බදු දැල ඩිජිටල් වෙයි: ඊ-ඉන්වොයිස් එන හැටි

ශ්‍රී ලංකාවේ බදු එකතු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් මාවතකට ගෙන එමින්, විසිරී පවතින ආදායම් එකතු කිරීමේ ආයතන සියල්ල එකම ඩිජිටල් ජාලයකට එක්කිරීමේ සහ ඉලෙක්ට්‍රොනික බිල්පත් (E-invoicing) හඳුන්වාදීමේ දැවැන්ත ප්‍රතිසංස්කරණයකට රජය මුලපුරමින් සිටියි.

බැංකොක් නුවර පැවැත්වෙන ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) සහ ලෝක බැංකු වාර්ෂික සමුළුවට සමගාමීව පැවති විශේෂ සැසියකදී මුදල් අමාත්‍යාංශයේ රාජ්‍ය මූල්‍ය ප්‍රතිපත්ති දෙපාර්තමේන්තුවේ අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් ආචාර්ය කපිල සේනානායක මේ බව අනාවරණය කළේය.

දැනට මෙරට ක්‍රියාත්මක වන්නේ එකිනෙකට සම්බන්ධයක් නැති වෙන වෙනම බදු හා ආදායම් පද්ධතීන් බව පෙන්වා දුන් ඔහු, ඉදිරියේදී සකස් කෙරෙන මධ්‍යකාලීන ආදායම් උපායමාර්ගයේ ප්‍රධානම කුලුන බවට ‘ඩිජිටල්කරණය’ පත්කර ඇති බව සඳහන් කළේය.

එකිනෙක නොගැළපෙන පද්ධති එකතු කරන අලුත් පියවර

දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව, රේගුව සහ සුරාබදු දෙපාර්තමේන්තුව වැනි ප්‍රධාන ආදායම් එකතු කිරීමේ ආයතන අතර නිසි තොරතුරු හුවමාරුවක් නොවීම මෙරට බදු කාන්දුවීම්වලට දීර්ඝ කාලයක සිට බලපෑ ප්‍රධාන ගැටලුවකි.

පසුගිය අයවැයෙන් යෝජනා වූ Point-of-Sale (POS) යන්ත්‍ර හඳුන්වා දීමේ පියවර ඔස්සේ ආරම්භ වූ මෙම පරිවර්තනය, ඉදිරියේදී ගනුදෙනු ක්ෂණිකව සටහන් වන ඩිජිටල් බිල්පත් (E-invoicing) ක්‍රමයක් දක්වා පුළුල් කිරීමට නියමිතය.

කෙසේ වෙතත්, මෙම තාක්ෂණික මාරුව එක් රැයකින් කළ නොහැකි බවත්, ඒ සඳහා විශාල මූල්‍ය ආයෝජනයක් අවශ්‍ය වන බැවින් පියවරෙන් පියවර (phased rollout) එය ක්‍රියාවට නංවන බවත් ආචාර්ය සේනානායක පැහැදිලි කළේය.

කුඩා ව්‍යාපාරවලට චිලී රාජ්‍යයෙන් ආදර්ශයක්

මෙම සැසියේදී අදහස් දැක්වූ IMF හි මූල්‍ය කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ නියෝජ්‍ය අධ්‍යක්ෂ හුවාන් ටෝරෝ (Juan Toro) පෙන්වා දුන්නේ, බදු පරිපාලනය ඩිජිටල්කරණය කිරීම හරහා අවිධිමත් මට්ටමේ පවතින සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යාපාර විධිමත් ආර්ථිකයට ඇතුළත් කරගත හැකි බවයි.

ව්‍යාපාරයක් භාණ්ඩ මිලදී ගැනීම, විකිණීම සහ වැටුප් ගෙවීම යන එදිනෙදා චක්‍රය ඩිජිටල් බිල්පත් හරහා සිදුවන විට, එම ව්‍යාපාරය නිරායාසයෙන්ම ඩිජිටල්කරණය වන බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.

* නොමිලේ මෘදුකාංග පහසුකම්: චිලී රාජ්‍යය මීට වසර කිහිපයකට පෙර ඊ-ඉන්වොයිස් හඳුන්වා දුන් ආකාරය සිහිපත් කළ ටෝරෝ , එහිදී කුඩා සමාගම් සඳහා රජය මඟින් නොමිලේම පද්ධති පහසුකම් සැපයූ බව පැවසීය.

* පහසු වැට් (VAT) ගණනය: කුඩා ව්‍යාපාරවල ගනුදෙනු සරල බැවින්, ඔවුන්ගේ වැට් බදු වාර්තා ඉබේම පිරවෙන (pre-populated) සරල ගිණුම්කරණ ක්‍රමයක් එමගින් සැකසිණි.

* බැංකු ණය පහසුකම්: නිවැරදි ඩිජිටල් ලේඛන පවතින විට කුඩා ව්‍යාපාරිකයන්ට බැංකු පද්ධතියෙන් ණය සහ මූල්‍ය පහසුකම් ලබාගැනීම බෙහෙවින් පහසු වේ.

සාර්ථකත්වයට අවශ්‍ය මූලික කොන්දේසි

මහා පරිමාණ සමාගම්වලට පෞද්ගලික අංශයේ තාක්ෂණික විසඳුම් ලබාගත හැකි වුවත්, කුඩා ව්‍යාපාරිකයා අධික වියදම්වලින් ආරක්ෂා කරගැනීම රජයේ වගකීමක් බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.

විශේෂයෙන්ම දිවයින පුරා විශ්වාසනීය සහ අඩු පිරිවැයකින් යුත් අන්තර්ජාල සබඳතා (Digital Public Infrastructure) නොමැති වුවහොත්, මෙවැනි ඩිජිටල් පද්ධති නඩත්තු කිරීම සාමාන්‍ය ව්‍යාපාරිකයාට අමතර බරක් විය හැකි බව ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල අවධාරණය කරයි. ඒ අනුව ඉදිරි අයවැය ලේඛනය මඟින් මේ සඳහා කෙබඳු ප්‍රමුඛතාවක් සහ මූල්‍ය ප්‍රතිපාදනයක් වෙන්වනු ඇත්ද යන්න පිළිබඳව ආර්ථික ක්ෂේත්‍රයේ දැඩි අවධානයක් යොමුව තිබේ.


වැඩිදුර කියවීමට විශ්වාසනීය මූලාශ්‍ර:

The Morning Business: Sri Lanka to link revenue agencies, move to e-invoicing

International Monetary Fund (IMF): Digital Solutions for Direct and Indirect Taxes