ලංකාව සතුව මෙට්‍රික් ටොන් මිලියන 604ක ඛනිජ වැලි තිබුණත්, මෙතෙක් කල් කර ඇත්තේ අමුද්‍රව්‍ය විකිණීම පමණයි
“පොළොවේ සම්පත් තිබුණට මදි, නීති ස්ථාවර වෙන්න ඕනෑ” - ඔස්ට්‍රේලියානු මහකොමසාරිස්ගෙන් ආණ්ඩුවට මතක් කිරීමක්
එය වැදගත් වන්නේ ඇයි :
ලෝකයේ විදුලි වාහන (EV), පුනර්ජනනීය බලශක්තිය සහ අභ්‍යවකාශ තාක්ෂණය සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වන ඉල්මනයිට්, රූටයිල්, සර්කෝන් සහ මොනසයිට් වැනි වටිනා ඛනිජ වැලි (Mineral Sands) මෙට්‍රික් ටොන් මිලියන 604ක දැවැන්ත සංචිතයක් ශ්‍රී ලංකාව සතුව පවතී.
කෙසේ වෙතත්, දශක ගණනාවක සිට මෙම වටිනා සම්පත් අගය එකතු කිරීමකින් තොරව (Value-addition) හුදෙක් අමුද්‍රව්‍ය ලෙස කුණු කොල්ලයට පිටරට පැටවීම නිසා රටට ලැබෙන බිලියන ගණනක ඩොලර් ආදායම් අහිමි වෙමින් පවතින බව කොළඹදී පැවැත්වුණු විශේෂ ඛනිජ වැලි තාක්ෂණික සමුළුවේදී (2026) හෙළි වී ඇත.
සංඛ්‍යාලේඛනවලින් ඇතුළාන්තය :
ඩොලර් මිලියන 778:
දැනට පවතින සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමයට ඛනිජ වැලි පිටරට යැවීමෙන් ලංකාවට වසරකට උපයාගත හැකි උපරිම ඩොලර් ප්‍රමාණය.
ඩොලර් බිලියන 2 (කෝටි 20,000ක්):
පැත්ෆයින්ඩර් පදනමේ (Pathfinder Foundation) අධ්‍යයනයකට අනුව, මෙම ඛනිජ ලංකාව ඇතුළේදීම පිරිසෙදුම් කර (Processing) උසස් නිෂ්පාදන ලෙස අපනයනය කළහොත් වසරකට ලැබෙන සැබෑ ඩොලර් ආදායම.
මෙට්‍රික් ටොන් මිලියන 604:
ලංකාවේ මුහුදු වෙරළ සහ පොළොව ඇතුළත සැඟවී ඇති සමස්ත ඛනිජ වැලි ප්‍රමාණය.
පාර්ශව කරුවන්ගේ අදහස්
රජයේ සහ දේශීය කර්මාන්ත පාර්ශවය:
කර්මාන්ත හා ව්‍යවසායකත්ව සංවර්ධන අමාත්‍ය සුනිල් හඳුන්නෙත්ති පෙන්වා දෙන්නේ, පැරණි ආණ්ඩුවලට දිගුකාලීන සැලසුම් නොතිබූ නිසා මෙම ක්ෂේත්‍රයෙන් රටට නිසි ලාභයක් නොලැබුණු බවයි. වත්මන් රජයේ ඉලක්කය වන්නේ ලංකාව ඛනිජ පිරිසෙදුම් කටයුතු පිළිබඳ කලාපීය මධ්‍යස්ථානයක් කරා රැගෙන යමින්, නවෝත්පාදන සහ ඉහළ වැටුප් සහිත රැකියා රට තුළ බිහි කිරීම බව ඔහු අවධාරණය කරයි.
ජාත්‍යන්තර ආයෝජකයන්ගේ සහ විශේෂඥයන්ගේ පාර්ශවය:
සමුළුවට පැමිණි විදේශීය ආයෝජකයන් සහ ඔස්ට්‍රේලියානු මහකොමසාරිස් මැතිව් ඩක්වර්ත් පෙන්වා දෙන්නේ, පොළොව යට සම්පත් තිබූ පළියට රටක් දියුණු නොවන බවයි. ලංකාව තුළ තවමත් නවීන තාක්ෂණික භූ-විද්‍යා සමීක්ෂණයක් (Geophysical survey) සිදු කර නැති නිසා සම්පත් ඇති නිවැරදි තැන් හඳුනාගෙන නැත. එමෙන්ම, විදේශ ආයෝජකයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීමට නම් නිතර නිතර වෙනස් නොවන ස්ථාවර නීති පද්ධතියක්, විනිවිද පෙනෙන අනුමැතීන් සහ ශක්තිමත් පරිසර පාලනයක් ලංකාව තුළ තිබීම අනිවාර්ය බව ඔවුහු මතක් කර දෙති.
ඊළඟට සිදුවන්නේ කුමක්ද :
ඛනිජ වැලි කර්මාන්තය නවීකරණය කිරීම සඳහා අවශ්‍ය බිලියන ගණනක විදේශ ආයෝජන (FDI) දිනාගැනීමට නම්, රජය වහාම ස්ථාවර ආයෝජන පරිසරයක් නිර්මාණය කළ යුතුය. ලංකාව අමුද්‍රව්‍ය සපයන සාම්ප්‍රදායික තුන්වන ලෝකයේ රටක් ලෙසම පවතිනවාද, නැතහොත් අධි-තාක්ෂණික ඛනිජ අපනයනකරුවෙකු වෙනවාද යන්න තීරණය වන්නේ ඉදිරියේදී ගන්නා ප්‍රතිපත්තිමය තීන්දු මතය.
අදහස් සහ යෝජනා :
පොළොව යට ඇති ඛනිජ වැලි සම්පතෙන් උපරිම ඩොලර් ආදායමක් රටට ලබාගැනීම සඳහා රජය වහාම පහත පියවර ගත යුතු වනු ඇත.
1- 'Imposing a Phased Ban on Raw Mineral Exports' (අමු ඛනිජ අපනයනය අදියරෙන් අදියර තහනම් කිරීම):
ඛනිජ වැලි ඒ අයුරින්ම පිටරට පැටවීම වසර 3ක් ඇතුළත මුළුමනින්ම තහනම් කරන බවට රජය වහාම ප්‍රතිපත්තිමය ප්‍රකාශයක් කළ යුතුය. එවිට දැනට මෙරටින් ඛනිජ වැලි මිලදී ගන්නා විදේශීය සමාගම්වලට, ඒවා පිරිපහදු කරන කර්මාන්තශාලා ලංකාව තුළම (Joint ventures) පිහිටුවීමට ස්වයංක්‍රීයවම බලපෑම් එල්ල වනු ඇත.
2- 'Launching a G2G Partnership for an Airborne Geophysical Survey' (රාජ්‍ය මට්ටමේ භූ-විද්‍යා සමීක්ෂණයක් ඇරඹීම):
ලංකාව පුරා සැඟවී ඇති සමස්ත සම්පත් ප්‍රමාණය නිවැරදිව සිතියම්ගත කිරීම සඳහා, මේ පිළිබඳ ලොව ඉහළම තාක්ෂණය ඇති ඔස්ට්‍රේලියාව වැනි රටක් සමඟ රාජ්‍ය මට්ටමේ (G2G) ගිවිසුමකට එළඹී, ගුවන් මඟින් කෙරෙන නවීන භූ-භෞතික සමීක්ෂණයක් (Airborne Geophysical Survey) කඩිනමින් ආරම්භ කළ යුතුය. නිවැරදි දත්ත තිබීමෙන් ආයෝජකයන්ගේ ආකර්ෂණය 200%කින් වැඩි කරගත හැක.
3- 'Establishing a Dedicated 'Critical Minerals' Fast-Track Approval Board' (විශේෂ කඩිනම් අනුමැති මණ්ඩලයක් හැදීම):
පරිසර හානියක් සිදු නොවන පරිදි, ඛනිජ කැණීම් සහ පිරිසෙදුම් ව්‍යාපෘති සඳහා අවශ්‍ය සියලුම රාජ්‍ය අනුමැතීන් (පරිසර, භූ විද්‍යා, ඉඩම් ආදී) මාස 3ක් ඇතුළත එකම වහලක් යටින් ලබා දෙන "විශේෂ ඛනිජ ව්‍යාපෘති කඩිනම් බලකායක්" (Critical Minerals Fast-Track Board) ආයෝජන මණ්ඩලය (BOI) තුළ ස්ථාපිත කළ යුතුය. එමඟින් පවතින නිලධාරීවාදී ප්‍රමාදයන් මුළුමනින්ම නැති කළ හැක.
(වාර්තාව - සම්පත් ධීරසේකර)
මුලාශ්‍රය :
Sri Lanka’s Mineral Wealth Still Buried beneath Policy Gaps
සංඛ්‍යාලේඛනවලින් ඇතුළාන්තය :
ඩොලර් මිලියන 778:
දැනට පවතින සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමයට ඛනිජ වැලි පිටරට යැවීමෙන් ලංකාවට වසරකට උපයාගත හැකි උපරිම ඩොලර් ප්‍රමාණය.
ඩොලර් බිලියන 2 (කෝටි 20,000ක්):
පැත්ෆයින්ඩර් පදනමේ (Pathfinder Foundation) අධ්‍යයනයකට අනුව, මෙම ඛනිජ ලංකාව ඇතුළේදීම පිරිසෙදුම් කර (Processing) උසස් නිෂ්පාදන ලෙස අපනයනය කළහොත් වසරකට ලැබෙන සැබෑ ඩොලර් ආදායම.
මෙට්‍රික් ටොන් මිලියන 604:
ලංකාවේ මුහුදු වෙරළ සහ පොළොව ඇතුළත සැඟවී ඇති සමස්ත ඛනිජ වැලි ප්‍රමාණය.
පාර්ශව කරුවන්ගේ අදහස්
රජයේ සහ දේශීය කර්මාන්ත පාර්ශවය:
කර්මාන්ත හා ව්‍යවසායකත්ව සංවර්ධන අමාත්‍ය සුනිල් හඳුන්නෙත්ති පෙන්වා දෙන්නේ, පැරණි ආණ්ඩුවලට දිගුකාලීන සැලසුම් නොතිබූ නිසා මෙම ක්ෂේත්‍රයෙන් රටට නිසි ලාභයක් නොලැබුණු බවයි. වත්මන් රජයේ ඉලක්කය වන්නේ ලංකාව ඛනිජ පිරිසෙදුම් කටයුතු පිළිබඳ කලාපීය මධ්‍යස්ථානයක් කරා රැගෙන යමින්, නවෝත්පාදන සහ ඉහළ වැටුප් සහිත රැකියා රට තුළ බිහි කිරීම බව ඔහු අවධාරණය කරයි.
ජාත්‍යන්තර ආයෝජකයන්ගේ සහ විශේෂඥයන්ගේ පාර්ශවය:
සමුළුවට පැමිණි විදේශීය ආයෝජකයන් සහ ඔස්ට්‍රේලියානු මහකොමසාරිස් මැතිව් ඩක්වර්ත් පෙන්වා දෙන්නේ, පොළොව යට සම්පත් තිබූ පළියට රටක් දියුණු නොවන බවයි. ලංකාව තුළ තවමත් නවීන තාක්ෂණික භූ-විද්‍යා සමීක්ෂණයක් (Geophysical survey) සිදු කර නැති නිසා සම්පත් ඇති නිවැරදි තැන් හඳුනාගෙන නැත. එමෙන්ම, විදේශ ආයෝජකයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීමට නම් නිතර නිතර වෙනස් නොවන ස්ථාවර නීති පද්ධතියක්, විනිවිද පෙනෙන අනුමැතීන් සහ ශක්තිමත් පරිසර පාලනයක් ලංකාව තුළ තිබීම අනිවාර්ය බව ඔවුහු මතක් කර දෙති.
ඊළඟට සිදුවන්නේ කුමක්ද :
ඛනිජ වැලි කර්මාන්තය නවීකරණය කිරීම සඳහා අවශ්‍ය බිලියන ගණනක විදේශ ආයෝජන (FDI) දිනාගැනීමට නම්, රජය වහාම ස්ථාවර ආයෝජන පරිසරයක් නිර්මාණය කළ යුතුය. ලංකාව අමුද්‍රව්‍ය සපයන සාම්ප්‍රදායික තුන්වන ලෝකයේ රටක් ලෙසම පවතිනවාද, නැතහොත් අධි-තාක්ෂණික ඛනිජ අපනයනකරුවෙකු වෙනවාද යන්න තීරණය වන්නේ ඉදිරියේදී ගන්නා ප්‍රතිපත්තිමය තීන්දු මතය.
අදහස් සහ යෝජනා :
පොළොව යට ඇති ඛනිජ වැලි සම්පතෙන් උපරිම ඩොලර් ආදායමක් රටට ලබාගැනීම සඳහා රජය වහාම පහත පියවර ගත යුතු වනු ඇත.
1- 'Imposing a Phased Ban on Raw Mineral Exports' (අමු ඛනිජ අපනයනය අදියරෙන් අදියර තහනම් කිරීම):
ඛනිජ වැලි ඒ අයුරින්ම පිටරට පැටවීම වසර 3ක් ඇතුළත මුළුමනින්ම තහනම් කරන බවට රජය වහාම ප්‍රතිපත්තිමය ප්‍රකාශයක් කළ යුතුය. එවිට දැනට මෙරටින් ඛනිජ වැලි මිලදී ගන්නා විදේශීය සමාගම්වලට, ඒවා පිරිපහදු කරන කර්මාන්තශාලා ලංකාව තුළම (Joint ventures) පිහිටුවීමට ස්වයංක්‍රීයවම බලපෑම් එල්ල වනු ඇත.
2- 'Launching a G2G Partnership for an Airborne Geophysical Survey' (රාජ්‍ය මට්ටමේ භූ-විද්‍යා සමීක්ෂණයක් ඇරඹීම):
ලංකාව පුරා සැඟවී ඇති සමස්ත සම්පත් ප්‍රමාණය නිවැරදිව සිතියම්ගත කිරීම සඳහා, මේ පිළිබඳ ලොව ඉහළම තාක්ෂණය ඇති ඔස්ට්‍රේලියාව වැනි රටක් සමඟ රාජ්‍ය මට්ටමේ (G2G) ගිවිසුමකට එළඹී, ගුවන් මඟින් කෙරෙන නවීන භූ-භෞතික සමීක්ෂණයක් (Airborne Geophysical Survey) කඩිනමින් ආරම්භ කළ යුතුය. නිවැරදි දත්ත තිබීමෙන් ආයෝජකයන්ගේ ආකර්ෂණය 200%කින් වැඩි කරගත හැක.
3- 'Establishing a Dedicated 'Critical Minerals' Fast-Track Approval Board' (විශේෂ කඩිනම් අනුමැති මණ්ඩලයක් හැදීම):
පරිසර හානියක් සිදු නොවන පරිදි, ඛනිජ කැණීම් සහ පිරිසෙදුම් ව්‍යාපෘති සඳහා අවශ්‍ය සියලුම රාජ්‍ය අනුමැතීන් (පරිසර, භූ විද්‍යා, ඉඩම් ආදී) මාස 3ක් ඇතුළත එකම වහලක් යටින් ලබා දෙන "විශේෂ ඛනිජ ව්‍යාපෘති කඩිනම් බලකායක්" (Critical Minerals Fast-Track Board) ආයෝජන මණ්ඩලය (BOI) තුළ ස්ථාපිත කළ යුතුය. එමඟින් පවතින නිලධාරීවාදී ප්‍රමාදයන් මුළුමනින්ම නැති කළ හැක.
(වාර්තාව - සම්පත් ධීරසේකර)
මුලාශ්‍රය :
Sri Lanka’s Mineral Wealth Still Buried beneath Policy Gaps
