ශ්‍රී ලංකාවේ රුපියල් බිලියන 150ක ප්‍රසම්පාදන පිම්මක්: විනිවිදභාවය සහ කාර්යක්ෂමතාව පිළිබඳ අවධානය

ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) පාලන ක්‍රියාකාරී සැලැස්ම යටතේ මුදල් අමාත්‍යාංශය මගින් දත්ත හෙළි කරයි


ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ ප්‍රසම්පාදන පද්ධතිය තුළ මෑතකදී වාර්තා වූ දැවැන්ත වියදම් වර්ධනයක්ත් සමඟ, එම කොන්ත්‍රාත් ප්‍රදානයන්හි විනිවිදභාවය, වගවීම සහ ආයතනික ක්‍රියාවලීන් පිළිබඳව ආර්ථික හා මූල්‍ය විශ්ලේෂකයින්ගේ අවධානය යොමුව තිබේ.

මෙහිදී ප්‍රවාහන, මහාමාර්ග, වරාය සහ සිවිල් ගුවන් සේවා අමාත්‍යාංශය යටතේ පවතින ආයතන විසින් 2026 වසරේ මුල් මාස හය තුළ පමණක් රුපියල් බිලියන 150කට ආසන්න වටිනාකමකින් යුත් ප්‍රසම්පාදන කොන්ත්‍රාත් 73ක් ප්‍රදානය කර ඇති බව මූල්‍ය අමාත්‍යාංශ වාර්තා පෙන්වා දෙයි.

ප්‍රසම්පාදන වියදම්වල කැපී පෙනෙන වර්ධනයක්

වාර්තා වන දත්තවලට අනුව, මෙම සංඛ්‍යාව 2022-2024 කාලය තුළ වාර්තා වූ වාර්ෂික සාමාන්‍යය වන රුපියල් බිලියන 34ක අගය මෙන්ම 2025 වසරේ වාර්තා වූ රුපියල් බිලියන 52.6ක අගය සමඟ සසඳන විට සැලකිය යුතු ඉහළ යාමකි. විශේෂයෙන්ම, 2026 පළමු භාගයේ මෙම අගය 2025 වසරේ මුළු කොන්ත්‍රාත් වටිනාකම මෙන් 2.8 ගුණයක් සහ 2022-2024 වාර්ෂික සාමාන්‍යය මෙන් 4.4 ගුණයක් ලෙස සටහන් වේ.

මෙම කොන්ත්‍රාත් අතරින් 70ක්ම මහාමාර්ග අංශය සහ මාර්ග සංවර්ධන අධිකාරිය යටතේ ලැයිස්තුගත කර තිබීම හේතුවෙන්, ප්‍රධාන යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘති සඳහා මහජන මුදල් විශාල වශයෙන් යොමු වී ඇති බව දත්ත මගින් තහවුරු වේ.

ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) දැඩි නිරීක්ෂණය

ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ පාලන ක්‍රියාකාරී සැලැස්ම (Governance Action Plan) යටතේ ශ්‍රී ලංකාව ලබා දී ඇති ප්‍රතිඥාවන්ට අනුව, මූල්‍ය අමාත්‍යාංශය විසින් මෙම නිත්‍ය ප්‍රසම්පාදන හෙළිදරව් කිරීම සිදු කරනු ලබයි. 2022 වසරේදී අවම තරගකාරී ප්‍රසම්පාදන මට්ටම් පෙන්නුම් කළ ආයතන දහයක් මෙම නිරීක්ෂණ වැඩසටහනට ඇතුළත් වන අතර, 2022 සිට 2026 ජූනි දක්වා රුපියල් මිලියන 200 ඉක්ම වූ කොන්ත්‍රාත් මේ යටතේ ආවරණය වේ.

ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලියේ ප්‍රගතියක්

මෙම දත්ත වාර්තාවලට අනුව, 2026 පළමු භාගයේදී ප්‍රදානය කරන ලද කොන්ත්‍රාත් 73ම තනි ලංසු (single-bid) ක්‍රමවේදයෙන් බැහැරව, තරගකාරී ටෙන්ඩර් මගින් ලබා දී තිබීම වැදගත් ධනාත්මක ප්‍රවණතාවක් ලෙස පෙන්වා දී ඇත.

පසුගිය වසරවල දක්නට ලැබුණු ප්‍රසම්පාදන දුර්වලතා හා සසඳන විට ආයතනවල කොන්ත්‍රාත් සාර්ථකව අවසන් කිරීමේ හැකියාව ද දියුණු වී තිබේ. නිදසුනක් ලෙස, ලංකා ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව 2022-2024 කාලය තුළ මිලියන 200ට වැඩි ප්‍රසම්පාදන සාර්ථකව ලබා දී ඇත්තේ 38%ක් පමණක් වන අතර, 42%ක් අවලංගු වී 19.5%ක් අසාර්ථක විය. කෙසේ වෙතත්, 2025 වන විට එම අගය 90.67% දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති අතර අසාර්ථක වීම් ශුන්‍ය මට්ටමකට පත්ව ඇත. ජල සම්පාදන අංශය ද මෙයට සමාන ප්‍රගතියක් වාර්තා කර තිබේ.

ඉදිරි අභියෝග සහ විනිවිදභාවයේ අවශ්‍යතාව

වේගවත් ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවක් මඟින් පමණක් එය දූෂණයෙන් තොර බව තහවුරු කළ නොහැකි බවත්, සැබෑ පරීක්ෂණය වන්නේ තරගකාරීත්වය නිසි පරිදි ක්‍රියාත්මක වීම, ටෙන්ඩර් කොන්දේසි සාධාරණ වීම සහ කොන්ත්‍රාත් සාධාරණ පිරිවැයක් යටතේ ක්‍රියාත්මක වීම බවත් ආර්ථික විමර්ශකයෝ පෙන්වා දෙති.

එබැවින්, මාස හක කෙටි කාලයක් තුළ එක් අමාත්‍යාංශයක් යටතේ රුපියල් බිලියන 150කට ආසන්න මුදලක් කැප කර ඇති පසුබිමක, සම්පූර්ණ ලියකියවිලි, විනිවිද පෙනෙන ඇගයීම් ක්‍රියාපටිපාටි සහ ඵලදායී පශ්චාත්-කොන්ත්‍රාත් නිරීක්ෂණ යාන්ත්‍රණ ක්‍රියාත්මක කිරීමේ වැදගත්කම මූල්‍ය හා පාලන අංශ අවධාරණය කරයි.

මූලාශ්‍රය:

Lanka News - Sri Lanka’s Rs 150 Billion Procurement Surge Raises Fresh Corruption Questions