කාර්ග් දූපත ඉලක්ක කරගත් අනතුරු ඇඟවීම් මැද කලාපීය නාවික ආරක්ෂාව අනතුරේ
පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපය සහ හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය ආශ්‍රිත මුහුදු තීරයේ ඇමෙරිකානු සහ ඉරාන හමුදා එල්ල කළ අන්‍යෝන්‍ය ප්‍රහාර මාලාවක් හේතුවෙන් මැදපෙරදිග සමුද්‍රීය ආරක්ෂාව මෙන්ම ගෝලීය බලශක්ති සැපයුම යළිත් බරපතළ අවදානමකට ලක්ව තිබේ. දෙපාර්ශ්වය විසින් එකිනෙකාට අයත් සහ සම්බන්ධතා පවතින ඉන්ධන ප්‍රවාහන නෞකා රැසකට පහර දීමත් සමඟ ගෝලීය වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිල සීඝ්‍රයෙන් ඉහළ යමින් පවතී.
දෙපාර්ශ්වයෙන්ම නෞකාවලට එල්ල වූ ප්‍රතිප්‍රහාර
ඇමෙරිකානු මධ්‍යම අණදෙන මූලස්ථානය (CENTCOM) තහවුරු කරන පරිදි, ඉරානයේ ප්‍රධානතම තෙල් අපනයන මධ්‍යස්ථානයක් වන කාර්ග් දූපත ආසන්නයේ තිබූ ඉන්ධන ප්‍රවාහන නෞකාවක් ඇතුළු ඉරාන නෞකා තුනකට ඇමෙරිකානු හමුදා ප්‍රහාර එල්ල කර ඇත. තම නාවික හමුදාවේ යුද නෞකා දෙකකට ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) විසින් බැලස්ටික් මිසයිල ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස මෙම පියවර ගත් බව CENTCOM ප්‍රකාශ කරයි.
මේ පිළිබඳව අදහස් දක්වමින් ඇමෙරිකානු මධ්‍යම අණදෙන මූලස්ථානයේ ප්‍රධානී අද්මිරාල් බ්‍රැඩ් කූපර් සඳහන් කර ඇත්තේ, තම නෞකා දෙකකට ප්‍රහාර එල්ල වුවහොත් ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ඉරානයේ නෞකා තුනක් විනාශ කර ආර්ථික වශයෙන් දැඩි පීඩනයක් එල්ල කරන බවයි. මෙම ප්‍රහාරවලින් කිසිදු ඇමෙරිකානු සෙබළෙකුට හානියක් සිදුවී නොමැති බවද හමුදා වාර්තා තහවුරු කරයි.
ඉරානයේ අනතුරු ඇඟවීම සහ තහනම් නාවික මාර්ග
ඇමෙරිකානු ක්‍රියාමාර්ගයට වහාම ප්‍රතිචාර දක්වමින් ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ නාවික අංශය ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ, හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධියේ අවසර නොලත් මුහුදු මාර්ගවල ගමන් ගත් තෙල් ප්‍රවාහන නෞකා තුනකට සහ වෙනත් කලාපවලදී ඇමෙරිකාවට සම්බන්ධ තවත් නෞකා තුනකට ප්‍රහාර එල්ල කළ බවයි.
තමන් විසින් තහනම් කර ඇති මුහුදු කලාප හරහා සැකකටයුතු ලෙස යාත්‍රා කිරීමෙන් වළකින ලෙසත්, එසේ නොවන ඕනෑම අවස්ථාවක අදාළ නෞකා ඉලක්ක කරන බවත් ඉරාන රාජ්‍ය රූපවාහිනිය ඔස්සේ නිකුත් කළ නිවේදනයක දැක්වේ. මේ අතර, කාර්ග් දූපත අසලදී ඇමෙරිකානු මිසයිල ප්‍රහාරයකට ලක්වූ ඉරාන නෞකාවක කාර්ය මණ්ඩලය කිසිදු ජීවිත හානියකින් තොරව ඉවත් කරගැනීමට හැකි වූ බව ඉරානයේ තස්නිම් (Tasnim) පුවත් සේවය තහවුරු කර තිබේ.
කාර්ග් දූපත සහ උපායමාර්ගික ආර්ථික අර්බුදය
දෙරට අතර පවතින මෙම යුදමය ආතතිය හේතුවෙන් වඩාත්ම අවධානයට ලක්ව ඇත්තේ ඉරානයේ කාර්ග් දූපතයි. යුද ගැටුම් ආරම්භ වීමට පෙර ඉරානයේ බොරතෙල් අපනයනයෙන් සියයට 90ක් පමණ සිදු වූයේ මෙම උපායමාර්ගික දූපත හරහාය. කෙසේ වෙතත්, ඇමෙරිකානු නාවික අවහිරතා සහ සම්බාධක හමුවේ එම කටයුතුවලට දැනටමත් දැඩි බාධා එල්ල වී ඇත.
කාර්ග් දූපත වෙත එල්ල විය හැකි ප්‍රහාර පිළිබඳව පසුගිය කාලසීමාවේ දේශපාලන හා හමුදාමය වශයෙන් විවිධ ප්‍රකාශ නිකුත් වූ අතර, ඉරාන බලධාරීන් අනතුරු අඟවා ඇත්තේ තම තෙල් අපනයන කේන්ද්‍රස්ථානයට හානියක් සිදු වුවහොත් ඊට එරෙහිව ප්‍රබල ප්‍රතිප්‍රහාර එල්ල කරන බවයි. ගෝලීය තෙල් සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් ගමන් ගන්නා හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය සම්පූර්ණයෙන්ම ඇනහිටීමේ අවදානමක් මේ හරහා නිර්මාණය වී තිබේ.
ගෝලීය වෙළඳපොළට එල්ල වන බලපෑම
මැදපෙරදිග කලාපයේ උද්ගතව ඇති මෙම අස්ථාවර තත්ත්වය හේතුවෙන් ලෝක වෙළඳපොළේ බලශක්ති සැපයුම පිළිබඳ බිය යළි තීව්‍ර වී ඇත. ඒ අනුව, බ්‍රෙන්ට් (Brent) වර්ගයේ බොරතෙල් බැරලයක මිල සිකුරාදා වන විට ඇමෙරිකානු ඩොලර් 96.28 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති අතර, එය පසුගිය ජූලි මස 24 වන දිනෙන් පසු වාර්තා වූ ඉහළම අගයයි.
ගෝලීය ආර්ථිකය මෙන්ම ප්‍රවාහන හා නිෂ්පාදන වියදම් කෙරෙහි සෘජුව බලපාන මෙම මිල ඉහළ යාම, ඉදිරි සති කිහිපය තුළ ආසියානු සහ යුරෝපා කලාපීය රටවල උද්ධමනය පාලනය කිරීමටද අභියෝගයක් විය හැකි බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
වැඩිදුර තොරතුරු සඳහා:
Reuters: US, Iranian forces fire at vessels in waters near Iran
U.S. Central Command Official Updates
Tasnim News Agency - Maritime Security Coverage
