නකෝලගනේ අභයභූමියක් වුණත් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ තීන්දුව තවමත් පූර්ණ නෑ

ශ්‍රී ලංකාවේ උග්‍ර වෙමින් පවතින අලි-මිනිස් ගැටුමට ප්‍රධාන තෝතැන්නක් වූ වයඹ කලාපයේ තීරණාත්මක පරිසර පද්ධතියකට නීතිමය ආරක්ෂාව ලබාදීමේ වැදගත් පියවරක් පසුගියදා සටහන් විය. ඒ, කුරුණෑගල ගල්ගමුව ප්‍රදේශයේ පිහිටි නකෝලගනේ වනාන්තර කලාපයෙන් හෙක්ටයාර 682ක භූමියක් ‘වනසත්ව හා වෘක්ෂලතා ආරක්ෂක ආඥාපනත’ යටතේ වනජීවී අභයභූමියක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට අමාත්‍ය මණ්ඩල අනුමැතිය හිමිවීමත් සමඟය.

පාලුකඩවල වැවේ ඉහළ පෝෂක ප්‍රදේශය වන මෙම භූමිය සුරක්ෂිත කිරීම දිගුකාලීන පාරිසරික ජයග්‍රහණයක් ලෙස පරිසරවේදීන් පිළිගනී. එහෙත්, මෙම නීතිමය තීන්දුව භූමිය මත සැබෑ ලෙස ක්‍රියාත්මක වීමට නම් තවත් ප්‍රායෝගික බාධක රැසක් ඉවත් විය යුතුව තිබේ.

ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ තීන්දුව සහ රාජ්‍ය වගකීම

මෙම පියවර හුදෙක් පරිපාලනමය තීරණයක් පමණක් නොවේ. පාලුකඩවල සහ අතදරගල්ල වැව් පෝෂක ප්‍රදේශවල සිදුවූ මහා පරිමාණ වන විනාශය, පස් කැපීම සහ වාණිජ වගාවන්ට එරෙහිව පරිසර යුක්ති කේන්ද්‍රය (CEJ) ඇතුළු පාර්ශ්ව කිහිපයක් ගොනු කළ මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සමකට අදාළව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ලබාදුන් තීන්දුවක ප්‍රතිඵලයකි.

එළිපෙහෙළි කරන ලද හෙක්ටයාර 55කට ආසන්න භූමිය ඇතුළු සමස්ත වනාන්තර කලාපයම අභයභූමියක් හෝ අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතයක් ලෙස ගැසට් කරන ලෙස අධිකරණය නියෝග කර තිබිණි. මිනුම්දෝරු දෙපාර්තමේන්තුව සහ වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව ඒකාබද්ධව කළ මැනුම්වලින් පසුව මෙම හෙක්ටයාර 682ක සීමාව වෙන් කෙරිණි.

නියාමන බලධාරීන් අතින් සිදුවූ පැහැරහැරීම් පිළිබඳව ප්‍රසිද්ධියේ කනගාටුව පළ කරන ලෙස ද අධිකරණය නියෝග කර තිබූ අතර, ඊට අදාළව ඇතැම් රාජ්‍ය ආයතන දැනටමත් පියවර ගෙන ඇති බව වාර්තා වේ.

ගැටලුව තවමත් විසඳී නැත්තේ ඇයි?

නකෝලගනේ නිල වශයෙන් අභයභූමියක් බවට පත්වීමේ මාවත විවර වුවද, භූමියේ පවතින සැබෑ තත්ත්වය ඊට වඩා වෙනස් මුහුණුවරක් ගනී. ප්‍රදේශයේ ගම්වාසීන් සිය කුඩා ගෙවතු වටා තිබූ විදුලි වැටවල් ඉවත් කර ගැනීමට ස්වේච්ඡාවෙන් ඉදිරිපත් වී ඇතත්, ප්‍රධාන අලි මංකඩ අවහිර වන සේ ඉදිකර ඇති මහා පරිමාණ වාණිජ විදුලි වැටවල් තවමත් ඒ අයුරින්ම පවතින බව ප්‍රදේශයෙන් ලැබෙන වාර්තා තහවුරු කරයි.

විශේෂයෙන්ම අඹ ඇතුළු වාණිජ පළතුරු වගාවන් සහ ව්‍යාපෘති ආශ්‍රිතව ඉදිකර ඇති දැවැන්ත විදුලි වැටවල් හේතුවෙන් වල් අලින්ගේ සාම්ප්‍රදායික ගමන් මාර්ග මුළුමනින්ම ඇහිරී ගොස් ඇත.

පසුගිය දිනවල පවා නව ඉඩම් කට්ටි වටා විදුලි වැටවල් ඉදිකිරීමට ගත් උත්සාහයන් වනජීවී නිලධාරීන්ගේ මැදිහත්වීමෙන් වළක්වා ගැනීමට සිදුවිය. අලි මංකඩවල් මෙලෙස බලහත්කාරයෙන් අවහිර කර තිබීම නිසා වන සතුන් ගම්වැදීම වැළැක්විය නොහැකි වී ඇති අතර, ඉන් පීඩාවට පත්වන්නේ සාමාන්‍ය ගොවි ජනතාවයි.

කඩිනම් බලාත්මක කිරීමක අවශ්‍යතාව

ඓතිහාසික සන්නස් සහ ඉඩම් හිමිකම් පිළිබඳ නීතිමය තර්ක ඉදිරියට දමමින් දශක තුනකට ආසන්න කාලයක් තිස්සේ මෙම පරිසර පද්ධතිය තුළ සිදුවූ වාණිජ ආක්‍රමණය හේතුවෙන් අහිමි වූයේ රටේ වටිනා ජල පෝෂක ප්‍රදේශයකි.

කැබිනට් අනුමැතිය හිමිවීම ප්‍රශංසනීය ආරම්භයක් වුවද, අධිකරණ නියෝගයේ නියම අරමුණ ඉටුවන්නේ අදාළ වාණිජ විදුලි වැටවල් කඩිනමින් බිමට සමතලා කර, වනජීවීන්ට නිදහසේ සැරිසැරීමට ඉඩ සැලසීමෙන් පමණක් බව පරිසර විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති. ලියවිල්ලකට පමණක් සීමා නොවී, නීතිය භූමිය මත ක්‍රියාත්මක වීම මෙරට අලි-මිනිස් ගැටුම පාලනය කිරීමේ අනාගතයට අතිශය තීරණාත්මක වනු ඇත.

වැඩිදුර තොරතුරු සඳහා මූලාශ්‍ර:

The Daily Morning: Nakolagane sanctuary declared, but fences remain

Centre for Environmental Justice (CEJ): Legal Interventions on Nakolagane Forest Reserve & Elephant Corridors