වැඩිහිටි සත්කාරක සහ සහන සේවා හිඩැස් හමුවේ මතු වන ආචාරධර්ම අභියෝගය
කැනඩාවේ ‘වෛද්‍ය සහය සහිත මරණ’ සහ අමෙරිකානු ගිනිඅවි සංඛ්‍යාලේඛන ගැන අලුත් කතිකාවක්
කැනඩාවේ ක්‍රියාත්මක වන ‘වෛද්‍ය සහය සහිත මරණය’ (Medical Assistance in Dying - MAID) වැඩසටහන හරහා 2024 වසරේදී වාර්තා වූ මරණ සංඛ්‍යාව සහ අමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ එම වසරේදීම වාර්තා වූ ගිනිඅවි ප්‍රචණ්ඩත්ව මරණ සංඛ්‍යාව සන්සන්දනය කරමින් අන්තර්ජාතික වශයෙන් නව සංවාදයක් මතු වී තිබේ.
සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ මෙන්ම ඇතැම් දේශපාලන ක්ෂේත්‍ර තුළ ද අවධානයට ලක්ව ඇති මෙම දත්ත පිළිබඳ කරුණු විමසීමේදී, දෙරටෙහි සෞඛ්‍ය සහ නීතිමය ක්‍රමවේදවල පවතින විවිධ පැතිකඩ නිරීක්ෂණය කළ හැකිය.
දත්ත සංසන්දනය සහ සංඛ්‍යාලේඛන පසුබිම
කැනඩා සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ (Health Canada) නිල දත්තවලට අනුව, 2024 වසර තුළ දී සුවකළ නොහැකි රෝගාබාධ සහ දරුණු වේදනාවන්ගෙන් පෙළුණු රෝගීන් 16,499 දෙනෙකු ස්වකීය කැමැත්ත මත ලබාදෙන වෛද්‍ය සහය සහිත මරණය තෝරාගෙන තිබේ. මෙය එම වසරේ කැනඩාවේ සිදුවූ සමස්ත මරණ වලින් සියයට පහකට (5.1%) ආසන්න ප්‍රමාණයකි. මින් බහුතරයක් (63%කට වැඩි පිරිසක්) අවසන් අදියරේ පිළිකා රෝගීන් වන අතර, ඔවුන්ගේ සාමාන්‍ය වයස අවුරුදු 78ක් පමණ විය.
අනෙක් අතට, ඇමෙරිකාවේ ජෝන්ස් හොප්කින්ස් මධ්‍යස්ථානය (Johns Hopkins Center for Gun Violence Solutions) සහ නිල දත්ත පෙන්වා දෙන්නේ එම වසරේ එරට තුළ ගිනිඅවි මගින් සිදුවූ ඝාතන සංඛ්‍යාව 15,364ක් දක්වා පහත වැටී ඇති බවයි. ඇමෙරිකාවේ ජනගහනය කැනඩාව මෙන් අට ගුණයකට වඩා වැඩි පසුබිමක, මෙම සංඛ්‍යානමය වෙනස පදනම් කරගනිමින් විවිධ පාර්ශ්ව විසින් අදහස් පළ කර ඇත.
රෙගුලාසි සහ ක්‍රියාපටිපාටිය පිළිබඳ නැගෙන ප්‍රශ්න
2016 වසරේදී කැනඩාව තුළ මෙම නීතිය හඳුන්වා දෙනු ලැබුවේ ජීවිතයේ අවසාන භාගයේ පසුවන සහ මරණය ස්ථිර ලෙස ළඟා වී ඇති පුද්ගලයන් වෙනුවෙනි. එහෙත් 2021 වසරේදී සිදුකළ සංශෝධන මගින් නිදන්ගත සහ දිගුකාලීන ශාරීරික රෝගී තත්ත්වයන් සහිත පුද්ගලයන්ට ද මෙයට ඉල්ලුම් කිරීමේ හැකියාව ලැබිණි.
කෙසේ වෙතත්, මෙම ක්‍රමවේදයේ සුරක්ෂිතභාවය සහ කැමැත්ත තහවුරු කිරීමේ ක්‍රියාපටිපාටිය සම්බන්ධයෙන් විවිධ අභියෝග මතුවෙමින් පවතී. පසුගිය ජූලි මාසයේදී ඔන්ටාරියෝ ප්‍රාන්තයේ සාත්තු නිවාසයකදී වෛද්‍ය සහය සහිත මරණයට ලක්වූ 83 හැවිරිදි බ්‍රිජිට් ස්ටෙගමන් නැමැති කාන්තාවගේ සිදුවීම මීට මෑතකාලීන නිදසුනක් ලෙස කරළියට පැමිණ ඇත.
ඇයගේ පවුලේ සාමාජිකයන් පවසන්නේ, සිහිබුද්ධිය සහ තීරණ ගැනීමේ හැකියාව දුර්වල වී තිබූ අවස්ථාවක ඇයගේ සැබෑ අභිමතය පසෙකලා මෙම ක්‍රියාවලිය ඉදිරියට ගෙන ගොස් ඇති බවයි. මෙම සිදුවීම සම්බන්ධයෙන් පවුලේ පාර්ශ්වය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද පැමිණිල්ලකට අනුව ප්‍රාදේශීය පොලිස් අපරාධ විමර්ශන අංශය මේ වන විට පරීක්ෂණ පවත්වයි.
ගෝලීය සෞඛ්‍ය ආචාරධර්ම සහ ලංකාවට ඇති අදාළත්වය
වෛද්‍ය ආචාරධර්ම (Medical Ethics), රෝගියාගේ ස්වාධීනත්වය (Autonomy) සහ රෝගීන්ට ලබාදෙන සහන සත්කාරක (Palliative Care) සේවාවන්හි ගුණාත්මකභාවය පිළිබඳ කතිකාවට මෙම කැනේඩියානු අත්දැකීම නව මානයක් එක්කර තිබේ. ආර්ථික හා සමාජයීය අර්බුද හමුවේ වැඩිහිටි සහ රෝගී ජනගහනයට නිසි රැකවරණය නොලැබීම හේතුවෙන් මෙවැනි තීරණ කරා යොමුවීමේ අවදානමක් ඇති බවට ද සෞඛ්‍ය ආචාරධර්මවේදීන් අනතුරු අඟවයි.
ශ්‍රී ලංකාවේ නීතියට අනුව ‘දයාවෙන් මරණයට පත්කිරීම’ (Euthanasia) හෝ සහය සහිත මරණය නීතිවිරෝධී වන අතර, එය දණ්ඩ නීති සංග්‍රහය යටතේ දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදකි. එහෙත් වයස්ගත ජනගහනය වේගයෙන් වර්ධනය වන සහ නිදන්ගත රෝගීන් වැඩිවන ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටක, අවසන් අදියරේ පසුවන රෝගීන් වෙනුවෙන් ක්‍රියාත්මක වන වේදනා නාශක සහ සහන සත්කාරක සේවාවන් (Palliative Care) ශක්තිමත් කිරීමේ වැදගත්කම මෙම ජාත්‍යන්තර සිදුවීම් හරහා ඉස්මතු කෙරේ.
‘වෛද්‍ය සහය සහිත මරණය’ (MAID) යනු කුමක්ද?
‘වෛද්‍ය සහය සහිත මරණය’ (Medical Assistance in Dying - MAID) යනු සුවකළ නොහැකි, දරුණු වේදනාකාරී හෝ අවසන් අදියරේ පවතින රෝගී තත්ත්වයකින් පෙළෙන අයෙකුට, තවදුරටත් විඳවීමට ඇති අකමැත්ත මත, වෛද්‍යවරුන්ගේ ඍජු අධීක්ෂණය සහ සහය ඇතිව වේදනාවකින් තොරව තම ජීවිතය අවසන් කරගැනීමට ලබාදෙන නෛතික අවස්ථාවයි.
මෙය ලෝකයේ භාවිත වන ක්‍රමවේද දෙකකින් ප්‍රධාන වශයෙන් සිදුවේ.
1- වෛද්‍යවරයා විසින් ඖෂධය ශරීරගත කිරීම (Clinician-administered / Euthanasia):
රෝගියාගේ පූර්ණ ලිඛිත කැමැත්ත සහ නීතිමය එකඟතාව මත,
2- වෛද්‍යවරයකු විසින් ජීවිතය අවසන් කෙරෙන මාරාන්තික ඖෂධයක් එන්නත් කිරීම.
රෝගියා විසින්ම ඖෂධය ලබාගැනීම (Self-administered / Assisted Suicide): වෛද්‍යවරයකු විසින් නියම කරන අදාළ ඖෂධය රෝගියා විසින්ම පානය කිරීම හෝ ශරීරගත කරගැනීම.
මෙහි පවතින ප්‍රධාන නීතිමය හා ආචාරධර්මීය සීමා:
* ස්වකීය කැමැත්ත (Informed Consent):
මෙය කිසිසේත්ම වෙනත් අයෙකුගේ බලපෑම මත කළ නොහැකිය. තීරණය ගන්නා අවස්ථාවේ රෝගියා හොඳ සිහිබුද්ධියෙන් (Mental Capacity) පසුවිය යුතුය.
* දැඩි වෛද්‍ය නිර්දේශ:
ස්වාධීන වෛද්‍යවරුන් දෙදෙනෙකු විසින් රෝගියාගේ තත්ත්වය සුව කළ නොහැකි බවත් (Grievous and irremediable condition), දරාගත නොහැකි වේදනාවකින් පසුවන බවත් තහවුරු කළ යුතුය.
ගෝලීය සහ දේශීය තත්ත්වය:
නීත්‍යානුකූල රටවල්:
කැනඩාව, නෙදර්ලන්තය, බෙල්ජියම, ස්පාඤ්ඤය, නවසීලන්තය සහ ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙන්ම ඇමරිකාවේ ඇතැම් ප්‍රාන්තවල මෙය දැඩි රෙගුලාසි සහිතව නීතිගත කර ඇත.
ශ්‍රී ලංකාව:
ශ්‍රී ලංකාවේ නීතිය (දණ්ඩ නීති සංග්‍රහය) යටතේ මෙය සම්පූර්ණයෙන්ම නීතිවිරෝධී වන අතර, එය මිනීමැරුමකට ආධාර අනුබල දීමක් හෝ සියදිවි නසාගැනීමකට අනුබල දීමක් ලෙස සැලකේ.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා මූලාශ්‍ර:
Canada’s ‘assisted dying’ program kills more people than gun homicides in US
කැනඩා සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ වාර්ෂික දත්ත වාර්තාව: Health Canada - MAID Annual Report
අමෙරිකානු ගිනිඅවි ප්‍රචණ්ඩත්ව දත්ත අධ්‍යයනය: Johns Hopkins Center for Gun Violence Solutions
ඔන්ටාරියෝ සිදුවීම පිළිබඳ පුවත් වාර්තා: The Economic Times Coverage
