර්ශවය අතර ඇති කරගත් කෙටිකාලීන එකඟතාවක් යටතේ ඉරානයට බොරතෙල් බැරල් මිලියන 90ක් පමණ අපනයනය කිරීමට අවස්ථාව ලැබුණු බව ඉරාන ජනාධිපති මසූඩ් පෙසෙෂ්කියන් (Masoud Pezeshkian) සඳහන් කර තිබේ. එම එකඟතාව යළි සක්‍රීය කිරීම තුළින් පවතින ආර්ථික ගැටලුවලට සහන සැලසිය හැකි බවද ඔහු පෙන්වා දෙයි.

මේ අතර, ලෝක බලශක්ති සැපයුමෙන් 20%ක් පමණ ප්‍රවාහනය කෙරෙන උපායමාර්ගික හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) හරහා නාවික ගමනාගමනය සාමාන්‍ය තත්ත්වයට පත්කිරීම සඳහා කටාර් රාජ්‍යයේ මැදිහත්වීමෙන් රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සාකච්ඡා කිහිපයක් ද පැවැත්වී ඇත. ආරක්ෂාව සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික විසඳුම් එකිනෙකට බැඳී පවතින මාර්ග දෙකක් ලෙස සලකමින් රටේ ස්වෛරීභාවය ආරක්ෂා කරගැනීමට කටයුතු කරන බව ඉරානය වැඩිදුරටත් අවධාරණය කරයි.

වැඩිදුර තොරතුරු සහ මූලාශ්‍ර:

Reuters: War weighs on Iran's economy as US intensifies sanctions