දිල්ලි නගර මධ්‍යයේ මෙට්‍රෝ දුම්රිය ස්ථාන වැසී ගොස්ය. දුරකථන සහ අන්තර්ජාල සංඥා අවහිර කෙරිණි. මාර්ග බාධක සහ කඳුළු ගෑස් රථ මැදින් දහස් ගණනක් ආරක්ෂක භටයන් නගරය වටලා සිටියදී, පොලිස් බස් රථවලට නංවාගත් තරුණ ක්‍රියාකාරිකයෝ හඬ නගා සටන් පාඨ කියති. මේ පසුගිය පැය කිහිපයේ නවදිල්ලි අගනුවරින් වාර්තා වූ දසුනය.
විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ මෙය හුදෙක් වීදි විරෝධතාවක් පමණක් නොවන බවයි. ලොව විශාලතම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යයේ මැතිවරණ ක්‍රමවේදයේ විනිවිදභාවය ප්‍රශ්න කෙරෙන තීරණාත්මක හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයකි.
සටනට මුල පිරූ කෝටි 13 කප්පාදුව
අර්බුදයේ කේන්ද්‍රය වන්නේ ඉන්දීය ප්‍රධාන මැතිවරණ කොමසාරිස් ග්‍යානේෂ් කුමාර්ය. විපක්ෂයේ මෙන්ම සිවිල් ක්‍රියාකාරීන්ගේ ද දැඩි දෝෂදර්ශනයට ලක්ව ඇත්තේ මැතිවරණ කොමිසම විසින් සිදුකරන ලද ඡන්ද හිමි නාමලේඛන ප්‍රතිශෝධනයයි.
එම ක්‍රියාවලියේදී ඡන්ද නාමලේඛනවලින් ඉවත් කර ඇති නම් සංඛ්‍යාව ආසන්න වශයෙන් කෝටි 13කි (මිලියන 130). එය ජපානයේ මුළු ජනගහනයටත් වඩා විශාල අගයකි.
* පදිංචිය වෙනස් කළ පුද්ගලයන් කෝටි 6.3ක්,
* සොයාගත නොහැකි වූ පුද්ගලයන් කෝටි 3ක්,
* මියගිය පුද්ගලයන් කෝටි 2.8ක් වශයෙන් එම නම් ඉවත් කළ බව මැතිවරණ කොමිසමේ ස්ථාවරයයි. සුදුසුකම් සහිත අයෙකුගේ නම අතපසුවීමකින් ඉවත් වී ඇත්නම් යළි ලියාපදිංචි විය හැකි බව ඔවුහු පවසති.
එහෙත් මැතිවරණ කොමසාරිස්වරුන් දෙදෙනෙකුම මෙම තීරණය පිළිබඳ අභ්‍යන්තරිකව ගැටලු මතු කළ බවට ඉන්දීය මාධ්‍ය මඟින් තොරතුරු අනාවරණය වීමත් සමඟ සැකය තීව්‍ර විය. ප්‍රාන්ත මැතිවරණ ඉලක්ක කරගනිමින් පාලක භාරතීය ජනතා පක්ෂයට (BJP) වාසිදායක වන අයුරින් විපක්ෂ හිතවාදී ඡන්ද කප්පාදු කර ඇති බවට විපක්ෂ සන්ධානය චෝදනා නගයි. පාලක පක්ෂය එම චෝදනා තරයේ ප්‍රතික්ෂේප කරමින් කියා සිටින්නේ පරාජය හමුවේ විපක්ෂය විරෝධතා දේශපාලනීකරණය කරන බවයි.
‘කැරපොත්තන්ගේ පක්ෂය’ වීදියට බැසීම
මෙම දේශපාලන කුණාටුව මැදට තරුණ පරපුර පැමිණෙන්නේ අමුතුම මුහුණුවරකිනි. 'Cockroach Janta Party' (CJP) හෙවත් කැරපොතු ජනතා පක්ෂය නමින් හැඳින්වෙන තරුණ ව්‍යාපාරයේ නායක අභිජීත් දීප්කේ ප්‍රමුඛ පිරිස මැතිවරණ ප්‍රධානියාගේ ඉල්ලා අස්වීම ඉල්ලා දිල්ලියට රැස්වීමට සැලසුම් කළහ.
තමන් සාමකාමී විරෝධතාවකට පැමිණි බව පවසමින්, ආණ්ඩුවේ මර්දනය ඉන්දිරා ගාන්ධිගේ හදිසි නීති සමයටත් වඩා දරුණු බවට චෝදනා කළ දීප්කේ ඇතුළු CJP නායකයන් ගුවන් තොටුපළේදීම රඳවා ගැනීමට පොලිසිය පියවර ගත්තේය. දිල්ලි නුවරින් පමණක් 2,000කට වැඩි පිරිසක් රඳවාගෙන ඇති අතර, බටහිර බෙංගාල මහඇමතිනී මමතා බැනර්ජි සහ දිල්ලි හිටපු මහඇමති අරවින්ද් කෙජ්රිවාල් ඇතුළු ප්‍රධාන විපක්ෂ නායකයන් කිහිපදෙනෙකුද පොලිස් භාරයට ගැනිණි.
ජාත්‍යන්තර අවධානය සහ දකුණු ආසියානු පාඩම
විරෝධතා මැඩපැවැත්වීම සඳහා මෙතරම් දැඩි ක්‍රියාමාර්ග ගැනීම සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කොමිසම කනස්සල්ල පළකර තිබේ. සාමකාමීව රැස්වීමේ අයිතිය සුරක්ෂිත කරන ලෙස එක්සත් ජාතීන් ඉල්ලා සිටියද, ඉන්දීය නිල පාර්ශ්වය අවධාරණය කළේ මහජන සාමය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ව්‍යවස්ථානුකූලව ගත් පියවරයන්ට බාහිර පාර්ශ්ව අනවශ්‍ය ලෙස මැදිහත් නොවිය යුතු බවයි.
දකුණු ආසියාතික දේශපාලන නිරීක්ෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ මෙම සිදුවීම් මාලාව කලාපයටම වැදගත් පාඩමක් කියාදෙන බවයි. ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු කලාපීය රටවලද මැතිවරණ කොමිෂන් සභාවල ස්වාධීනත්වය සහ ඡන්ද හිමි නාමලේඛනවල නිරවද්‍යතාව යනු මහජන විශ්වාසයේ කොඳුනාරටියයි.
රාජ්‍ය ආයතන කෙරෙහි මහජන විශ්වාසය පළුදු වන මොහොතක, විරෝධතා මැඩපැවැත්වීමෙන් පමණක් ප්‍රශ්න යටපත් කළ නොහැකි බවත්, සාකච්ඡාව සහ විනිවිදභාවය තුළින් පමණක් ආයතනික විශ්වසනීයත්වය රැකගත හැකි බවත් දේශපාලන විචාරකයන්ගේ පොදු කියවීම වී තිබේ.
වැඩිදුර තොරතුරු සඳහා මූලාශ්‍ර සබැඳි
Reuters වාර්තාව: India detains thousands, locks down Delhi to foil election chief protest
The Hindu ආවරණය: Protest against CEC Gyanesh Kumar over alleged irregularities in electoral rolls