2020 ඇමෙරිකානු ජනාධිපතිවරණයේදී ඡන්ද ගණන් කිරීමේ යන්ත්‍ර මඟින් ප්‍රතිඵල විකෘති කළ බවට එල්ල වූ චෝදනා සම්බන්ධයෙන් ෆෙඩරල් ආයතන එක්ව සිදුකළ පුළුල් විමර්ශනයකදී කිසිදු විදේශීය මැදිහත්වීමක් සිදුවී නොමැති බව තහවුරු වී ඇතැයි රොයිටර්ස් පුවත් සේවය අනාවරණය කරයි.
ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ සමීප නීති උපදේශකයකු වූ කර්ට් ඕල්සන්ගේ (Kurt Olsen) මූලිකත්වයෙන් මෙම විමර්ශනය ආරම්භ කර තිබුණේ පුවර්ටෝ රිකෝ (Puerto Rico) දූපතේ භාවිත කළ ඡන්ද යන්ත්‍රයක් පරීක්ෂා කිරීමෙනි.
බුද්ධි අංශ එක්වූ දැවැන්ත මෙහෙයුම
පුවර්ටෝ රිකෝ හි ඡන්ද යන්ත්‍රයකින් ඇරඹි මෙම පරීක්ෂණය පසුව ඇමෙරිකානු ජාතික බුද්ධි අධ්‍යක්ෂ කාර්යාලය (ODNI), ෆෙඩරල් විමර්ශන කාර්යාංශය (FBI) සහ අධිකරණ දෙපාර්තමේන්තුව දක්වා ව්‍යාප්ත විය.
විදේශීය රටක් විසින් ඡන්ද ප්‍රතිඵල ජෝ බයිඩන්ට වාසිදායක වන ලෙස වෙනස් කළේද යන්න සොයා බැලීම මෙහි ප්‍රධාන අරමුණ වී තිබිණි.
විමර්ශකයන් අවධානය යොමු කළ ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර:
* ඡන්ද යන්ත්‍රවල මෘදුකාංග කේත පරීක්ෂා කිරීම.
* වෙනිසියුලාව හෝ චීනය වැනි විදේශීය පාර්ශ්ව පද්ධතියට ඇතුළු වී ඇත්දැයි සෙවීම.
* ජෝර්ජියා සහ ඇරිසෝනා ප්‍රාන්තවල පැරණි ඡන්ද පත්‍රිකා සහ දත්ත නැවත පිරික්සීම.
සනාථ නොවූ කුමන්ත්‍රණ චෝදනා
මාස ගණනාවක් පුරා පරිගණක විශේෂඥයන් සහ බුද්ධි අංශ නිලධාරීන් සිදුකළ පරීක්ෂණවලදී, ඡන්ද යන්ත්‍රවල ආරක්ෂණ දුර්වලතා කිහිපයක් හඳුනාගත්ත ද ඡන්ද ප්‍රතිඵල විකෘති කළ බවට කිසිදු සාක්ෂියක් හමු නොවීය.
ඩොමීනියන් (Dominion) සහ ස්මාර්ට්මැටික් (Smartmatic) යන ඡන්ද තාක්ෂණ සමාගම්වල මෘදුකාංග අතර රහස් සබඳතාවක් පැවති බවට ඉදිරිපත් වූ මතයන් ද තහවුරු කිරීමට විමර්ශකයන් අපොහොසත් වී ඇත.
මෙම තාක්ෂණික වාර්තාව පිළිබඳව අදහස් දක්වමින් ස්වාධීන පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ ඕනෑම පරිගණක පද්ධතියක තාක්ෂණික දෝෂ පැවතිය හැකි වුවද, ඉන් මැතිවරණ ප්‍රතිඵලය වෙනස් වූ බවක් අදහස් නොවන බවයි.
මැතිවරණ නීතිය සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අභියෝගය
ඇමෙරිකානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට අනුව මැතිවරණ මෙහෙයවීමේ බලය පවතින්නේ මධ්‍යම රජයට නොව අදාළ ප්‍රාන්ත රජයන් සතුවය.
කෙසේ වෙතත්, ඡන්ද දූෂණ චෝදනා මතුකරමින් ප්‍රාන්ත සතු මැතිවරණ ලේඛන සහ උපකරණ ෆෙඩරල් පාලනයට නතුකර ගැනීමට දරන උත්සාහයන් හේතුවෙන් ප්‍රාන්ත නිලධාරීන් දැඩි අවධානයෙන් පසුවන බව වාර්තා වේ.
* මැතිවරණ පද්ධති පිළිබඳ සැක මතුකිරීම හරහා මහජන විශ්වාසය බිඳවැටීම.
* ඉදිරි මැතිවරණවලදී ෆෙඩරල් ආයතන මැදිහත්වීම් වැළැක්වීමට ප්‍රාන්ත නීති ශක්තිමත් කිරීම.
* ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රියාවලියක මූලික පදනම වන සාධාරණ ඡන්ද ක්‍රමය රැකගැනීම.
ශ්‍රී ලංකාවට සහ දකුණු ආසියාවට ඇති පාඩම
ඇමෙරිකාව වැනි දියුණු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යයන්හි පවා ඡන්ද ක්‍රමවේද සහ ඩිජිටල්කරණය පිළිබඳ පැනනගින මෙවැනි අර්බුද සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවලට වැදගත් පාඩමක් කියාපායි.
විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලංකාව තුළ ඉදිරියේදී මැතිවරණ සඳහා ඩිජිටල් තාක්ෂණය හෝ විද්‍යුත් ඡන්ද ක්‍රම (E-voting) හඳුන්වාදීමට යෝජනා වන පසුබිමක, මහජන විශ්වාසය සහ තාක්ෂණික පාරදෘශ්‍යභාවය රැකගැනීම අත්‍යවශ්‍ය සාධකයක් බව දේශපාලන විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා මූලාශ්‍ර:
Reuters: How Trump’s obsession with ‘rigged’ voting machines spread across US government
Protect Democracy Legal Briefs on Federal Election Authority
U.S. Cybersecurity and Infrastructure Security Agency (CISA) - Election Security