ක්‍රිප්ටෝ නියාමනයෙන් ලංකාවට එන අලුත් අභියෝගය

ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය වෙළඳපොළේ අද වේගයෙන්ම පැතිරෙන ක්‍රිප්ටෝ මුදල් සහ ඩිජිටල් වත්කම් (Virtual Assets) මෙරට මූල්‍ය පද්ධතිය තුළ නිල වශයෙන් නියාමනය කිරීමට රජය අලුත් නීතිමය පදනමක් සකසමින් සිටී.

මුදල් විශුද්ධිකරණය සහ නීතිවිරෝධී මුදල් සංසරණය මැඩපැවැත්වීම සම්බන්ධයෙන් ජාත්‍යන්තර ආයතන හමුවේ ශ්‍රී ලංකාව මුහුණ දෙන තීරණාත්මක ඇගයීමකට පෙර මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කිරීම මෙහි ප්‍රධාන අරමුණ වී තිබේ.

අලුත් නීතියෙන් වෙන්නේ මොකක්ද?

කැබිනට් මණ්ඩලයේ අනුමැතිය ලද ප්‍රතිපත්ති රාමුවට අනුව, ක්‍රිප්ටෝ ගනුදෙනු හුවමාරු මධ්‍යස්ථාන (Exchanges) සහ එම වත්කම් සුරක්ෂිතව තැන්පත් කර තබන ආයතන (Custodians) නියාමනය කිරීමේ මූලික බලය පැවරෙන්නේ ශ්‍රී ලංකා සුරැකුම්පත් හා විනිමය කොමිෂන් සභාවටයි (SEC).

මීට අදාළව සුරැකුම්පත් හා විනිමය කොමිෂන් සභා පනතට සංශෝධන සකස් වෙමින් පවතින අතර, මහ බැංකුව (CBSL), මූල්‍ය බුද්ධි ඒකකය (FIU) මෙන්ම දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවද (IRD) ඒකාබද්ධ යාන්ත්‍රණයකට එක්වනු ඇත.

මෙහිදී සාමාන්‍ය ගනුදෙනුකරුවන් පැහැදිලිව තේරුම් ගත යුතු ප්‍රධාන කරුණු කිහිපයක් වෙයි:

* ක්‍රිප්ටෝ මුදල් නීත්‍යනුකූල මුදල් (Legal Tender) නොවේ: සාමාන්‍ය රුපියල් මෙන් එදිනෙදා භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමට හෝ ගෙවීම් කිරීමට මෙය නීත්‍යනුකූල මුදලක් ලෙස භාවිත කළ නොහැක.

* දේශීය ගෙවීම් සීමා කෙරේ: ආරම්භක අදියරේදී මෙරට වෙළඳපොළ තුළ ඩිජිටල් වත්කම් ගෙවීම් මාධ්‍යයක් ලෙස භාවිත කිරීම සීමා සහිත වේ.

* පාලනය කෙරෙන්නේ සේවා සපයන්නන් පමණි: මෙරට ලියාපදිංචි වන නිල හුවමාරු මධ්‍යස්ථාන සහ සේවා ආයතන පමණක් මූලිකව නියාමනයට යටත් කෙරේ.

ඇයි මේ හදිසි නීතිමය ප්‍රතිසංස්කරණ?

ශ්‍රී ලංකාව ඉදිරියේදී මුදල් විශුද්ධිකරණය සහ ත්‍රස්තවාදයට මුදල් සැපයීමට එරෙහි ජාත්‍යන්තර ක්‍රියාකාරී කාර්ය සාධක බලකායේ (FATF) තුන්වන අන්‍යෝන්‍ය ඇගයීමට (Mutual Evaluation) මුහුණ දීමට නියමිතය.

කළු සල්ලි සුදු කිරීම වැළැක්වීමේ ගෝලීය 'අළු ලැයිස්තුවලට' (Grey Lists) රට ඇතුළත් වීම වැළකීමට නම්, නියාමනය නොවූ අතථ්‍ය වත්කම් හරහා සිදුවිය හැකි මූල්‍ය අක්‍රමිකතා පාලනයට ශක්තිමත් පියවර ගෙන ඇති බව ඔප්පු කළ යුතු වේ. මූල්‍ය බුද්ධි ඒකකය සහ ජාත්‍යන්තර විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ රාජ්‍ය ආයතන හා පෞද්ගලික මූල්‍ය අංශය අතර ක්ෂණික තොරතුරු හුවමාරුවක් නොමැති වුවහොත් පද්ධතියේ දුර්වලතා මතුවිය හැකි බවයි.

නිරීක්ෂකයින් දකින ප්‍රායෝගික අභියෝග

නීති කෙටුම්පත් කිරීම කඩිනම් කිරීමට කෘත්‍රිම බුද්ධි (AI) තාක්ෂණය ද යොදා ගැනීමට පියවර ගෙන තිබුණද, නීති සම්පාදනයට වඩා එය බිම් මට්ටමේ ක්‍රියාත්මක කිරීම බරපතළ අභියෝගයක් බව ආර්ථික හා මූල්‍ය නිරීක්ෂකයෝ පෙන්වා දෙති.

පළමුවැන්න, සුරැකුම්පත් කොමිසම සහ මහ බැංකුව අතර විෂය පථයන්ගේ සීමා නිශ්චිතව බෙදා වෙන් නොවුණහොත් අධීක්ෂණ කටයුතුවලදී ආයතනික ගැටුම් මතුවීමේ ඉඩකඩයි.

දෙවැන්න, අන්තර්ජාලය හරහා විදෙස් රටවල ක්‍රියාත්මක වන ලියාපදිංචි නොවූ ක්‍රිප්ටෝ වේදිකා (Unlicensed offshore platforms) පාලනය කිරීමට ඇති ප්‍රායෝගික අපහසුතාවයි.

ඩිජිටල් වත්කම් සැබවින්ම හිමි තැනැත්තා හඳුනාගැනීම (KYC), සැකකටයුතු ගනුදෙනු වහාම වාර්තා කිරීම සහ බදු පැහැර හැරීම් වැළැක්වීම සඳහා අදාළ ආයතන සතුව පවතින තාක්ෂණික ශක්‍යතාව මත මෙම නව නියාමනයේ සැබෑ සාර්ථකත්වය තීරණය වනු ඇත.


වැඩිදුර තොරතුරු සඳහා මූලාශ්‍ර:

ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව (මූල්‍ය බුද්ධි ඒකකය - FIU):

ශ්‍රී ලංකා සුරැකුම්පත් හා විනිමය කොමිෂන් සභාව (SEC Sri Lanka):