සාම්ප්‍රදායික දේශසීමා සහ ඛනිජ තෙල් අභිබවා ලෝක බලය කෘත්‍රිම බුද්ධිය හා මයික්‍රෝචිප් කේන්ද්‍ර කරගත් තාක්ෂණික දේශපාලනයක් (Technopolitics) දෙසට වේගයෙන් මාරුවෙද්දී, කුඩා රටක් ලෙස ශ්‍රී ලංකාව තම අනන්‍ය ශක්තීන් හඳුනාගෙන ඊට මුහුණ දීමේ හදිසි අවශ්‍යතාව දේශපාලන හා උපායමාර්ගික ක්ෂේත්‍රයේ දැඩි අවධානයට ලක්ව තිබේ.
අතීතයේදී ලෝකයේ බලවතුන් කවුදැයි තීරණය කළේ සීමා මායිම්, සාගර කලාප සහ ඛනිජ තෙල් සම්පත්ය. හමුදා ශක්තිය ඉදිරියෙන්ම තිබිණි. නමුත් අද වන විට එම සමස්ත චිත්‍රයම උඩුයටිකුරු වී තිබේ. භූ දේශපාලනය (Geopolitics) වෙනුවට අද කරළියට පැමිණ ඇත්තේ ‘තාක්ෂණික දේශපාලනයයි’ (Technopolitics).
මයික්‍රෝ චිප්ස් (Microchips), දැවැන්ත දත්ත මධ්‍යස්ථාන (Data Centers), කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) සහ රොබෝ තාක්ෂණය අද ලෝක බල කේන්ද්‍රය මෙහෙයවමින් පවතින බව හිටපු අමාත්‍යවරයෙකු මෙන්ම පාත්ෆයින්ඩර් පදනමේ නිර්මාතෘ මිලින්ද මොරගොඩ මහතා ‘නියමාර්ථය’ සංවාදයට එක්වෙමින් පෙන්වා දෙයි.
ට්‍රිලියන ගණනක බලය සහ 'ඩිජිටල් යටත්විජිතවාදය'
මෙම තාක්ෂණික ආධිපත්‍යය මූලික වශයෙන් බෙදී පවතින්නේ අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සහ චීනය අතරය. පසුගිය වසර කිහිපය තුළ ගෝලීය කෘත්‍රිම බුද්ධි ආයෝජනවලින් 60%කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත්තේ මේ සුපිරි බලවතුන් දෙදෙනා වටාය. අද වන විට ඩොලර් ට්‍රිලියන ගණනින් වටිනාකම ඇති දැවැන්ත තාක්ෂණික සමාගම්වල ශක්තිය ඇතැම් ස්වෛරී රාජ්‍යයන්ගේ බලය පවා අභිබවා ගොස් ඇති බව නිරීක්ෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
මිනිස් පාලනයෙන් බැහැර වන තරම් ක්ෂණික වේගයකින් මෙම තාක්ෂණික පෙරළිය සිදුවෙද්දී, සීමා පැනවීම ලෙහෙසි පහසු නැත. විශේෂයෙන්ම ආරක්ෂක සහ මිලිටරි ක්ෂේත්‍රයේ පවතින තරගකාරීත්වය හමුවේ කිසිදු බලවතෙකු මෙම ගමන මන්දගාමී කිරීමට සූදානම් නැත. මෙහි අවසන් ප්‍රතිඵලය වන්නේ තාක්ෂණය අතින් ඉහළින්ම සිටින රටවල් සහ සම්පත් අඩු රටවල් අතර පරතරය තව තවත් වැඩි වී නව ආකාරයක ‘ඩිජිටල් යටත්විජිතවාදයක්’ නිර්මාණය වීමයි.
කුඩා රටක් ලෙස ශ්‍රී ලංකාව කළ යුත්තේ කුමක්ද?
ඩොලර් බිලියන ගණන් ආයෝජනය කරමින් අමෙරිකාව හෝ චීනය සමඟ මහා පරිමාණ AI තාක්ෂණයෙන් සෘජුව තරග කිරීමට ශ්‍රී ලංකාව වැනි සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටකට හැකියාවක් නැත. එසේ නම් අපට ඇති විකල්පය කුමක්ද?
එහිදී මිලින්ද මොරගොඩ පෙන්වා දෙන්නේ ලෝකයේ මහා ධාරාව සමඟ හැප්පෙන්නට නොගොස්, අප සතු සුවිශේෂී ක්ෂේත්‍ර (Niche Markets) හඳුනාගෙන ඒවා නව තාක්ෂණය සමඟ බද්ධ කළ යුතු බවයි.
* ආයුර්වේදය සහ සුවතාව (Wellness): දේශීය වෛද්‍ය ක්‍රම සහ සුවතා සංකල්ප නවීන දත්ත සහ කෘත්‍රිම බුද්ධිය සමඟ එකතු කර ගෝලීය වෙළඳපොළට රැගෙන යාම.
* ඛනිජ සහ සමුද්‍රීය සම්පත්: ලෝකයේ ඉහළ ඉල්ලුමක් ඇති මෙරට උසස් තත්ත්වයේ මිනිරන් සහ ග්‍රැෆීන් (Graphene) වැනි සම්පත් බැටරි සහ චිප්ස් තාක්ෂණය වෙනුවෙන් උපායමාර්ගිකව ප්‍රයෝජනයට ගැනීම.
* අධිවේගී යටිතල පහසුකම්: අනාගත ආර්ථිකයේ කොඳු නාරටිය වන්නේ දත්ත හුවමාරුවයි. එබැවින් 5G වැනි සන්නිවේදන පහසුකම් ප්‍රමාදයකින් තොරව ව්‍යාප්ත කිරීම.
* චින්තනය වෙනස් කරන අධ්‍යාපනයක්: කරුණු මතක තබාගන්නා පැරණි විභාග රටාව වෙනුවට, ඕනෑම දැනුමක් ක්ෂණිකව සොයාගත හැකි මෙවන් යුගයක නිර්මාණශීලී සහ සංකල්පීය චින්තනය දියුණු කරන අධ්‍යාපන ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කිරීම.
අනාගතය අත නොහැර සිටීම
ලෝකය නිදාගන්නේ එක් ක්‍රමයකටය; අවදි වන්නේ ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් තාක්ෂණික ලෝකයකටය. පැරණි සාම්ප්‍රදායික අර්බුද දෙසම බලා හූල්ලමින් නොසිට, මේ දිවෙන තාක්ෂණික රැල්ල හඳුනාගෙන ඊට ගැළපෙන වැඩපිළිවෙළක් කඩිනමින් සකස් කර නොගතහොත්, කුඩා ආර්ථිකයන් තවදුරටත් ආර්ථිකමය හා සමාජයීය වශයෙන් අසරණ වීමේ අවදානමක් පවතින බව උපායමාර්ගික විශ්ලේෂකයින්ගේ ප්‍රධාන අනතුරු ඇඟවීමයි.
වැඩිදුර තොරතුරු සහ මූලාශ්‍ර සබැඳි:
තාක්ෂණික දේශපාලනය යනු... | මිලින්ද මොරගොඩ සමඟ නියමාර්ථය සංවාදය
පාත්ෆයින්ඩර් පදනම (Pathfinder Foundation) - ගෝලීය හා කලාපීය උපායමාර්ගික අධ්‍යයන නිල වෙබ් අඩවිය