විදුලියට සම්බන්ධ කර තිබූ සාමාන්‍ය උපකරණ අන්තර්ජාලයට සම්බන්ධ ‘ස්මාර්ට්’ ගැජට් බවට පත්වීමත් සමඟ, මෙතෙක් කල් පරිගණකයට සහ දුරකථනයට සීමා වී තිබූ සයිබර් තර්ජන දැන් නිවසේ මුළුතැන්ගෙටත් ළඟා වී ඇතැයි තාක්ෂණික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
පසුගියදා ප්‍රංශයේ සුපිරි වෙළෙඳසල් සිය ගණනක ශීතකරණ පද්ධතිවලට සයිබර් ප්‍රහාරයක් එල්ල වීමෙන් ආහාර තොග විනාශ වී ගිනිගැනීම් පවා වාර්තා විය. මෙම සිදුවීම පාරිභෝගික ලෝකයේ දැඩි කතාබහක් නිර්මාණය කළේ, "අපේ ගෙදර තියෙන ෆ්‍රිජ් එකටත් මෙහෙම වෙන්න පුළුවන්ද?" යන පැනය මතු කරමිනි.
සයිබර් ප්‍රහාරකයන් කුස්සියට එන්නේ කොහොමද?
අන්තර්ජාලය, ජංගම යෙදුම් (Apps) හෝ නිවසේ Wi-Fi ජාලය සමඟ සම්බන්ධ වන ඕනෑම උපකරණයක් හැක් කිරීමේ තාක්ෂණික හැකියාව පවතී. අන්තර්ජාලයට සම්බන්ධ ශීතකරණ, මයික්‍රෝවේව් උදුන්, රෙදි සෝදන යන්ත්‍ර, සීසීටීවී කැමරා මෙන්ම ස්මාර්ට් දොර අගුළු (Smart Locks) පවා අවදානම් කාණ්ඩයට වැටේ.
කෙසේ වෙතත්, සයිබර් හොරුන් සාමාන්‍යයෙන් ශීතකරණයකින් එළවළු සොරා ගැනීමට නොපැමිණෙයි. ඔවුන්ගේ සැබෑ ඉලක්කය වන්නේ නිවසේ අන්තර්ජාල ජාලයයි. දුර්වල ආරක්ෂාවක් සහිත ශීතකරණයක් හෝ කැමරාවක් හරහා නිවසේ Wi-Fi පද්ධතියට රිංගන ප්‍රහාරකයන්, පරිගණක සහ බැංකු ගිණුම්වල සංවේදී දත්ත පැහැර ගැනීමට එම උපකරණ ‘පාලමක්’ ලෙස භාවිත කරයි.
සයිබර් ආරක්ෂණ දත්ත වාර්තාවලට අනුව, මෙවැනි ප්‍රහාරවලින් 75%කට වඩා සිදුවන්නේ නිවෙස්වල ඇති Wi-Fi රවුටර (Routers) නිසි ලෙස සුරක්ෂිත නොකිරීම නිසාය.
ලංකාවට මේ අවදානම තියෙනවද?
ශ්‍රී ලංකාව තුළද නාගරික නිවාස සහ සුපිරි මහල් නිවාස (Apartments) ආශ්‍රිතව ස්මාර්ට් ටීවී, සීසීටීවී කැමරා සහ ස්මාර්ට් ගෘහ උපකරණ භාවිතය වේගයෙන් ඉහළ යමින් පවතී. මෙරට බොහෝ දෙනෙකු අන්තර්ජාල රවුටරයක් සවිකළ පසු එහි මුල් මුරපදය (Default Password) වෙනස් නොකිරීම හෝ ආරක්ෂක යාවත්කාලීන නොකිරීම බරපතළ අවදානමක් ලෙස ශ්‍රී ලංකා පරිගණක හදිසි ප්‍රතිචාර සංසදය (SLCERT) වැනි ආයතන නිතර පෙන්වා දෙයි.
එමෙන්ම මෙරට සුපිරි වෙළෙඳසල්, ඖෂධ ගබඩා සහ මහා පරිමාණ ශීතාගාර පද්ධති ක්‍රමයෙන් ඩිජිටල්කරණය වෙමින් පවතින බැවින්, ආයතනික මට්ටමේ මෙහෙයුම් පද්ධතිවල ආරක්ෂාව තහවුරු කරගැනීම ඉදිරියේදී ආර්ථිකමය වශයෙන් අතිශය තීරණාත්මක වනු ඇත.
ගැජට් රැකගන්න කළ හැකි සරල පියවර
* රවුටරයේ මුරපදය වෙනස් කරන්න: අන්තර්ජාල සේවා සපයන්නා ලබාදෙන මුල් මුරපදය (Default Password) වෙනුවට ශක්තිමත්, අලුත් මුරපදයක් යොදන්න.
* යාවත්කාලීන (Updates) මඟහරින්න එපා: ස්මාර්ට් උපකරණවල මෘදුකාංග සඳහා ආරක්ෂක යාවත්කාලීන පැමිණි වහාම ඒවා ස්ථාපනය කරන්න.
* අනවශ්‍ය නම් අන්තර්ජාලයෙන් ගලවන්න: ශීතකරණයට හෝ දත් බුරුසුවට අන්තර්ජාලය අත්‍යවශ්‍ය නොවේ නම්, ඒවා Wi-Fi ජාලයෙන් ඉවත් කර තබන්න.
* දෙපියවර සත්‍යාපනය (2FA): ගෘහ ආරක්ෂණ කැමරා හෝ පද්ධති පාලනය කරන ඇප්ස් සඳහා 'Two-Factor Authentication' සක්‍රීය කරන්න.
අන්තර්ජාලයට සම්බන්ධ වන උපකරණ ප්‍රමාණය අවම කරගැනීමත්, නිවසේ රවුටරය නිසි ලෙස ආරක්ෂා කරගැනීමත් සයිබර් අවදානම්වලින් මිදීමට ඇති සරලම හා ප්‍රායෝගිකම මඟයි.
වැඩිදුර තොරතුරු සඳහා මූලාශ්‍ර: