නව විදුලිබල පනත යටතේ ගිවිසුම අත්හිටුවද්දී මහජන මුදල් අයකර ගැනීමේ දැඩි නිර්දේශ ඉදිරියට
හදිසි විදුලි මිලදී ගැනීම් සහ මතභේදාත්මක ප්‍රාග්ධන ගාස්තු
වසර ගණනාවක් පුරා 'හදිසි විදුලි මිලදී ගැනීම්' යටතේ ඒස් පවර් ඇඹිලිපිටිය (Ace Power Embilipitiya) බලාගාරය වෙත සිදුකර ඇති අතිවිශාල මූල්‍ය ගෙවීම් සහ ඊට අදාළ ක්‍රියාපටිපාටිය පිළිබඳව පුළුල් වෝහාරික විගණනයක් (Forensic Audit) සිදු කිරීමට පොදු ව්‍යාපාර පිළිබඳ කාරක සභාව (COPE) නිර්දේශ කර තිබේ.
ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය සහ ඒස් පවර් සමාගම අතර 2003 වසරේදී මෙගාවොට් 100ක බලාගාරයක් සඳහා අත්සන් තැබූ මුල් දස අවුරුදු ගිවිසුම අවසන් වීමෙන් පසුව ද, දිගින් දිගටම 'හදිසි විදුලි මිලදී ගැනීම්' යටතේ ගිවිසුම් දීර්ඝ කරමින් ධාරිතා ගාස්තු (Capacity Charges) සහ ලාභාංශ (Equity returns) ගෙවීම සම්බන්ධයෙන් මෙම පරීක්ෂණ ක්‍රියාත්මක වේ.
ඇඹිලිපිටිය ඒස් පවර් ගනුදෙනුවේ මූල්‍ය පසුබිම සහ දත්ත සංග්‍රහය
| මුල් ගිවිසුම් කාලසීමාව: 2003 වසරේ සිට වසර 10ක් (මෙගාවොට් 100ක ධාරිතාව)
| මූලික ආයෝජනය හා ලාභය: මුල් ගිවිසුම් කාලය අවසන් වන විට රුපියල් මිලියන 8,572ක ශුද්ධ ලාභයක් ඉපැයීම
| 2016 පවරා ගැනීමේ තක්සේරුව: රජයේ තක්සේරුව රුපියල් බිලියන 2.37ක් වූ අතර සමාගම ඩොලර් මිලියන 17ක් ඉල්ලීම
| ලාභාංශ ප්‍රතිලාභ (2018-2024): රජයේ පාර්ශ්වයෙන් ලාභාංශ ලෙස ඩොලර් මිලියන 10.39ක් සහ ධාරිතා ගාස්තු ලෙස ඩොලර් මිලියන 29ක් ගෙවීම
| වත්මන් තත්ත්වය: 2024 අංක 36 දරන විදුලිබල පනත යටතේ 2025 ජනවාරි සිට මිලදී ගැනීම් නිල වශයෙන් අත්හිටුවීම
බලාගාරය පවරා නොගැනීම සහ දිගුකාලීන මූල්‍ය බලපෑම
2016 වසරේදී කැබිනට් මණ්ඩලය විසින් රුපියල් බිලියන 2.37ක පමණ තක්සේරුවක් මත මෙම බලාගාරය රජයට පවරා ගැනීමට තීරණය කළ ද, සමාගම සහ බලධාරීන් අතර ඇතිවූ එකඟතාවක් නොමැතිකම හේතුවෙන් එම පවරා ගැනීම අතරමග ඇණහිට තිබිණි.
ඉන් අනතුරුව, මහජන උපයෝගිතා කොමිසමේ (PUCSL) විරෝධතා සහ නිසි උත්පාදන බලපත්‍ර නොමැතිවීම් මධ්‍යයේ වුවද, දකුණු පළාතේ විදුලි අවශ්‍යතාව මෙන්ම සමනලවැව වැනි ජලාශවල ජල මට්ටම් පහත වැටීම හේතුවෙන් හටගත් හදිසි තත්ත්වයන් පාදක කරගනිමින් කෙටි කාලීන ගිවිසුම් දිගු කිරීමට පියවර ගැණින.
මෙම කෙටි කාලීන ගිවිසුම් යටතේ, දැනටමත් ගෙවා අවසන් වූ ප්‍රාග්ධනයක් වෙනුවෙන් අඛණ්ඩව ධාරිතා ගාස්තු ගෙවීමට සිදුවීම හේතුවෙන් 2018 සිට 2024 දක්වා කාලය තුළ පමණක් ඩොලර් මිලියන 10.39ක ලාභාංශ ප්‍රතිලාභ සහ වසර 5ක් තුළ ඩොලර් මිලියන 29කට අධික ධාරිතා ගාස්තු ගෙවා ඇති බව පාර්ලිමේන්තු වාර්තාවලින් අනාවරණය වේ. ලෝක වෙළෙඳපොළේ තෙල් මිල ඉහළ ගිය ඇතැම් අවස්ථාවලදී එක් විදුලි ඒකකයක් සඳහා රුපියල් 88 දක්වා අධික මිලක් ගෙවීමට විදුලිබල මණ්ඩලයට සිදුවිය.
ප්‍රතිසංස්කරණ, නීතිමය පියවර සහ ඉදිරි මග
මෙම මතභේදාත්මක ගනුදෙනුවලට විරෝධය පෑ නිලධාරීන් සම්බන්ධයෙන් අතීතයේදී විවිධ පරිපාලනමය ක්‍රියාමාර්ග ගෙන තිබූ පසුබිමක, 2024 අංක 36 දරන නව ශ්‍රී ලංකා විදුලිබල පනත බලාත්මක වීමත් සමඟ විදුලිබල ක්ෂේත්‍රයේ ව්‍යුහාත්මක වෙනස්කම් රැසක් සිදුවිය.
ඒ අනුව, නව ජාතික පද්ධති මෙහෙයුම්කරු විසින් 2025 ජනවාරි මස 30 වැනිදා සිට ක්‍රියාත්මක වන පරිදි ඒස් පවර් ඇඹිලිපිටිය බලාගාරයෙන් තවදුරටත් විදුලිය මිලදී නොගන්නා බව නිල වශයෙන් දැනුම් දෙන ලදී.
පාර්ලිමේන්තු කෝප් කමිටුව මඟින් නියම කර ඇති වෝහාරික විගණනය හරහා අදාළ ගිවිසුම් දීර්ඝ කිරීම්, මූල්‍ය ගෙවීම්වල නීත්‍යානුකූලභාවය සහ රාජ්‍ය අරමුදල්වලට සිදුවූ බලපෑම පිළිබඳ සවිස්තර විමර්ශනයක් සිදු කිරීමට නියමිත අතර, එහි නිර්දේශ මත පදනම්ව ඉදිරි නීතිමය සහ මූල්‍ය ප්‍රතිසාධන ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමට අපේක්ෂා කෙරේ.
මතු පලවන්නේ මෙම කුඨ ජාවාරමේ අභ්‍යන්තර අනාවරණය කරමින් සිදුකළ විශේෂ RED ALERT වැඩසටහනයි.
