ඉන්ධන මිල 30% කින් ඉහළ යාම සහ SVAT බදු සහනය අහෝසි කිරීමේ රජයේ සැලසුම නිසා තේ කර්මාන්තශාලා ණය උගුලක
ඩුබායි සහ ඉරාකය අහිමි වෙද්දී හේලීස් සහ බ්‍රවුන්ස් වැවිලි සමාගම් තොග තේ (Bulk Tea) වෙනුවට 'බ්‍රෑන්ඩඩ්' නිෂ්පාදනවලට හැරෙයි
ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධානතම විදේශ විනිමය උපයන්නෙකු වන තේ කර්මාන්තය, මැදපෙරදිග කලාපීය දේශපාලන අර්බුදය, දේශීය නිෂ්පාදන පිරිවැය අධික ලෙස ඉහළ යාම සහ පවතින බදු ප්‍රතිපත්තිමය බාධාවන් හේතුවෙන් දශකයකට පසු මුහුණ දෙන දරුණුතම කඩාවැටීමට ලක්වෙමින් පවතී.
වසරේ වාර්ෂික නිෂ්පාදන ඉලක්කය කිලෝග්‍රෑම් මිලියන 290-300ත් අතර මට්ටමක පවත්වා ගැනීමට වතු සමාගම් උත්සාහ කළ ද, 2026 පළමු භාගයේ දත්ත මඟින් සමස්ත සැපයුම් දාමයේම පවතින බරපතළ කඩාවැටීමක් පෙන්නුම් කරයි.
සංඛ්‍යාලේඛන සහ මැදපෙරදිග වෙළෙඳපොළ කම්පනය
අපනයන සංවර්ධන මණ්ඩලයේ (EDB) නිල දත්තවලට අනුව, පළමු කාර්තුවේ ජාතික තේ නිෂ්පාදනය කිලෝග්‍රෑම් මිලියන 59.61ක් දක්වා, එනම් කිලෝග්‍රෑම් මිලියන 2.55කින් පහත වැටී ඇත. අපනයන පරිමාව ද පසුගිය වසරට සාපේක්ෂව කිලෝග්‍රෑම් මිලියන 2.85ක පසුබැසීමක් පෙන්වයි.
යුද වාතාවරණය:
බටහිර ආසියාවේ හටගෙන ඇති යුදමය නොසන්සුන්තාව හේතුවෙන් මුහුදු ප්‍රවාහන ගාස්තු සහ රක්ෂණ ගාස්තු (Marine Insurance Premiums) ඉහළ යාම නිසා ලංකාවේ විශාලතම තේ ගැනුම්කරුවා වූ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයට (UAE) කළ අපනයන අසාමාන්‍ය ලෙස 93% කින් කඩාවැටී ඇත. ඉරාකයට කළ අපනයන ද 38% කින් පහත වැටී තිබේ.
මිල පහත වැටීම:
මෙම වෙළෙඳපොළ කම්පනය හේතුවෙන් කොළඹ තේ වෙන්දේසියේ ජාතික සාමාන්‍ය මිල කිලෝවකට රුපියල් 26කින් පමණ පහත වැටී ඇති අතර ඇතැම් තේ කාණ්ඩවල මිල ගණන් 20% කින් පමණ බිඳ වැටී ඇත.
දේශීය පිරිවැය සහ බදු ප්‍රතිපත්තිවල තර්ජනය
අපනයනකරුවන් ජාත්‍යන්තර අර්බුද සමඟ සටන් කරන අතරතුර, දේශීයව පවතින මෙහෙයුම් පිරිවැය දරාගත නොහැකි මට්ටමට ඉහළ ගොස් තිබේ.
නිෂ්පාදන වියදම්:
දේශීය ඉන්ධන මිල 30% කින් ඉහළ යාම නිසා ප්‍රවාහන, කර්මාන්තශාලා මෙහෙයුම් සහ සැකසුම් වියදම් දැඩි ලෙස ඉහළ ගොස් ඇත.
SVAT ප්‍රශ්නය:
සරල කළ එකතු කළ අගය මත බදු (SVAT) ක්‍රමය අහෝසි කිරීමට රජය ගෙන ඇති සැලසුම ක්‍රියාත්මක වුවහොත්, අපනයනකරුවන්ට සිය දෛනික මූල්‍ය ද්‍රවශීලතාවය පවත්වා ගැනීම සඳහා අධික පොලී අනුපාත යටතේ වාණිජ බැංකුවලින් ණය ගැනීමට සිදුවන බවට තේ මණ්ඩල නියෝජිතයෝ අනතුරු අඟවති.
ද්විත්ව බදුකරණය:
බහු-නිර්මාණ මිශ්‍රණ (Multi-origin blending) සඳහා ආනයනය කරනු ලබන CTC සහ හරිත තේ (Green Tea) සඳහා පනවා ඇති ද්විත්ව බදුකරණය නිසා ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳපොළේ සෙසු රටවල් සමඟ තරඟ කිරීමේ හැකියාව ලංකාවට අහිමි වෙමින් පවතී. එමෙන්ම උතුරු සහ දකුණු ඇමරිකාවේ නැගී එන වෙළෙඳපොළවල් වෙත ප්‍රවේශ වීමට ඇති නියාමන ක්‍රමවේදයන් ද අතිශය යල් පැන ගොස් ඇත.
වතු සමාගම්වල නව උපායමාර්ගික හැරවුම
සාම්ප්‍රදායික මැදපෙරදිග වෙළෙඳපොළ හැකිලීමට පිළියමක් ලෙස මෙරට ප්‍රමුඛ පෙළේ වැවිලි සමාගම් සිය ව්‍යාපාරික ආකෘතිය වෙනස් කිරීමට පියවර ගනිමින් සිටී.
Bulk වෙනුවට Branded:
හේලීස් ප්ලාන්ටේෂන්ස් (Hayleys Plantations) සහ බ්‍රවුන්ස් ප්ලාන්ටේෂන්ස් (Browns Plantations) යටතේ ඇති සමාගම්, ලාභාංශ අඩු තොග තේ (Bulk Tea) අපනයනය වෙනුවට ඉහළ වටිනාකමකින් යුතු සන්නාමගත පාරිභෝගික නිෂ්පාදන (Value-added Branded Products) වෙළෙඳපොළට හඳුන්වා දීම වේගවත් කර ඇත.
වෙළෙඳපොළ විවිධාංගීකරණය:
මැදපෙරදිගින් ඔබ්බට නව අපනයන ගමනාන්ත සොයා ගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳ ප්‍රදර්ශන සඳහා සහභාගී වීම ද ඉහළ නංවා තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, ආර්ථික විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ හුදු වෙළෙඳපොළ ප්‍රවර්ධන කටයුතු (Marketing) මඟින් පමණක් අඩුවන නිෂ්පාදනය සහ ඉහළ යන පිරිවැය පියවා ගත නොහැකි බවයි. බදු ලිහිල් කිරීම, නියාමන රාමුව නවීකරණය කිරීම සහ ප්‍රවාහන බාධා ඉවත් කිරීමට රජය වහාම ප්‍රතිපත්තිමය මැදිහත්වීමක් නොකළහොත්, ශ්‍රී ලංකාව සතු ගෝලීය තේ වෙළෙඳපොළ කොටස කෙන්යාව වැනි ප්‍රතිදේහී තේ නිෂ්පාදනය කරන රටවල් සතු වීම වැළැක්විය නොහැක.
(සටහන | සම්පත් ධීරසේකර )
මුලාශ්‍රය
