"ෆැන්ටම් ආනයන" (Phantom Imports) නැතහොත් "අදෘශ්‍යමාන ආනයන ජාවාරම" කියන්නේ සරලවම ලියකියවිලිවලට පමණක් සීමා වූ, හැබැයි ඇත්තටම රට ඇතුළට ආවේ නැති භාණ්ඩ සඳහා රටෙන් පිටතට ඩොලර් ඇදී යාමේ මහා පරිමාණ මූල්‍ය වංචාවක්.
මෙහි "ෆැන්ටම්" (Phantom) කියන වචනයේ තේරුම "භූත" හෝ "සැබෑවක් නොවන, මනඃකල්පිත" යන්නයි. මේ ජාවාරම ක්‍රියාත්මක වෙන්නේ මෙන්න මෙහෙමයි.
වංචාවේ ක්‍රමවේදය (The Mechanism)
පියවර 01:
මෙරට සිටින වංචනික ව්‍යාපාරිකයන් පිරිසක් විදේශ රටක සිටින (බොහෝ විට ඔවුන්ගේම සගයන් හෝ ව්‍යාජ සමාගම්) පාර්ශවයක් සමඟ එකතු වී විශාල වශයෙන් භාණ්ඩ ආනයනය කරන බව පෙන්වීමට ව්‍යාජ ඉන්වොයිසි (Invoices) සහ ලියකියවිලි සකස් කරනවා.
පියවර 02:
මෙම ව්‍යාජ ලියකියවිලි ලංකාවේ වාණිජ බැංකුවලට ඉදිරිපත් කර, භාණ්ඩ ඇණවුම් කිරීම සඳහා වන අත්තිකාරම් ගෙවීම් ලෙස ටෙලිග්‍රාෆ් පණිවිඩ (Telegraphic Transfers - TT) හරහා නීත්‍යානුකූල බැංකු පද්ධතියෙන්ම ඩොලර් පිටරටට පන්නනවා.
පියවර 03:
අවසානයේදී ලේඛනවල සඳහන් භාණ්ඩ කිසිවක් ලංකාවේ වරායට හෝ ගුවන්තොටුපොළට සැබෑ ලෙසම ළඟා වන්නේ නැහැ. ඩොලර් ටික රටින් පිටවීම පමණක් සිදු වෙනවා.
මේක සාමාන්‍ය හොරකමකට වඩා බරපතළ ඇයි?
නීත්‍යානුකූල වැස්ම:
සාමාන්‍යයෙන් ඩොලර් හොර රහසේ රටින් පන්නන්නේ "උන්ඩි" හෝ "හවාලා" වැනි නීතිවිරෝධී ක්‍රමවලින්. නමුත් මේ ජාවාරමේදී සිදුවන්නේ රටේ පිළිගත් ප්‍රධාන වාණිජ බැංකු පද්ධතියම භාවිත කරමින්, නීත්‍යානුකූල ආනයන ව්‍යාපාරවල මුවාවෙන් ඩොලර් බිලියනයක් වැනි දැවැන්ත මුදලක් රටින් පිට කිරීමයි.
වෙළඳ පදනම් කරගත් මුදල් විශුද්ධිකරණය (Trade-Based Money Laundering):
ලෝකයේ මූල්‍ය අපරාධ අතර හඳුනාගැනීමට අපහසුම සහ සංකීර්ණම උපක්‍රමයක් වන්නේ මෙයයි.
ලංකාවේ වත්මන් දේශපාලන කරළිය උණුසුම් කර ඇති මෙම සිදුවීමේදී, බැංකු ගිණුම් 227ක් හරහා වාර 26,000කට වඩා මෙලෙස "නොපෙනෙන භාණ්ඩ" වෙනුවෙන් ඩොලර් රටින් පිටවී තිබීම නිසාම මෙය ‘ෆැන්ටම්’ ජාවාරම ලෙස හඳුන්වනු ලබනවා.
මෙරට සමස්ත මූල්‍ය පද්ධතියේ සහ නියාමන ආයතනවල විශ්වසනීයත්වය මුළුමනින්ම ප්‍රශ්න කරනු ලබන මට්ටමේ මූල්‍ය වංචාවක් පිළිබඳව මේ වනවිට දේශපාලන සහ ආර්ථික ක්ෂේත්‍රය තුළ දැඩි කතාබහක් නිර්මාණය වී ඇත. කිසිදු භාණ්ඩයක් මෙරටට ආනයනය නොකර, ව්‍යාජ ටෙලිග්‍රාෆ් පණිවිඩ (TT) සහ අත්තිකාරම් ගෙවීම් හරහා පමණක් 2024 වසරේ සිට මේ දක්වා ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියනයකට ආසන්න මුදලක් (රුපියල් බිලියන 340ක්) මෙරටින් පිට කර ඇති බවට ජනාධිපතිවරයා සහ මහජන ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයා පාර්ලිමේන්තුවේදී කළ හෙළිදරව්ව මීට හේතුවයි.
රවී ගෙන් CoPF කමිටුවට සැර ලිපියක්
හිටපු මුදල් අමාත්‍ය රවී කරුණානායක විසින් රජයේ මුදල් පිළිබඳ පාර්ලිමේන්තු කාරක සභාවේ (CoPF) සභාපති ආචාර්ය හර්ෂ ද සිල්වා වෙත ජුනි 29 වැනිදා ලිපියක් යොමු කරමින්, මේ පිළිබඳව වහාම පුළුල් පාර්ලිමේන්තු විමර්ශනයක් ආරම්භ කරන ලෙස ඉල්ලා තිබේ.
ඔහුගේ තර්කය වන්නේ, වංචාව සිදුකළ ව්‍යාපාරිකයන් පසුපස හඹායාමට පමණක් සීමා නොවී, රටේ මූල්‍ය පද්ධතිය ආරක්ෂා කිරීමට බැඳී සිටින ආයතනවල බිඳවැටීම සෙවිය යුතු බවයි.
සංඛ්‍යා ලේඛන පෙන්වන බරපතළකම
* විදේශ විනිමය අලාභය: ඩොලර් බිලියන 1ක් (ආසන්න වශයෙන් රුපියල් බිලියන 340ක්).
* ගනුදෙනු ප්‍රමාණය: සැකකටයුතු ටෙලිග්‍රාෆ් පණිවිඩ (TT) ගනුදෙනු 26,000කට අධික සංඛ්‍යාවක්.
* සම්බන්ධ වී ඇති ගිණුම් සහ බැංකු: වාණිජ බැංකු 13ක් පුරා විහිදුණු බැංකු ගිණුම් 227ක්.
* කාලසීමාව: වසර දෙකක වැනි කෙටි කාලයක් තුළ.
නියාමන අන්ධභාවය (Regulatory Blindness)
නවීන බැංකු පද්ධති සතුව අසාමාන්‍ය සහ සැකකටයුතු මුදල් සංසරණයන් ක්ෂණිකව හඳුනාගත හැකි ස්වයංක්‍රීය මෙවලම් (Automated Monitoring Tools) පවතිද්දී, මෙවැනි මහා පරිමාණ ගනුදෙනු මාලාවක් වසර දෙකක් තිස්සේ නියාමනයන්ගෙන් ගිලිහී ගියේ කෙසේද යන්න බරපතළ ප්‍රශ්නයකි.
මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ බැංකු අධීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව සහ මූල්‍ය බුද්ධි ඒකකය (FIU) සතු ව්‍යවස්ථාපිත බලතල නිසි ලෙස ක්‍රියාත්මක වී නොමැති බව හෝ පාරිභෝගික අනන්‍යතාවය තහවුරු කිරීමේ (KYC) සහ මුදල් විශුද්ධිකරණ විරෝධී (AML) යාන්ත්‍රණයන් සම්පූර්ණයෙන්ම අකර්මණ්‍ය වී ඇති බවයි.
ක්‍රිප්ටෝ හිදැස සහ ප්‍රාග්ධන පලායාම
2025 ජනවාරි මාසයේදී රජයේ මුදල් පිළිබඳ කාරක සභාවේදීම ක්‍රිප්ටෝ මුදල් (Cryptocurrency) නියාමනය කිරීමේ පවතින නීතිමය හිදැස් පිළිබඳව අනතුරු ඇඟවීම් සිදු විය. විධිමත් පාලනයකින් තොර ඩිජිටල් වත්කම් හරහා බදු පැහැර හැරීම් සහ දේශසීමා හරහා නීතිවිරෝධී ලෙස ප්‍රාග්ධනය රටින් පිටකිරීම් පහසු කරවන බැවින්, මෙම ‘ෆැන්ටම් ආනයන’ ජාවාරම සඳහා ඩිජිටල් මුදල් නාලිකා ද උපයෝගී කරගෙන ඇත්දැයි සෙවීම විමර්ශනවල ප්‍රධාන කොටසක් විය යුතුය.
හිටපු මුදල් අමාත්‍ය රවී කරුණානායක යෝජනා කරන්නේ ඉදිරි CoPF කාරක සභා වාරයේදීම මීට ප්‍රමුඛතාවය දී පහත සඳහන් පාර්ශවයන් වහාම කැඳවා ප්‍රශ්න කළ යුතු බවයි.
* ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ අධිපතිවරයා
* බැංකු අධීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ සහ මූල්‍ය බුද්ධි ඒකකයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරීන්
* ආනයන හා අපනයන පාලක ජනරාල්වරයා සහ රේගු අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයා
* අදාළ වාණිජ බැංකු 13 හි ප්‍රධාන අනුකූලතා නිලධාරීන් (Chief Compliance Officers)
ශ්‍රී ලංකාවේ මූල්‍ය පද්ධතිය කෙරෙහි ජාත්‍යන්තර විශ්වාසය නැවත ඇති කිරීමට නම්, හුදු අපරාධ විමර්ශනවලට පමණක් බලා නොසිට වංචාවට ඉඩදුන් ආයතනික ව්‍යුහයන් වහාම වගවීමට බැඳ තැබිය යුතු බව හිටපු මුදල් අමාත්‍යවරයා අවධාරණය කරයි.
මූල්‍ය අපරාධයක් සිදුවූ පසු ඒ පිළිබඳව සාම්ප්‍රදායික පොලිස් පරීක්ෂණ පවත්වා පුද්ගලයන් අත්අඩංගුවට ගැනීමෙන් පමණක් බිඳවැටුණු ආර්ථිකයක විශ්වසනීයත්වය නැවත ගොඩනැගිය නොහැක. වැදගත් වන්නේ, මෙවැනි මහා පරිමාණ මූල්‍ය කාන්දුවීම් සිදුවීමට ඉඩ සලසන ‘පද්ධතිමය සිදුරු’ වසා දැමීම සහ නියාමන ආයතන මහජනතාවට සහ පාර්ලිමේන්තුවට වගකීමට සැලැස්වීමයි.
(සටහන | සම්පත් ධීරසේකර )
