හරිත බලශක්ති ටෙන්ඩර් වැස්සක්: මුදල් යොදවන්නේ කවුද?

ශ්‍රී ලංකාව තුළ පුනර්ජනනීය බලශක්ති උත්පාදනය ඉහළ නැංවීමේ අරමුණින් ටෙන්ඩර් කැඳවීම් සහ ව්‍යාපෘති ප්‍රකාශයට පත්කිරීම් මෑතකදී කැපී පෙනෙන ලෙස ඉහළ ගොස් තිබේ. එහෙත් එම ව්‍යාපෘති සැබෑ ලෙසම බිම් මට්ටමේ බලාගාර බවට පත් කිරීමට අවශ්‍ය ඩොලර් බිලියන ගණනක ආයෝජන සැබවින්ම රට තුළට ගලා එන්නේද යන ගැටලුව මේ වන විට ආර්ථික හා බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ දැඩි කතාබහකට ලක්ව ඇත.

ශ්‍රී ලංකා ආර්ථික හා ආයෝජන සමුළුවේදී අදහස් දැක්වූ ලෝක බැංකු සමූහයට අයත් ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය සංස්ථාවේ (IFC) බංග්ලාදේශය, ශ්‍රී ලංකාව සහ නේපාලය සඳහා යටිතල පහසුකම් පිළිබඳ කලාපීය කළමනාකාරිනී එඩෝර් ඔනොමක්පෝම් (Edore Onomakpome) සඳහන් කළේ, ව්‍යාපෘති ටෙන්ඩර් කළද ඒවාට අවශ්‍ය මූල්‍ය සම්පාදනය (Project Financing) සම්පූර්ණ කරගැනීම බරපතළ අභියෝගයක් වී ඇති බවයි.

ටෙන්ඩර් පත්‍රිකා සහ බිම් මට්ටමේ යථාර්ථය

ජාත්‍යන්තර ණය දෙන ආයතන සහ පෞද්ගලික ආයෝජකයන් වෙළෙඳපොළට පැමිණීමට පෙර අපේක්ෂා කරන මූලික තාක්ෂණික පදනම බොහෝ ව්‍යාපෘති සතුව නොමැති බව මූල්‍ය විශ්ලේෂකයන්ගේ අදහසයි.

ප්‍රධාන ගැටලු කිහිපයක් මෙහිදී හඳුනාගෙන තිබේ:

* ඉඩම් සහ පාරිසරික අනුමැතීන්: ටෙන්ඩර් ප්‍රකාශයට පත් කළද ඉඩම් අත්පත් කර ගැනීම් සහ පාරිසරික බලපෑම් ඇගයීම් නියමිත වේලාවට අවසන් නොවීම.

* ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට සම්බන්ධ කිරීම: නිපදවන විදුලිය ජාතික පද්ධතියට එක් කිරීමට අවශ්‍ය සම්ප්‍රේෂණ රැහැන් සහ උපපොළවල් සූදානම්ව නොතිබීම.

* ගිවිසුම්ගත ස්ථාවරත්වය: විදුලිය මිලදී ගැනීමේ දිගුකාලීන ගිවිසුම් (PPAs) සහ නියාමන තීන්දු පිළිබඳ පවතින නීතිමය අපැහැදිලිතාව.

මෙවැනි මූලික කටයුතු සම්පූර්ණ නොවූ විට ඉදිකිරීම් ප්‍රමාද වන අතර, ඒ හේතුවෙන් ව්‍යාපෘති පිරිවැය ඉහළ ගොස් මුලින් ලාභදායී යැයි පෙනෙන ව්‍යාපෘති පවා ආර්ථික වශයෙන් අසාර්ථක තත්ත්වයට පත්වේ.

විනිමය අවදානම සහ දේශීය බැංකු පද්ධතිය

පුනර්ජනනීය බලශක්ති ආයෝජන හමුවේ ඇති අනෙක් ප්‍රධාන බාධකය වන්නේ මුදල් ඒකක අතර පවතින විෂමතාවයි.

විදේශීය ආයෝජකයන් ණය ලබා ගන්නේ ඩොලර් මගිනි. එහෙත් ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලයෙන් ඔවුන්ට ආදායම ලැබෙන්නේ ශ්‍රී ලංකා රුපියල් වලිනි. රුපියලේ අගය උච්චාවචනය වීම හමුවේ ණය වාරික ගෙවීමට සිදුවීම දැඩි මූල්‍ය අවදානමක් ඇති කරයි.

අනෙක් අතට, දිගුකාලීන මහා පරිමාණ ව්‍යාපෘති සඳහා රුපියල් ණය පහසුකම් සැපයීමට තරම් දේශීය වාණිජ බැංකු පද්ධතියේ ධාරිතාව ප්‍රමාණවත් නොවීමද ගැටලුව තවත් තීව්‍ර කර තිබේ. ගැණුම්කරුට නියමිත වේලාවට ගෙවීම් කළ හැකිද යන සැකය පවතින තාක් ආයෝජකයෝ වැඩි පොලී අනුපාත ඉල්ලා සිටිති. එහි අවසන් ප්‍රතිඵලය වන්නේ පාරිභෝගිකයාට ලැබෙන විදුලි ඒකකයක පිරිවැය ඉහළ යාමයි.

ඇපකර සහ ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණ

ලෝක බැංකු සමූහය ශ්‍රී ලංකාවේ හරිත ආයෝජන දිරිමත් කිරීම සඳහා ගෙවීම් අවදානම් ඇපකර (Payment-risk guarantees) සහ දේශීය මුදල් මූල්‍යකරණ පහසුකම් කිහිපයක් හඳුන්වා දී ඇත. එහෙත් මූල්‍ය විශේෂඥයන් අවධාරණය කරන්නේ මෙවැනි සහන හෝ ඇපකර මගින් අභ්‍යන්තර ආයතනික දුර්වලතා දිගුකාලීනව වසාගත නොහැකි බවයි.

පාරදෘශ්‍ය ටෙන්ඩර් පටිපාටියක්, මනා ලෙස සැලසුම් කළ ගිවිසුම් සහ පිරිවැය ආවරණය වන විදුලි ගාස්තු ක්‍රමවේදයක් නොමැතිව ජාත්‍යන්තර ප්‍රාග්ධනය ආකර්ෂණය කරගත නොහැක.

විශාල ලැයිස්තුවක් වෙනුවට සාර්ථක ව්‍යාපෘති කිහිපයක්

ශ්‍රී ලංකාවට මේ මොහොතේ වඩාත් ප්‍රායෝගික වන්නේ ක්‍රියාත්මක කළ නොහැකි ව්‍යාපෘති සිය ගණනක් එකවර ප්‍රකාශයට පත් කිරීම නොවන බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයන්ගේ අදහසයි. ඒ වෙනුවට:

1- ආයෝජකයන්ගේ විශ්වාසය දිනාගත හැකි, මනා ලෙස සකස් කළ උපායමාර්ගික ව්‍යාපෘති කිහිපයක් පමණක් මුලින් තෝරා ගැනීම.

2- ඉඩම්, රැහැන් පද්ධති සහ නීතිමය අනුමැතීන් සියල්ල කල්තියා සපුරා වෙළෙඳපොළට ඉදිරිපත් කිරීම.

3- විදුලිබල ක්ෂේත්‍රයේ විදුලිය ගබඩා කිරීමේ පද්ධති (Battery Storage) සහ සම්ප්‍රේෂණ ජාලය ශක්තිමත් කිරීම.

ශ්‍රී ලංකාව සතුව හිරු එළිය සහ සුළං බලය ඕනෑ තරම් තිබුණද, ආයෝජකයන් සොයන්නේ හුදු ස්වභාවික සම්පත් පමණක් නොවේ. ඔවුන් සොයන්නේ තම ආයෝජනයට විශ්වාසදායක ප්‍රතිලාභයක් සහතික කළ හැකි විධිමත් මූල්‍ය හා නීතිමය වටපිටාවකි.


වැඩිදුර කියවීම් සහ මූලාශ්‍ර:

ලංකා නිව්ස් - Renewable Energy Tenders Multiply, But Who Will Finance Them?

International Finance Corporation (IFC) - Sri Lanka & Maldives Country Initiatives

World Bank Sri Lanka Energy Transition & Renewable Integration Overview