ඉරාන-ඇමරිකා ගැටුම උත්සන්න වෙයි: සිවිල් මරණ හමුවේ ජගත් අවධානය

හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය අවහිර වීමේ අවදානම සමඟ ගෝලීය බලශක්ති සැපයුමට බලපෑම්; වහා සටන් විරාමයකට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයෙන් කැඳවුමක්.

ඉරානය සහ අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය අතර පවතින යුදමය වාතාවරණය හදිසියේම යළි උත්සන්න වීමත් සමඟ දෙපාර්ශ්වයේ මිලිටරි ක්‍රියාන්විත හේතුවෙන් සිදුවන සිවිල් වැසියන්ගේ ජීවිත හානි පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අවධානය යළි දැඩි ලෙස යොමු වී තිබේ.

ඉරාන සෞඛ්‍ය බලධාරීන්ට අනුව, පසුගිය අඟහරුවාදා රාත්‍රියේ ඉරානය පුරා එල්ල වූ අමෙරිකානු ගුවන් හා මිසයිල ප්‍රහාරවලින් පුද්ගලයන් 18 දෙනෙකු මියගොස් තවත් 108 දෙනෙකු තුවාල ලබා ඇත. මීට අමතරව හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය ආසන්නයේ පිහිටි කුහිස්තික් (Kuhistik) ප්‍රදේශයේ පැවති විවාහ මංගල උත්සවයක් ආශ්‍රිත ස්ථානයකට එල්ල වූ ප්‍රහාරයකින් සිව්දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්ව තවත් 67 දෙනෙකු තුවාල ලබා ඇති බව ඉරාන රතු අඩසඳ සංගමය (Iranian Red Crescent Society - IRCS) වාර්තා කරයි.

අමෙරිකානු ආරක්ෂක අංශවල ප්‍රතිචාරය

කෙසේවෙතත්, අමෙරිකානු මධ්‍යම අණදෙන මූලස්ථානයේ (CENTCOM) ප්‍රකාශක නාවික කපිතාන් ටිම් හෝකින්ස් පෙන්වා දෙන්නේ අමෙරිකානු හමුදාව කිසිදු අවස්ථාවක සාමාන්‍ය සිවිල් වැසියන් ඉලක්ක කර ප්‍රහාර එල්ල නොකරන බවයි. ඉරාන රාජ්‍ය මාධ්‍ය වාර්තා කරන සිද්ධීන් සම්බන්ධයෙන් ආරක්ෂක අංශ විමසිල්ලෙන් පසුවන බව ද ඔහු සඳහන් කර තිබේ.

පසුගිය ජූලි මාසයේ පැවති සාම සාකච්ඡා බිඳවැටීමෙන් අනතුරුව තාවකාලිකව සංසිඳී තිබූ ගැටුම්කාරී වාතාවරණය මෙම ප්‍රහාර මාලාවත් සමඟ යළි සක්‍රීය වී ඇති අතර, ඉරානය ද ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන් බහරේනය, ජෝර්දානය, කුවේටය සහ ඉරාකයේ පිහිටි අමෙරිකානු ඉලක්ක වෙත ඩ්‍රෝන සහ මිසයිල ප්‍රහාර එල්ල කර ඇත. කුවේට් ගුවන් සීමාවට ඇතුළු වූ එවැනි මිසයිල ප්‍රහාර කිහිපයක් ගුවන් ආරක්ෂණ පද්ධති මඟින් සාර්ථකව විනාශ කළ බව එරට හමුදා ආරංචි මාර්ග තහවුරු කළේය.

කලාපීය අර්බුදය සහ ගෝලීය තෙල් සැපයුම

දෙරට අතර පවතින මෙම යුද තත්ත්වය මැදපෙරදිග සමස්ත භූ-දේශපාලනික ස්ථාවරත්වයට මෙන්ම ගෝලීය ආර්ථිකයට ද ඍජු බලපෑම් එල්ල කරමින් සිටී. විශේෂයෙන්ම, ඉරානයේ අවසරයකින් තොරව ගමන් ගන්නා තෙල් ප්‍රවාහන නෞකාවලට එරෙහිව පියවර ගන්නා බවට ටෙහෙරානය විසින් සිදුකර ඇති අනතුරු ඇඟවීම හේතුවෙන් ලෝක බොරතෙල් සැපයුමෙන් 20%ක් පමණ ගලායන හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියේ නාවික ගමනාගමනය දැඩි ලෙස අඩාල වී ඇත. මේ හේතුවෙන් ගෝලීය වෙළෙඳපොළේ ඉන්ධන මිල ඉහළ යෑමේ ප්‍රවණතාවක් ද මතුව තිබේ.

මෙම අර්බුදය මධ්‍යයේ ඉරාන න්‍යෂ්ටික වැඩපිළිවෙළ සීමා කිරීම සහ කලාපීය සන්නද්ධ කණ්ඩායම් වෙත ලැබෙන සහයෝගය නතර කිරීම අරමුණු කරගනිමින් අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් දැඩි ක්‍රියාමාර්ග අනුගමනය කරන බව ප්‍රකාශ කර ඇත. එසේ වුවද, ඉදිරියේදී පැවැත්වීමට නියමිත අමෙරිකානු මැදවාර මැතිවරණයට (Midterm Elections) මෙයින් සිදුවිය හැකි දේශපාලන බලපෑම් අවම කරගැනීම සඳහා යුදමය ක්‍රියාමාර්ග පාලනය කරන ලෙස ධවල මන්දිර උපදේශකයින් යෝජනා කර ඇති බවට වාර්තා පළවේ.

ජගත් සංවිධානයෙන් සාම සාකච්ඡා සඳහා කැඳවුමක්

ඉරානය තුළ සිදුවන සිවිල් මරණ සංඛ්‍යාව ඉහළ යාම පිළිබඳව එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් ඇන්ටෝනියෝ ගුටරෙස් සිය බලවත් කනස්සල්ල පළකර ඇත. සියලු පාර්ශ්වයන් ජාත්‍යන්තර මානුෂීය නීතියට ගරු කළ යුතු බවත්, සාමාන්‍ය ජනතාව සහ සිවිල් යටිතල පහසුකම් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ප්‍රමුඛත්වය ලබාදිය යුතු බවත් මහලේකම්වරයාගේ ප්‍රකාශක ස්ටෙෆාන් ඩුජාරික් අවධාරණය කළේය.

ඉරාන මානව හිමිකම් ක්‍රියාකාරීන්ගේ පුවත් ඒජන්සිය (HRANA) දක්වන දත්තවලට අනුව, වත්මන් ගැටුම් ඇරඹි දා සිට මේ දක්වා සැලකිය යුතු සිවිල් ජීවිත හානියක් වාර්තා වී ඇති අතර, අමෙරිකානු පාර්ශ්වයෙන් ද හමුදා නිලධාරීන් 18 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්ව තවත් 750කට අධික පිරිසක් තුවාල ලබා තිබේ. කලාපය පුරා තවදුරටත් ගැටුම් උග්‍රවීම වැළැක්වීම සඳහා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික මැදිහත්වීම් කඩිනම් කිරීමේ අවශ්‍යතාව මේ වන විට ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව හමුවේ මතු වී ඇත.


වැඩිදුර කියවීම සඳහා:

Reuters: Iran war escalation raises concern over civilian death toll

United Nations: Statements on Middle East Crisis

U.S. Central Command (CENTCOM) Official Updates