ප්‍රතිපත්ති සම්පාදනය සහ බදු පරිපාලනය වෙන් විය යුතුයි - ප්‍රසිද්ධ නොකරන රහසිගත බදු තීන්දු (Unpublished Rulings) නිසා ආයෝජකයෝ අර්බුදයක
"නව නීති වැඩක් නැහැ, දැනට තියෙන ඒවා හරියාකාරව ක්‍රියාත්මක කරන්න" - ප්‍රමාද වන බදු ප්‍රතිලාභ (Tax Refunds) සහ නිලධාරීන්ගේ දැනුමේ පරස්පරතා ගැන දැඩි විවේචන
ශ්‍රී ලංකා දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව (IRD) විසින් දැනට උපයා ඇති වාර්තාගත බදු ආදායම් අගය කළ ද, හුදු සංඛ්‍යාලේඛන දත්ත මත පමණක් බදු පද්ධතියක සාර්ථකත්වය තීරණය කළ නොහැකි බවට මෙරට ප්‍රමුඛ පෙළේ බදු විශේෂඥයෝ සහ වෘත්තිකයෝ අනතුරු අඟවති.
ශ්‍රී ලංකා වරලත් ගණකාධිකාරී ආයතනය (CA Sri Lanka) විසින් සංවිධානය කරන ලද 5 වැනි වාර්ෂික ආර්ථික හා බදු සම්මන්ත්‍රණයේදී (Economic and Tax Symposium) අදහස් දැක්වූ විශේෂඥයන් පෙන්වා දුන්නේ, ජාතික ජන බලවේග (NPP) රජයේ දැඩි මූල්‍ය ඉලක්ක සපුරා ගැනීම සඳහා දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව අනුගමනය කරන ආක්‍රමණශීලී උපායමාර්ග හේතුවෙන් ව්‍යාපාරික විශ්වාසය සහ දිගුකාලීන ආයෝජන වටපිටාව බිඳවැටීමේ අවදානමක් මතුව ඇති බවයි.
පරිපාලනයේ පවතින විනිවිදභාවය සහ තාක්ෂණික ගැටලු
ජෝන් කීල්ස් සමූහ ව්‍යාපාරයේ (John Keells Group) නිස්රීන් රෙහ්මාන්ජි පෙන්වා දෙන්නේ බදු පරිපාලකයන් නිරන්තරයෙන්ම බදු එකතු කිරීමට පමණක් අවධානය යොමු කරන බැවින්, ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයන් විසින් බදු ආදායම් මෙන්ම රටේ ආර්ථික වර්ධනය සහ බදු ගෙවන්නාගේ අයිතිවාසිකම් සමබරව පවත්වා ගත යුතු බවයි.
රහසිගත බදු තීන්දු පිළිබඳ ගැටලුව:
දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ප්‍රසිද්ධ නොකරන ලද අභ්‍යන්තර නීතිමය අර්ථකථන සහ තීන්දු (Unpublished Rulings) මෙන්ම බදු ප්‍රතිපාදන අස්ථායී ලෙස ක්‍රියාත්මක කිරීම හේතුවෙන් ව්‍යාපාරිකයන් සහ ආයෝජකයන් දැඩි අපැහැදිලි තත්ත්වයකට පත්ව ඇත.
තාක්ෂණික දැනුමේ පරස්පරතා:
බදු නිලධාරීන් සතු තාක්ෂණික දැනුමේ පවතින අසමානතාවය හේතුවෙන් එකම බදු ප්‍රතිපාදනයක් සම්බන්ධයෙන් විවිධ නිලධාරීන් බදු ගෙවන්නන්ට පරස්පර විරෝධී උපදෙස් ලබා දෙන බව අතුල රණවීර මෙහිදී පෙන්වා දුන්නේය.
වර්ධනය නොවන බදු පදනම සහ කාර්යක්ෂමතාව
ප්‍රමුඛ බදු විශේෂඥ එන්.ආර්. ගජේන්ද්‍රන් ප්‍රකාශ කළේ ශ්‍රී ලංකාවට මේ මොහොතේ අවශ්‍ය වන්නේ නව බදු නීති (Legislation) නොව, පවතින නීති නිසි පරිදි ක්‍රියාත්මක කරන යහපත් බදු පරිපාලනයක් (Administration) බවයි.
පැරණි බදු ගෙවන්නන්ටම පීඩනය:
දැනට ඉහළ ගොස් ඇති බදු ආදායම් ලැබී ඇත්තේ බදු දැල අලුතින් පුළුල් කිරීමෙන් නොව, දැනටමත් ක්‍රමවත්ව බදු ගෙවන සීමිත ව්‍යාපාරිකයන් සහ පුද්ගලයන්ගෙන්ම තවදුරටත් බදු අය කරගැනීමෙන් බව හෙතෙම අනාවරණය කළේය. අධික ලෙස බදු පැනවීමෙන් ජනතාවගේ පරිභෝජන ආදායම අඩු වී ආර්ථික ක්‍රියාවලිය මන්දගාමී වේ.
ප්‍රතිලාභ ප්‍රමාද වීම:
දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ බදු අයකරගැනීමේ වේගයට සාපේක්ෂව, බදු ගෙවන්නන් වෙත නැවත ගෙවිය යුතු බදු ප්‍රතිලාභ (Tax Refunds) ලබා දීම අධික ලෙස ප්‍රමාද වීම සහ බදු ආරවුල් විසඳීමේ ක්‍රියාවලිය දීර්ඝ වීම බරපතළ ව්‍යුහාත්මක දුර්වලතාවයකි.
ඩිජිටල්කරණය සහ ඉදිරි මාවත
පවතින පරිපාලනමය බාධක සහ අමතර නිලධාරීවාදී ස්ථර (Bureaucracy) ඉවත් කිරීම සඳහා නවීන තාක්ෂණය උපයෝගී කරගත යුතු බව තාක්ෂණික ව්‍යවසායක ධනික පෙරේරා යෝජනා කරයි.
AI සහ ඒකාබද්ධ ගෙවීම් පද්ධති:
කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI), ඩිජිටල් වේදිකා සහ ඒකාබද්ධ ගෙවීම් පද්ධති (Integrated Payment Systems) බදු ක්ෂේත්‍රයට හඳුන්වා දීමෙන් රජයට මෙන්ම බදු ගෙවන්නාට ද වඩාත් විනිවිදභාවයෙන් යුතුව සහ ඉතා වේගයෙන් බදු කටයුතු නිම කිරීමට අවස්ථාව සැලසේ.
(සටහන | සම්පත් ධීරසේකර )
මුලාශ්‍රය :
Tax Collection Success Masks Mounting Concerns over Administrative Fairness
