රේගු ආදායම් වාර්තාවලින් ඔබ්බට: ඩිජිටල්කරණයේ සැබෑ අභියෝගය

වාර්තාගත ඉලක්ක ඉක්මවා යාමේ යථාර්ථය

ශ්‍රී ලංකා රේගුව 2026 වසර සඳහා නියමිත රුපියල් බිලියන 2,207ක දැවැන්ත ආදායම් ඉලක්කය ඔක්තෝබර් 13 වන විටත් සපුරාලීමට සමත් විය. භාණ්ඩාගාරයට එකතු වූ මුදල රුපියල් බිලියන 2,208ක් ලෙස සටහන් වේ.

රටක මූල්‍ය ප්‍රකෘතිමත් වීම හමුවේ මෙය සතුටුදායක ආරංචියක් වුවද, ආර්ථික විශ්ලේෂකයින් මතු කරන්නේ ඊට වඩා බරපතළ ප්‍රශ්නයකි: සංඛ්‍යාලේඛන මත පමණක් යැපෙමින් පද්ධතියේ පවතින දූෂණ වළකාලීමට රජය සූදානම්ද?

වාහන බදු රැල්ල සහ ආදායම් විනිවිදභාවය

මෙවර ඉලක්කය ඉක්මවා යාම පිටුපස ඇති ප්‍රධාන සාධකය වන්නේ වාහන ආනයන බදුවලින් ලැබුණු අනපේක්ෂිත ආදායමයි. වාහන ආනයන සීමා කෙරෙනු ඇතැයි සලකා පෙර වසරට වඩා අඩු ඉලක්කයක් නියම කළද, ප්‍රතිඵලය ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් එකක් විය.

වාහන බදු මත පමණක් දිගුකාලීනව රාජ්‍ය ආදායම රඳවා තබා ගැනීම ප්‍රායෝගික නොවන බව ආර්ථික විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති. භාණ්ඩාගාරය විසින් වාහන බදු ආදායම සහ සාමාන්‍ය වෙළඳ ආනයන බදු වෙන වෙනම ප්‍රසිද්ධ කිරීම, බදු සහන සහ ආපසු ගෙවීම් පිළිබඳ විගණන වාර්තා එළිදැක්වීම හදිසි අවශ්‍යතාවක් බවට පත්ව තිබේ.

ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ ප්‍රතිසංස්කරණ න්‍යායපත්‍රය

ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික පුනරුත්ථාපන වැඩසටහනේ ප්‍රධාන කොන්දේසියක් වන්නේ රේගු කටයුතු ස්වයංක්‍රීයකරණය කිරීමයි. ලිපිගොනු රහිත (Paperless) ක්‍රමවේදය හරහා නිලධාරීන් සහ ව්‍යාපාරිකයින් අතර මුහුණට මුහුණ හමුවීම් සීමා කිරීම මූලික ඉලක්කයකි.

අවදානම් කළමනාකරණ ක්‍රමවේද (Risk-based assessment) ශක්තිමත් කරමින් හරිත මාවත (Green Channel) හරහා භාණ්ඩ නිදහස් කිරීම 80% දක්වා ඉහළ නැංවීමට නියමිතය. මෙමගින් අනවශ්‍ය ප්‍රමාදයන් මෙන්ම තිරය පිටුපස සිදුවන නීතිවිරෝධී ගනුදෙනුද අවම කෙරේ. තේ සහ පොල් අපනයනකරුවන් කේන්ද්‍ර කරගත් 'ජාතික තනි කවුළුව' (National Single Window) මීළඟ තීරණාත්මක පියවරයි.

කඩදාසිවලින් එහා ගිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ වගවීම

ප්‍රතිපත්ති සම්පාදනය කිරීම සහ ප්‍රකාශ නිකුත් කිරීම ප්‍රමාණවත් නොවේ. නිලධාරී අභිමතය පරිදි භාණ්ඩ වර්ගීකරණය කිරීම සහ තක්සේරු වෙනස් කිරීම නතර කළ හැක්කේ ස්වයංක්‍රීය ඩිජිටල් පද්ධතියක සටහන් වන තොරතුරු (Electronic audit trails) මත පමණි.

විරෝධතා හෝ විමර්ශනවලදී ලබාදුන් දඬුවම් සහ විනය ක්‍රියාමාර්ග කාර්තුමය වශයෙන් සමාජගත කිරීම අත්‍යවශ්‍ය කරුණකි. රේගුවේ සැබෑ ජයග්‍රහණය තීරණය වන්නේ උපයන මුදලේ ප්‍රමාණය මත නොව, මහජන විශ්වාසය සහ සාධාරණ වෙළඳ පරිසරයක් තහවුරු කිරීම මතයි.

ප්‍රායෝගික ඉදිරි දැක්ම සහ විකල්ප විසඳුම්

* ස්වයංක්‍රීය අවදානම් තක්සේරුව පුළුල් කිරීම: භාණ්ඩ පරීක්ෂාව නිලධාරීන්ගේ පුද්ගලික තේරීම මත නොව, දත්ත විශ්ලේෂණ ඇල්ගොරිතම මත පදනම් වූ හරිත මාවත (Green Channel) ක්‍රමවේදය 80%ක් දක්වා කඩිනමින් ව්‍යාප්ත කිරීම.

* ජාතික තනි කවුළුව (National Single Window) සියලු ආනයන-අපනයන සඳහා එක් කිරීම: තේ සහ පොල් ක්ෂේත්‍රවලට අමතරව අනෙකුත් සියලුම වාණිජ භාණ්ඩ ඒකාබද්ධ ඩිජිටල් පද්ධතියකට ගෙන ඒමෙන් අතරමැදි අක්‍රමිකතා තුරන් කිරීම.

* විනිවිද පෙනෙන කාර්තුමය ආදායම් සහ විනය වාර්තාකරණය: රේගු ආදායම් සංයුතිය (විශේෂයෙන් වාහන බදු සහ අනෙකුත් බදු වෙන්කර) මහජනතාවට විවෘත කිරීම මෙන්ම වංචාවලට එරෙහිව ගත් නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග නිල වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කිරීම.

* ජාතික තීරුබදු ප්‍රතිපත්තියක් (National Tariff Policy) හඳුන්වා දීම: දේශීය ආර්ථිකයට හානියක් නොවන පරිදි පැටලිලි සහගත දේශසීමා බදු සරල කර, සාධාරණ දේශීය බදු ක්‍රමවේදයක් වෙත ක්‍රමිකව මාරු වීම.

මූලාශ්‍ර සබැඳි

Lanka News: Digital Customs Reforms Must Close Revenue Leaks And Corruption Risks

Sri Lanka Customs Official Portal: