ගෝලීය බලශක්ති සැපයුමට එල්ල වන තර්ජන හමුවේ බීජිං රජයේ අවධානය.
පසුගිය සැප්තැම්බර් 17 වන දින 'රොයිටර්ස්' (Reuters) පුවත් සේවය විසින් වාර්තා කරන ලද පරිදි, යේමනයේ හූති සටන්කාමීන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් පාලනය කරගැනීමට සහයෝගය ලබා දෙන ලෙස චීනය විසින් ඉරානයෙන් රහසිගතව ඉල්ලා තිබේ. සෞදි අරාබිය විසින් කරන ලද විශේෂ ඉල්ලීමකින් පසු මෙම පියවර ගෙන ඇති බව ඉරාන ආරංචි මාර්ග තහවුරු කරයි.
මෙම පුවතේ විශ්වසනීයත්වය පිළිබඳව සැලකීමේදී, ලෝකයේ ප්‍රමුඛ පෙළේ ජාත්‍යන්තර ප්‍රවෘත්ති ඒජන්සියක් වන 'රොයිටර්ස්' ආයතනය විසින් මෙම තොරතුරු අනාවරණය කර ඇත්තේ කාරණයට සම්බන්ධ ඉරාන ආරංචි මාර්ග තුනක්, කලාපයේ සේවය කරන බටහිර රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික නිලධාරියෙකු සහ බලශක්ති විශ්ලේෂකයන් උපුටා දක්වමිනි.
එපමණක් නොව, චීන විදේශ අමාත්‍යාංශය ද කලාපීය නොසන්සුන්තාවන් සහ රතු මුහුදේ යාත්‍රා ආරක්ෂාව පිළිබඳව සිය නිල ස්ථාවරය ප්‍රකාශ කර තිබීම නිසා මෙම තොරතුරුවල නිරවද්‍යතාවය ඉහළ මට්ටමක පවතී.
රතු මුහුදේ අර්බුදය සහ සෞදි අරාබියේ මැදිහත්වීම
යෙමනයේ හූති සංවිධානය රතු මුහුදේ වෙරළ තීරය සහ බාබ් එල්-මැන්ඩෙබ් (Bab el-Mandeb) සමුද්‍ර සන්ධිය ආශ්‍රිතව දියත් කළ හමුදා මෙහෙයුම් හේතුවෙන් සෞදි අරාබියේ තෙල් අපනයන සහ නාවික ගමනාගමනයට දැඩි අවදානමක් මතුවිය. මෙම තත්ත්වය හමුවේ සෞදි රජය විසින් චීනයේ සහය අපේක්ෂා කර ඇති අතර, චීනය ද තම බලශක්ති අවශ්‍යතා සහ වෙළඳ මාර්ග ආරක්ෂා කරගැනීමේ අරමුණින් ටෙහෙරාන් රජය වෙත රහසිගතව මෙම පණිවිඩය යොමු කර තිබේ.
චීනය යනු ඉරානයේ ප්‍රධානතම වෙළඳ හවුල්කාර රට වන අතර, ඉරානයේ මුහුදු මාර්ගයෙන් සිදුකරන තෙල් අපනයනයෙන් 80%කට අධික ප්‍රමාණයක් මිලදී ගනු ලබන්නේ ද චීනයයි. කෙසේ වෙතත්, කලාපීය අස්ථාවරත්වය තවදුරටත් ව්‍යාප්ත වීම චීනයේ ආර්ථිකයට සහ ගෝලීය බලශක්ති සැපයුමට දැඩි බලපෑමක් එල්ල කරන බැවින්, හූතිවරුන් කෙරෙහි ඇති තමන්ගේ බලපෑම භාවිත කරන ලෙස බීජිං රජය ඉරානයෙන් ඉල්ලා ඇත.
ඉරානයේ ප්‍රතිචාරය සහ ගෝලීය බලපෑම
චීනයේ මෙම ඉල්ලීමට ප්‍රතිචාර දක්වමින් ටෙහෙරාන් රජය පවසා ඇත්තේ, කලාපයේ සාමය සහ ස්ථාවරත්වය රඳා පවතින්නේ ඇමරිකාව සහ ඊශ්‍රායනය විසින් ඉරානයට එරෙහිව ගෙන යන යුද්ධය අවසන් වීම මත බවයි.
ආර්ථික විද්‍යාත්මකව සලකා බැලීමේදී, හෝර්මූස් සමුද්‍ර සන්ධිය වසා දැමීම සහ රතු මුහුද හරහා සිදුවන නාවික ප්‍රවාහන බාධා කිරීම් හේතුවෙන් ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් සහ අනෙකුත් අත්‍යවශ්‍ය භාණ්ඩවල මිල ඉහළ යාමේ අවදානමක් මතුවිය හැකිය. ගල්ෆ් කලාපයේ රටවල් සමඟ විශාල වෙළඳ සබඳතා පවත්වන චීනයට මෙම නාවික මාර්ග දෙකම (හෝර්මූස් සහ රතු මුහුද) එකවර අඩාල වීම දැඩි ආර්ථික අභියෝගයක් වනු ඇත.
කෙසේ වෙතත්, චීනයේ මෙම ඉල්ලීම හමුවේ ඉරානය කුමන ආකාරයේ ක්‍රියාමාර්ගයක් ගනු ඇත්ද යන්න තවමත් අපැහැදිලි බව ආරංචි මාර්ග පෙන්වා දෙයි. බටහිර රටවල සම්බාධක හමුවේ ඉරාන ආර්ථිකය පවත්වාගෙන යාමට චීනයේ ආර්ථික සහයෝගය අත්‍යවශ්‍ය වුවද, ඉරානය තම කලාපීය සහ දේශපාලන උපායමාර්ගික අරමුණු මුල් කරගනිමින් තීන්දු තීරණ ගන්නා බව විචָරකයන් පෙන්වා දෙති.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා මුලාශ්‍රය :
Reuters - China presses Iran to help rein in Houthis after Saudi appeal, sources say
