මහ බැංකුවේ ‘ෆයිල් ගොඩවල්’ ඩිජිටල් වෙයි: වාණිජ බැංකුවල වංචා-දූෂණ සෙවීම වේගවත් කරන්න අලුත් සිස්ටම් එකක්!

අභ්‍යන්තර ගනුදෙනු, අවදානම් කළමනාකරණ අසාර්ථකත්වයන් සහ ප්‍රකාශ නොකරන තීන්දු වළක්වන්න ඉලෙක්ට්‍රොනික විගණන පථයක් (Electronic Audit Trails)

හුදු මෘදුකාංග (Software) ස්ථාපනයෙන් පමණක් දේශපාලන බලපෑම් සහ ආයතනික දූෂණ නැති කළ හැකිදැයි මූල්‍ය විශ්ලේෂකයන්ගෙන් ප්‍රශ්න


ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ (CBSL) බැංකු අධීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (Banking Supervision Department) සම්පූර්ණයෙන්ම ඩිජිටල්කරණය කිරීමට රජය තීරණය කර තිබේ. මූල්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ නියාමන කටයුතු සම්බන්ධයෙන් මෑත කාලයේදී ගනු ලැබූ වඩාත්ම තීරණාත්මක ප්‍රතිසංස්කරණයක් ලෙස මෙය සැලකෙන නමුත්, බැංකු පද්ධතිය තුළ දිගින් දිගටම සිදු වූ මූල්‍ය වංචා, පාලන අක්‍රමිකතා සහ දුර්වලතා හමුවේ මෙවැනි නවීකරණයක් සිදු කිරීමට මෙතරම් කලක් ගත වූයේ මන්දැයි ආර්ථික ක්ෂේත්‍රය තුළ දැඩි කතාබහක් මතු වී ඇත.

මෙරට සියලුම බලපත්‍රලාභී වාණිජ සහ විශේෂිත බැංකු නියාමනය කිරීමේ වගකීම දරන මෙම දෙපාර්තමේන්තුව, පද්ධතියේ පවතින සංකීර්ණ සහ විශාල ලේඛන පරිමාවන් කළමනාකරණය කිරීම සඳහා තවමත් භෞතික ලිපිගොනු (Physical Records) මත යැපෙන බව කැබිනට් ප්‍රකාශක, අමාත්‍ය වෛද්‍ය නලින්ද ජයතිස්ස අනාවරණය කළේය. ඒ අනුව ආසියානු සංවර්ධන බැංකුවේ (ADB) තාක්ෂණික සහාය ඇතිව, නවීන තාක්ෂණය පදනම් කරගත් අධීක්ෂණ පද්ධතියක් ස්ථාපනය කිරීම සඳහා සේවා සපයන්නෙකු මිලදී ගැනීමට කැබිනට් අනුමැතිය හිමිව තිබේ.

ව්‍යුහාත්මක දුර්වලතා සහ කඩදාසි ෆයිල්වල අවදානම

ලංකාවේ බැංකු ක්ෂේත්‍රය මෑත කාලීනව පාලන ප්‍රමිතීන් බිඳ වැටීම, ප්‍රමාද වූ නියාමන ප්‍රතිචාර, අවදානම් කළමනාකරණ අසාර්ථකත්වයන් සහ අභ්‍යන්තර ව්‍යාපාරික ගනුදෙනු (Insider Transactions) සම්බන්ධයෙන් බරපතළ චෝදනාවලට ලක්විය.

ප්‍රමාදයන් සහ දෝෂ:
සාම්ප්‍රදායික කඩදාසි ගොනු සහ අතින් සිදුකරන ලේඛනගත කිරීම් (Manual Documentation) හේතුවෙන් විමර්ශන කටයුතු ප්‍රමාද වීම, නියාමන ක්‍රියාමාර්ග පමා වීම සහ පරිපාලනමය දෝෂ සිදුවීමට ඇති ඉඩකඩ ඉහළ බව මූල්‍ය විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.

තොරතුරු අතුරුදහන් වීමේ තර්ජනය:
නව ඩිජිටල් පද්ධතිය හරහා ස්වයංක්‍රීය කාර්ය ප්‍රවාහයන් සහ ඉලෙක්ට්‍රොනික විගණන පථයන් (Electronic Audit Trails) නිර්මාණය වන බැවින්, වැදගත් ලේඛන අතුරුදහන් කිරීමට හෝ නියාමන තීරණ වාර්තා නොකර මඟ හැරීමට ඇති හැකියාව මුළුමනින්ම ඇහිරී යනු ඇත.

තාක්ෂණය සහ දේශපාලන බලපෑමේ යථාර්ථය

පාරදෘශ්‍යභාවය වෙනුවෙන් පෙනී සිටින ක්‍රියාධරයන් පෙන්වා දෙන්නේ හුදු ඩිජිටල්කරණය මඟින් පමණක් මූල්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ දූෂණ හෝ නියාමන අසාර්ථකත්වයන් සම්පූර්ණයෙන් තුරන් කළ නොහැකි බවයි.

ආයතනික සංස්කෘතිය:
තාක්ෂණයක සැබෑ ඵලදායීතාවය තීරණය වන්නේ එය මෙහෙයවන ආයතනික සංස්කෘතිය මතය. මහ බැංකුවේ අධීක්ෂණ තීරණ තවදුරටත් දේශපාලන බලපෑම්වලට (Political Influence) හෝ දුර්වල නීති බලාත්මක කිරීම්වලට යටත් වන්නේ නම්, කොතරම් නවීන තාක්ෂණික පද්ධතියක් දැමුවද ඉන් බලාපොරොත්තු වන සැබෑ ප්‍රතිඵල අත්කර ගත නොහැක.

සයිබර් ආරක්ෂාව සහ ඉදිරි අධීක්ෂණය

මෙම නව ඩිජිටල් පද්ධතිය ස්ථාපනය කිරීමේ නිශ්චිත කාලරාමුව, සයිබර් ආරක්ෂණ විධිවිධාන (Cybersecurity Safeguards) හෝ මූල්‍ය ආයතන තථ්‍ය කාලීනව (Real-time Monitoring) නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) භාවිත කරන්නේද යන්න පිළිබඳව රජය මෙතෙක් නිශ්චිත තොරතුරු හෙළි කර නැත. කෙසේ වෙතත්, ටෙන්ඩර් පටිපාටියේ ප්‍රමිතීන් සහ තාක්ෂණික සැලසුම් සම්බන්ධයෙන් ආසියානු සංවර්ධන බැංකුවේ මැදිහත්වීම විශ්වසනීයත්වයට හේතුවකි.

බැංකු නියාමනයේ පවතින සංවේදීතාවය හේතුවෙන්, මෙම ව්‍යාපෘතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී ස්වාධීන අධීක්ෂණයක් පවත්වා ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වනු ඇත.

අවසාන වශයෙන්, මෙම වැඩපිළිවෙළේ සාර්ථකත්වය තීරණය වන්නේ නව මෘදුකාංග මිලදී ගැනීමෙන් නොව, එමඟින් වගවීම ශක්තිමත් කර මූල්‍ය පද්ධතිය කෙරෙහි මහජන විශ්වාසය නැවත ගොඩනැගීමට හැකිවන්නේද යන්න මත පමණි.

(සටහන | සම්පත් ධීරසේකර )

මුලාශ්‍රය

Central Bank Digital Overhaul Targets Banking Oversight Failures