විමුක්ති ජයසුන්දරගේ ‘ඔත්තු බලන තරු’ චිත්‍රපටය විද්‍යා ප්‍රබන්ධයක ස්වරූපයෙන් ඉදිරිපත් වුවද, එය අනාගත ලෝකයක් පිළිබඳ සරල කල්පිතයක් නොවේ. එය තාක්ෂණය, රාජ්‍ය බලය, මිනිස් පැවැත්ම, සමාජ බැහැර කිරීම සහ අතුරුදන්වීම යන කාරණා එකිනෙක සමඟ ගැටගසමින් අප ජීවත්වන වර්තමාන සමාජය පිළිබඳවම ප්‍රශ්න කරන සිනමා කෘතියකි. චිත්‍රපටය නරඹන විට අපට හමුවන්නේ හුරුපුරුදු ලෝකයක් නොව, හුරුපුරුදු යැයි සිතූ ලෝකයම අමුතු, අස්වාභාවික සහ ඇතැම්විට හාස්‍යජනක ලෙස පෙනෙන්නට පටන් ගන්නා අවකාශයකි. එහි සිදුවීම්, චරිත සහ සංවාද අතරින් මතු වන්නේ මිනිසාගේ නිදහස පිළිබඳ ප්‍රශ්නය පමණක් නොව, මිනිසාගේ ජීවිතය පාලනය කිරීමට, වර්ගීකරණය කිරීමට, නිරීක්ෂණය කිරීමට සහ අවසානයේදී අතුරුදන් කිරීමට සමත් සමාජ-දේශපාලන ක්‍රමවේද පිළිබඳ විවේචනයකි.
පාලන උපකරණයක් වූ 'නිරෝධායනය' සහ සියුම් උපහාසය
චිත්‍රපටයේ කතාව ගොඩනැඟෙන්නේ තම පියාගේ අවමංගල්‍යයට සහභාගී වීම සඳහා දූපතකට පැමිණෙන ආනන්දි නම් කාන්තාව වටාය. එහෙත් ඇයගේ පැමිණීම සරල පවුල් කටයුත්තක් ලෙස අවසන් නොවේ. ඇය මුහුණ දෙන්නේ අසාමාන්‍ය පාලන ක්‍රමයකටය. ඇය නිරෝධායනයට ලක් කෙරෙයි. ඇය ගමන් කළ යුතු ආකාරය, සිටිය යුතු ස්ථානය සහ අනෙකුත් මිනිසුන් සමඟ සම්බන්ධ විය හැකි ආකාරය පවා පාලනය කෙරෙයි. මෙහිදී නිරෝධායනය යනු සෞඛ්‍ය ආරක්ෂාව සඳහා යොදාගන්නා සාමාන්‍ය ක්‍රියාමාර්ගයක් පමණක් නොවේ. එය මිනිස් සිරුර සහ අවකාශය පාලනය කිරීමේ දේශපාලනික උපකරණයක් බවට පත්වෙයි. පුද්ගලයෙකුගේ නිදහස තීරණය කරන්නේ ඔහුගේ හෝ ඇයගේ කැමැත්ත නොව, පාලන පද්ධතිය විසින් නිර්මාණය කරන ලද නීති සහ වර්ගීකරණයන්ය.
මෙම තත්ත්වය තුළ චිත්‍රපටය ගොඩනඟන හාස්‍යය සහ උපහාසය විශේෂ අවධානයට ලක්විය යුතුය. බලය තමන්ගේ ක්‍රියාමාර්ග සාධාරණීකරණය කරන්නේ ආරක්ෂාව, විද්‍යාව, තාක්ෂණය සහ සමාජ යහපත වැනි වචන භාවිත කරමිනි. එහෙත් ඒවායේ ප්‍රතිඵලය වන්නේ මිනිසාගේ නිදහස සීමා කිරීම සහ ඔහුගේ පැවැත්ම පාලනය කිරීමය. ආරක්ෂාව ලබාදීමට නිර්මාණය කළ පද්ධතියම පුද්ගලයාට අනාරක්ෂිතභාවයක් ඇති කරන විට, එහි ඇති විකාරරූපී ස්වභාවය චිත්‍රපටය සියුම් උපහාසයක් බවට පත් කරයි. මෙහි හාස්‍යය ප්‍රේක්ෂකයා සිනාගැස්වීම සඳහා පමණක් නොව, තමන් ජීවත්වන සමාජය දෙස වෙනත් දෘෂ්ටිකෝණයකින් බැලීමට ඔහුට බල කිරීම සඳහා යොදාගැනෙයි. ඇතැම් සිදුවීම්වල ඇති හාස්‍යය පිටුපස ඇත්තේ සැබෑ ජීවිතයේදී එතරම් හාස්‍යජනක නොවන දේශපාලනික යථාර්ථයකි. බලය විසින් නිර්මාණය කරන ලද විකාරරූපී තත්ත්වයකට මිනිසුන් ක්‍රමයෙන් හුරු වන ආකාරය චිත්‍රපටය උපහාසයෙන් නිරූපණය කරයි.
මියගිය හඬ සොයන විද්‍යාඥයා සහ රාජ්‍ය වගකීම
මෙම උපහාසාත්මක ලෝකයේ වඩාත්ම වැදගත් චරිතයක් වන්නේ මියගිය මිනිසුන්ගේ කටහඬ යන්ත්‍රයක් මඟින් ග්‍රහණය කරගැනීමට උත්සාහ කරන විද්‍යාඥයාය (Saumya Liyanage). මරණයෙන් පසු මිනිසෙකුගේ කටහඬ නැවත ලබාගැනීමටත්, තාක්ෂණය හරහා මියගිය පුද්ගලයන්ගේ හඬ සමඟ සම්බන්ධ වීමටත් ඔහු දරන උත්සාහය චිත්‍රපටයට විද්‍යා ප්‍රබන්ධමය ගුණයක් එක් කරයි. එහෙත් එය විද්‍යාත්මක අත්හදාබැලීමක සීමාව ඉක්මවා යයි. මිනිසා මරණය ජයගැනීමට, නැතිවූ දේ නැවත ලබාගැනීමට සහ අතීතය සමඟ සම්බන්ධ වීමට දරන අසීමිත උත්සාහය එහි නිරූපණය වෙයි. ඒ අතරම, මෙම විද්‍යාඥයාගේ භූමිකාව තුළින් චිත්‍රපටය ඉදිරිපත් කරන්නේ රාජ්‍ය බලය සහ එහි වගකීම් වසන් කරගැනීම පිළිබඳවද කියවිය හැකි ප්‍රබල දේශපාලනික රූපකයකි.
මෙහිදී විද්‍යාඥයාගේ උත්සාහය රාජ්‍යයේ භූමිකාව සමඟ සමාන්තරව කියවිය හැකිය. අතුරුදන් වූ මිනිසුන් පිළිබඳ සත්‍යය සොයාගැනීම, ඔවුන්ට සිදුවූයේ කුමක්ද යන්න හෙළි කිරීම සහ එයට වගකිව යුත්තන් හඳුනාගැනීම වෙනුවට, මියගිය අයගේ කටහඬ යන්ත්‍රයක් මඟින් නැවත ලබාගැනීමට උත්සාහ කිරීම තුළ විශේෂ විරුද්ධාභාසයක් නිර්මාණය වෙයි. මිනිසුන් අතුරුදන් වූයේ ඇයි? ඔවුන්ට සිදුවූයේ කුමක්ද? ඔවුන්ගේ අතුරුදන්වීම සම්බන්ධයෙන් වගකිව යුත්තේ කවුද? යන මූලික දේශපාලනික ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු සෙවීම වෙනුවට, තාක්ෂණික අත්හදාබැලීමක් හරහා එම අතුරුදන්වීමේ අභිරහස විසඳිය හැකි බවට පෙනෙන විශ්වාසයක් ගොඩනැඟෙයි. මෙය රාජ්‍යය තමන්ගේ වගකීම් වසන් කරගන්නා ආකාරය පිළිබඳ උපහාසාත්මක කියවීමකට ඉඩ සලසයි. රාජ්‍යය විසින්ම ඇති කළ හෝ අවම වශයෙන් වගකීම දැරිය යුතු අතුරුදන්වීම් පිළිබඳව සත්‍යය හෙළි කිරීම වෙනුවට, ඒවා අභිරහස් බවට පත් කිරීමත්, වෙනත් පැහැදිලි කිරීම් සහ කතාන්දර සමාජය ඉදිරියේ තැබීමත් මෙහිදී විවේචනයට ලක්වෙයි.
තාක්ෂණය සහ චාරිත්‍රානුකූල වන්දනාව අතර සමානත්වය
මෙම උපහාසය තවත් තියුණු වන්නේ විද්‍යාත්මක තාක්ෂණය පිළිබඳ විශ්වාසය සහ චාරිත්‍රානුකූල වන්දනාව එකම සමාජ අවකාශයක පැවතීම තුළිනි. එක් අතකින් මිනිසා මියගිය අයගේ කටහඬ සොයාගැනීමට යන්ත්‍රයක් නිර්මාණය කරයි. අනෙක් අතකින් අතුරුදන්වීම, මරණය සහ ජීවිතයේ අවිනිශ්චිතභාවය පිළිබඳව චාරිත්‍රානුකූල විශ්වාස සහ වන්දනා ක්‍රම වෙත යොමු වෙයි. මේ දෙක පෙනුමෙන් එකිනෙකට විරුද්ධ වුවද, චිත්‍රපටයේ උපහාසාත්මක කියවීම තුළ ඒවා අතර සමානත්වයක් හඳුනාගත හැකිය. දෙකම ඇතැම් අවස්ථාවලදී මිනිසාට සැනසීමක් සහ පිළිතුරක් ලැබුණු බවට හැඟීමක් ලබාදෙයි. එහෙත් ඒවා මඟින් අතුරුදන්වීම්වලට අදාළ දේශපාලනික වගකීම, සත්‍යය සහ යුක්තිය පිළිබඳ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලැබෙන්නේ නැත. තාක්ෂණික අත්හදාබැලීමක් මඟින් මියගිය අයගේ හඬ නැවත ලබාගැනීමට උත්සාහ කරන අතරම, චාරිත්‍රානුකූල වන්දනාව තුළින් මිනිසා නොදන්නා දේ පිළිබඳ සැනසීමක් සොයයි. එහෙත් අතුරුදන් වූවන් පිළිබඳව සත්‍යය සොයාගැනීම සහ වගකිව යුත්තන්ගෙන් ප්‍රශ්න කිරීම යන අත්‍යවශ්‍ය දේශපාලනික කාර්යය ඒ අතරින් ගිලිහී යා හැකිය.
මෙහිදී චිත්‍රපටය ආගමික විශ්වාසය හෝ විද්‍යාව සරලව ප්‍රතික්ෂේප කරන බවක් නොපෙනේ. එහි විවේචනය යොමු වන්නේ මිනිසාගේ විචාරාත්මක සිතීම අඩපණ කරන, සත්‍යය සෙවීම වෙනුවට සැනසීමේ ආකෘති සපයන සහ බලයේ වගකීම් ප්‍රශ්න කිරීමෙන් සමාජය ඈත් කරන ක්‍රියාවලීන් වෙතය. විද්‍යාත්මක යන්ත්‍රය සහ චාරිත්‍රානුකූල වන්දනාව පෙනුමෙන් වෙනස් වුවද, ඒවා දෙකම සමාජය තුළ ප්‍රශ්න කිරීම වෙනුවට පිළිගැනීමේ මානසිකත්වයක් ඇති කිරීමට යොදාගත හැකි බව චිත්‍රපටයේ උපහාසය අපට සිහිපත් කරයි. මෙහි ඇති දේශපාලනික උත්ප්‍රාසය වන්නේ විද්‍යාවෙන් සියල්ල දැනගත හැකි බව විශ්වාස කරන සමාජයක් සහ චාරිත්‍රානුකූල වන්දනාව තුළ පිළිතුරු සොයන සමාජයක් යන දෙකම, තමන් ඉදිරියේ ඇති සත්‍යය ප්‍රශ්න කිරීමට අසමත් විය හැකි වීමයි.
බලය ක්‍රියාත්මක වන්නේ මර්දනය සහ බලහත්කාරය මඟින් පමණක් නොවේ. මිනිසුන් සිතන ආකාරය, විශ්වාස කරන දේ සහ සිදුවීම් අර්ථකථනය කරන ආකාරය පාලනය කිරීමෙන්ද බලය තම පැවැත්ම තහවුරු කරගනී. එබැවින් අතුරුදන්වීම පිළිබඳ සත්‍යය සොයනවා වෙනුවට එය අභිරහසක් බවට පත් කිරීමත්, වගකීම පිළිබඳ ප්‍රශ්න වෙනත් පැහැදිලි කිරීම් තුළ දියකර හැරීමත් දේශපාලනික ක්‍රියාවලියකි. විද්‍යාඥයාගේ යන්ත්‍රය, යාතුකර්මීය වන්දනාව සහ සමාජයේ ඒවා පිළිබඳ ප්‍රතිචාර අතර ඇති මෙම සම්බන්ධය හරහා චිත්‍රපටය පෙන්වා දෙන්නේ මිනිසුන්ගේ නොදැනුවත්කම පමණක් නොව, එම නොදැනුවත්කම පවත්වාගෙන යාමෙන් වාසි ලබන බල ව්‍යුහයන් ද වේ.
අතුරුදන්වීම, මතකය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය
චිත්‍රපටයේ අතුරුදන් වූ මිනිසුන් පිළිබඳ අදහස මෙහිදී තවත් වැදගත් වෙයි. අතුරුදන්වීම යනු පුද්ගලයෙකුගේ භෞතික නොපැවැත්ම පමණක් නොවේ. එය සමාජයක මතකයෙන් පුද්ගලයෙකු මකා දැමීමේ ක්‍රියාවලියක් ද විය හැකිය. මිනිසෙකු අතුරුදන් වූ විට ඔහුගේ පවුල, මිතුරන් සහ සමාජය තුළ ඉතිරි වන්නේ පිළිතුරු නොලැබුණු ප්‍රශ්න රාශියකි. ඔහු ජීවතුන් අතර සිටීද? මියගොස් තිබේද? ඔහුට සිදුවූයේ කුමක්ද? මේ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු නොමැතිව පවතින සමාජයක අතීතය අවසන් වූවක් නොවේ. එය වර්තමානය තුළම ජීවත්වන අත්දැකීමකි. මියගිය අයගේ හඬ නැවත ඇසීමට කරන උත්සාහය තුළින් අතුරුදන් වූවන්ගේ මතකය සහ ඔවුන්ගේ නොඇසුණු සාක්ෂි නැවත සමාජය ඉදිරියට ගෙන ඒමේ අවශ්‍යතාව ද කියවිය හැකිය.
ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය තුළ අතුරුදන්වීම් පිළිබඳ මෙම ප්‍රශ්නයට විශේෂ අර්ථයක් තිබේ. දකුණේ කැරලි, උතුරු නැගෙනහිර යුද්ධය සහ රාජ්‍ය මර්දනය ආශ්‍රිතව අතුරුදන් වූ මිනිසුන්ගේ ඉතිහාසය තවමත් සමාජයේ ජීවමාන මතකයකි. එම අතුරුදන්වීම් පිළිබඳ සත්‍යය සොයාගැනීම, වගවීම තහවුරු කිරීම සහ වින්දිතයන්ගේ පවුල්වලට යුක්තිය ඉටු කිරීම තවමත් සම්පූර්ණ වී නැත. එබැවින් මියගිය අයගේ කටහඬ නැවත ග්‍රහණය කරගැනීමට උත්සාහ කරන විද්‍යාඥයාගේ යන්ත්‍රය හුදු කල්පිත උපකරණයක් ලෙස පමණක් කියවිය නොහැකිය. එය අතුරුදන් වූවන්ගේ හඬ, නොඇසුණු සාක්ෂි සහ සමාජය විසින් යටපත් කරනු ලැබූ මතකය නැවත මතු කරගැනීමේ රූපකයක් ලෙසද කියවිය හැකිය. එහෙත් එම හඬ නැවත ඇසීමෙන් පමණක් යුක්තිය ඉටු නොවේ. හඬට සවන් දීමෙන් පසු එය නිහඬ කළේ කවුද යන්න විමසීමද අවශ්‍යය.
ඔත්තු බලන තරු සහ සමාජ බැහැර කිරීම
චිත්‍රපටයේ තවත් වැදගත් ලක්ෂණයක් වන්නේ මිනිසුන් නිරීක්ෂණයට ලක්වන ආකාරයයි. තරු පවා ඔත්තු බලන ඇස් බවට පත්වන මෙම ලෝකය තුළ මිනිසාට තමන් නිදහසේ සිටින බව විශ්වාස කිරීමට අපහසුය. මෙහිදී මිෂෙල් ෆූකෝගේ නිරීක්ෂණය සහ විනයගත කිරීම පිළිබඳ සංකල්ප අනුව, නිරීක්ෂණයට ලක්විය හැකි බවට පවතින හැඟීමම පුද්ගලයා තම හැසිරීම පාලනය කරගැනීමට පොළඹවයි. චිත්‍රපටයේ නිරීක්ෂණය පිළිබඳ රූපකය ද එවැනි සමාජයක් අප ඉදිරියේ මවයි. එහෙත් මෙහි වැදගත්ම විරුද්ධාභාසය වන්නේ සියල්ලන්ම නිරීක්ෂණය වන බව පෙනෙන සමාජයකම මිනිසුන් අතුරුදන් වීමයි. සියල්ල දකින බව කියන බල පද්ධතියකට අතුරුදන් වූ මිනිසුන් සොයාගත නොහැක්කේ ඇයි? නැතහොත් ඔවුන්ගේ අතුරුදන්වීමම එම පද්ධතියේ බලය ක්‍රියාත්මක වන ආකාරයක්ද? චිත්‍රපටයේ දේශපාලනික ප්‍රබලත්වය පවතින්නේ මෙවැනි ප්‍රශ්න මතු කිරීම තුළය.
ආනන්දිගේ අත්දැකීම හරහා දක්නට ලැබෙන්නේ පුද්ගලයාගේ අනන්‍යතාව සහ නිදහස පාලන පද්ධතියක් විසින් තීරණය කරනු ලබන ආකාරයයි. සමාජයේ පිළිගත් සීමාවන්ට නොගැළපෙන පුද්ගලයන්ට එහි ඉඩක් නොමැති බව චිත්‍රපටය පෙන්වා දෙයි. සමාජයේ ප්‍රධාන ප්‍රවාහයෙන් බැහැරව ජීවත්වන චරිත, විශේෂයෙන්ම මව සහ සංක්‍රාන්ති ලිංගික දියණිය සම්බන්ධ නිරූපණය, මෙම අදහස තවත් පැහැදිලි කරයි. ඔවුන්ගේ ජීවිත අපට හමුවන්නේ සමාජයේ මධ්‍යයේ නොව එහි පරිධියේය. සමාජය විසින් පිළිගත් අනන්‍යතාවන්ට නොගැළපෙන විට මිනිසාට තමන්ගේම ජීවිතය සාධාරණීකරණය කිරීමට සිදුවන ආකාරය මෙහි නිරූපණය වෙයි. මෙය හුදෙක් පුද්ගලික අනන්‍යතාව පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් නොවේ. කවුරුන් සාමාන්‍ය පුද්ගලයෙකු ලෙස පිළිගන්නේද, කවුරුන් අසාමාන්‍යයෙකු ලෙස නම් කරන්නේද, කවුරුන්ට සමාජයේ ජීවත්වීමට අයිතියක් තිබේද යන්න තීරණය කරන බලය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයකි.
මෙම සමාජ බැහැර කිරීම පිළිබඳ කියවීම තුළ ලිංගික අනන්‍යතාව සහ සමාජීය පිළිගැනීම පිළිබඳ අදහස්ද පසුබිමින් මතු වෙයි. එහෙත් චිත්‍රපටය එය න්‍යායාත්මක ප්‍රකාශනයක් බවට පත් නොකරයි. ඒ වෙනුවට, සමාජයේ සාමාන්‍ය යැයි පිළිගත් ජීවිත රටාවට නොගැළපෙන පුද්ගලයන්ගේ පැවැත්ම හරහා ප්‍රේක්ෂකයාටම එම සීමා ප්‍රශ්න කිරීමට ඉඩ සලසයි. සමාජයෙන් බැහැර කරනු ලබන පුද්ගලයන්ගේ ජීවිත දේශපාලනිකව වැදගත් වන්නේ ඔවුන්ගේ පැවැත්ම ම සමාජයේ සාමාන්‍යකරණය වූ බල සම්බන්ධතා අභියෝගයට ලක් කරන බැවිනි.
ධනවාදී ප්‍රයෝජ්‍යතාව සහ තර්කොව්ස්කියානු සෞන්දර්යය
චිත්‍රපටයේ පසුබිම තුළ ධනවාදී සමාජය පිළිබඳ විවේචනයක් ද හඳුනාගත හැකිය. නූතන සමාජය තුළ මිනිසාගේ වටිනාකම බොහෝ විට තීරණය වන්නේ ඔහුට හෝ ඇයට නිෂ්පාදනයට, පරිභෝජනයට සහ පද්ධතියේ ක්‍රියාකාරිත්වයට ලබාදිය හැකි දායකත්වය අනුවය. එම ප්‍රයෝජනවත්භාවය අහිමි වූ විට පුද්ගලයා සමාජයෙන් බැහැර කිරීමට පද්ධතියට පහසුය. මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන ලද ආර්ථික හා තාක්ෂණික පද්ධති අවසානයේදී මිනිසාගේ ජීවිතය පාලනය කරන බලවේග බවට පත්වෙයි. චිත්‍රපටයේ ලෝකය තුළ මිනිසාගේ පැවැත්ම තීරණය වන්නේ ඔහුගේ මානවීය වටිනාකම අනුව නොව, පද්ධතියට ඔහුගෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය අනුවය. මෙය මිනිසා යන්ත්‍රයක් බවට පත්වන නූතන සමාජය පිළිබඳ තියුණු උපහාසයකි.
එසේම චිත්‍රපටයේ සිහින, මෝහනය සහ යථාර්ථය අතර පවතින අවිනිශ්චිත සම්බන්ධය එහි ආඛ්‍යානයට විශේෂ ගුණයක් එක් කරයි. ප්‍රේක්ෂකයාට ඇතැම් සිදුවීම් සැබෑවක්ද, සිහිනයක්ද, මානසික අත්දැකීමක්ද යන්න නිශ්චිතව තීරණය කිරීම අපහසු වෙයි. එහෙත් මෙම අපැහැදිලි බව චිත්‍රපටයේ දුර්වලතාවක් ලෙස නොව, එහි අර්ථ නිර්මාණය කරන සිනමා භාෂාවේ කොටසක් ලෙස සැලකිය හැකිය. මිනිසා අත්විඳින යථාර්ථයම බලය, බිය, මතකය සහ සමාජීය පාලනය විසින් නිර්මාණය කරනු ලබන විට, යථාර්ථය සහ මායාව අතර සීමාවද බිඳවැටෙයි. ෆ්‍රොයිඩ්ගේ 'The Uncanny' සංකල්පය මෙහිදී පසුබිමින් මතකයට නැඟෙයි. හුරුපුරුදු දෙයක් අමුතු සහ බියකරු දෙයක් බවට පත්වීමෙන් ඇතිවන අත්දැකීම චිත්‍රපටයේ සමස්ත වාතාවරණය තුළම දක්නට ලැබේ.
විමුක්ති ජයසුන්දරගේ සිනමා භාෂාව ද මෙම අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේදී වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. දිගු රූපරාමු, නිශ්ශබ්දතාව, සෙමින් ගලායන කාලය, ස්වභාවික පරිසරය සහ චරිත අතර ඇති අමුතු දුරස්ථභාවය චිත්‍රපටයට විශේෂ සෞන්දර්යාත්මක ගුණයක් ලබා දෙයි. සම්ප්‍රදායික ආඛ්‍යාන සිනමාවේ මෙන් සෑම සිදුවීමක්ම පැහැදිලි කරමින් ප්‍රේක්ෂකයාට සියලු පිළිතුරු ලබාදීමට චිත්‍රපටය උත්සාහ නොකරයි. ඒ වෙනුවට එය ප්‍රශ්න ඉතිරි කරයි. ඇතැම් අවස්ථාවලදී නිශ්ශබ්දතාව සංවාදයකට වඩා වැඩි යමක් ප්‍රකාශ කරයි. පරිසරය සහ මිනිසා අතර සම්බන්ධය ද චරිතවල අභ්‍යන්තර තත්ත්වය ප්‍රකාශ කරන සිනමා භාෂාවක් බවට පත්වෙයි.
මෙම සෞන්දර්යාත්මක ප්‍රවේශය ඇන්ඩ්‍රේ තර්කොව්ස්කිගේ සිනමා භාෂාව සිහිකරයි. විශේෂයෙන්ම 'Stalker', 'Solaris' සහ 'Mirror' වැනි චිත්‍රපටවල කාලය, මතකය, ස්වභාවධර්මය සහ මිනිස් විඥානය අතර ගොඩනැඟෙන සම්බන්ධය මෙහිදී සිහිපත් වෙයි. එහෙත් ජයසුන්දරගේ චිත්‍රපටය එම සෞන්දර්යාත්මක සම්ප්‍රදාය තමන්ගේම දේශපාලනික සහ සමාජීය ප්‍රශ්න සමඟ නැවත සකස් කරයි. එහි රූපමය නිශ්ශබ්දතාව තුළ පවා බලය, බිය සහ අතුරුදන්වීම පිළිබඳ නොනිමෙන හඬක් පවතී.
පෙර සූදානම් පිළිතුරු වෙනුවට ප්‍රශ්න මතු කරන විමුක්තිකාමීත්වය
‘ඔත්තු බලන තරු’ චිත්‍රපටය නව විමුක්තිකාමී සිනමාවක් ලෙස කියවිය හැක්කේ එබැවිනි. මෙහි විමුක්තිය යනු කිසියම් දේශපාලන පක්ෂයක හෝ දෘෂ්ටිවාදයක ප්‍රචාරණයක් නොවේ. එය මිනිසාගේ ජීවිතය පාලනය කරන බල ව්‍යුහයන් ප්‍රශ්න කිරීම, සමාජයෙන් බැහැර කරනු ලබන මිනිසුන්ගේ පැවැත්ම හඳුනාගැනීම සහ අතුරුදන් වූවන්ගේ මතකය නැවත සමාජය ඉදිරියට ගෙන ඒමයි. විද්‍යාත්මක තාක්ෂණය, රාජ්‍ය පාලනය, සමාජීය වර්ගීකරණය සහ ධනවාදී ප්‍රයෝජ්‍යතාව පිළිබඳ අදහස් එකිනෙක සම්බන්ධ කරමින් චිත්‍රපටය මතු කරන්නේ මිනිසාට තම ජීවිතය පිළිබඳ තීරණ ගැනීමට ඇති අයිතිය පිළිබඳ මූලික ප්‍රශ්නයයි. විශේෂයෙන්ම රාජ්‍යය තම වගකීම් වසන් කරගැනීම සඳහා සත්‍යය වෙනුවට තාක්ෂණික අභිරහස්, සංදර්ශන සහ සමාජීය විශ්වාසයන් ඉදිරිපත් කරන විට, විමුක්තිකාමී සිනමාවට පැවරෙන කාර්යය වන්නේ එම සංදර්ශන පිටුපස ඇති බල සම්බන්ධතා හෙළිදරව් කිරීමයි.
අවසානයේදී චිත්‍රපටය අපෙන් අසන්නේ තරු අප දෙස බලා සිටිනවාද යන්න පමණක් නොවේ. අප දෙස බලා සිටින්නේ කවුද, අපගේ ජීවිත පිළිබඳ තීරණ ගන්නේ කවුද, අපගේ හඬට සවන් දෙන්නේ කවුද සහ අතුරුදන් වූ මිනිසුන්ගේ හඬ නැවත සොයාගැනීමට අපට අවශ්‍ය වන්නේ ඇයි යන්නයි. මියගිය මිනිසුන්ගේ කටහඬ යන්ත්‍රයකින් සොයාගැනීමට උත්සාහ කරන විද්‍යාඥයාගේ අත්හදාබැලීම මෙම ප්‍රශ්න සියල්ලටම එක්තරා උපහාසාත්මක ආලෝකයක් සපයයි. මිනිසා තාක්ෂණයෙන් මරණය පවා ජයගැනීමට උත්සාහ කරන අතරතුර, ජීවත්ව සිටින මිනිසුන්ගේ නිදහස සහ ගෞරවය ආරක්ෂා කරගැනීමට අසමත් වී තිබීම නූතන සමාජයේ විශාලතම විරුද්ධාභාසය නොවේද? මියගිය අයගේ හඬ යන්ත්‍රයකින් සොයාගැනීමට උත්සාහ කරනවාට වඩා, ඔවුන් අතුරුදන් කළේ කවුදැයි සොයාගැනීම වැදගත් නොවේද? මියගිය අයගේ කටහඬ නැවත ඇසීමට තාක්ෂණය අවශ්‍ය විය හැකි නමුත්, ඔවුන්ට සිදුවූ දේ පිළිබඳ සත්‍යය සොයාගැනීමට අවශ්‍ය වන්නේ දේශපාලනික කැමැත්ත සහ වගවීමයි.
එබැවින් ‘ඔත්තු බලන තරු’ යනු අනාගත ලෝකයක් පිළිබඳ කුතුහලය දනවන චිත්‍රපටයක් පමණක් නොවේ. එය වර්තමාන සමාජයේ බලය, තාක්ෂණය, මතකය සහ මිනිස් නිදහස පිළිබඳ අපගේ විශ්වාසයන් නැවත පරීක්ෂා කිරීමට අපට බල කරන සිනමා අත්දැකීමකි. එහි සැබෑ විමුක්තිකාමීත්වය පවතින්නේ ප්‍රේක්ෂකයාට පෙර සූදානම් කළ උත්තර ලබාදීම තුළ නොව, ඔහු මෙතෙක් නොඇසූ ප්‍රශ්න ඇසීමට පෙළඹවීම තුළය. අතුරුදන් වූවන්ගේ හඬ සොයන යන්ත්‍රයට වඩා, ඔවුන්ගේ අතුරුදන්වීම පිළිබඳව ප්‍රශ්න කරන මිනිස් විඥානය වැදගත් බව අපට සිහිපත් කරන්නේද මේ සිනමාවයි.
උපුටා ගැනීම: Athulasiri Samarakoon ගේ ෆේස්බුක් පිටුවෙන්
වැඩිදුර තොරතුරු සඳහා:
