ලංකාව ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසු මතුපිටින් ස්ථාවර වී ඇති බව පෙනුන ද, අධික බදු බර, දරාගත නොහැකි ජීවන පිරිවැය සහ දේශසීමා නීති හරහා රටේ මධ්‍යම පන්තිය මුළුමනින්ම සේදී යාමේ බරපතල සමාජ-ආර්ථික අනතුරක් නිර්මාණය වී ඇතැයි පාත්ෆයින්ඩර් පදනමේ නිර්මාතෘ මිලින්ද මොරගොඩ අනතුරු අඟවයි.
ලෝක ඉතිහාසයේ කිසිදු රටක් බදු ගැසීම, අධික රෙගුලාසි පැනවීම හෝ නිලධාරීවාදය (Bureaucracy) හරහා තිරසාර සමෘද්ධියක් ළඟා කරගෙන නොමැති බව හෙතෙම අවධාරණය කරයි.
ඉන්දියාවේ හෝ චීනයේ පවතින මිල මෙන් කිහිප ගුණයක බදු මුදලක් ලංකාවේ වාහන මත පැටවීම, නිවාස මිල අහස උසට යෑම සහ සාමාන්‍ය අවන්හල් කෑම වේලකට පවා වැට් බදු එකතු වීම නිසා තරුණ තරුණියන්ගේ හා සාමාන්‍ය මධ්‍යම පන්තික සිහින අද වන විට "ළඟාවිය නොහැකි මායාවක්" බවට පත්ව ඇතැයි මොරගොඩ පෙන්වා දෙයි. මේ හේතුවෙන්, දක්ෂ තරුණ පරපුර රට හැර යාම (Brain Drain) ආර්ථික ප්‍රශ්නයක් නොව, ජාතික මනෝභාවය බිඳ දමන සමාජයීය අර්බුදයක් බවට පත්ව තිබේ.
IMF උපායමාර්ගය සහ ආණ්ඩුවේ අසමත්කම
ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) වැනි ආයතන අර්බුදයකදී Consumption එක (පරිභෝජනය) සීමා කරන "ඉල්ලුම මිරිකීමේ උපායමාර්ගයක්" (Demand Compression Strategy) අනුගමනය කරන බවත්, එය කිසිසේත්ම ආර්ථික වර්ධන වේගයක් (Growth Strategy) නොවන බවත් මිලින්ද මොරගොඩ පෙන්වා දෙයි.
දේශපාලන අදූරදර්ශීභාවය නිසා පාඩු ලබන රාජ්‍ය ආයතන ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට, රාජ්‍ය යාන්ත්‍රණයේ නාස්තිය සහ දූෂණය නැවැත්වීමට ආණ්ඩුව අපොහොසත් වන සෑම විටම, එම ආයතනික අසමත්කම්වල වන්දිය "බදු" ලෙස පටවනු ලබන්නේ නිර්දෝෂී මහජනතාව සහ දේශීය ව්‍යාපාරිකයන් මත බවට ඔහු සෘජු චෝදනාවක් එල්ල කරයි.
‘ලැෆර් වක්‍රය’ සහ ඩිජිටල් ආර්ථිකයේ අභියෝගය
ඇමරිකාවේ රේගන් යුගයේ ආර්ථික විවාදයන් සහ ප්‍රකට ‘ලැෆර් වක්‍රය’ (Laffer Curve) සිහිපත් කරන මොරගොඩ, රජයකට හිතුමතේ බදු අනුපාත ඉහළ නැංවීම හරහා රාජ්‍ය ආදායම වැඩි කරගත නොහැකි බවත්, ඉන් සිදුවන්නේ ආයෝජන අධෛර්යමත් වීම සහ ප්‍රාග්ධනය රටින් පිටතට ගලා යාම (Capital Flight) බවත් පවසයි.
විශේෂයෙන්ම වත්මන් ඩිජිටල් ආර්ථිකය, ක්‍රිප්ටෝ වත්කම් (Crypto) සහ දුරස්ථ රැකියා (Remote Work) පවතින යුගයක, අධික බදු පැනවීම් හරහා සිදුවන්නේ ව්‍යාපාර ස්වයංක්‍රීයවම රජයේ පාලනයෙන් බැහැර වූ අවිධිමත් මූල්‍ය පද්ධති (Decentralized/Informal Systems) වෙත සංක්‍රමණය වීමයි.
ඩුබායි සහ සිංගප්පූරු මොඩලයට මාරු වීමේ යෝජනාව
ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ මූල්‍ය සහ ලොජිස්ටික් කේන්ද්‍රස්ථානයක් (Hub) වීමට නම්, දැනට පවතින සංකීර්ණ බදු ක්‍රම සහ නීති රීති ලිහිල් කර ඩුබායි, සිංගප්පූරුව, හොංකොං හෝ ඉන්දියාවේ GIFT City වැනි විනිවිදභාවයෙන් සහ සරල බවින් යුත් ආකෘතිවලට මාරු විය යුතුය.
මීට පිළියම් ලෙස ඔහු පරිපාලනමය යෝජනා කිහිපයක් ඉදිරිපත් කරයි.
* නිලධාරීවාදය කැපීමේ ප්‍රතිපත්තිය (De-bureaucracy Principle):
ආණ්ඩුව විසින් ගෙන එනු ලබන සෑම නව රෙගුලාසියක් සඳහාම, දැනට පවතින පැරණි රෙගුලාසියක් අහෝසි කළ යුතුය (One In, One Out).
* ශුන්‍ය පදනම් අයවැයකරණය (Zero-based Budgeting):
රාජ්‍ය වියදම් පාලනය කිරීමකින් තොරව බදු අඩු කිරීම තිරසාර නොවන බැවින්, පැරණි වියදම් එලෙසම ඉදිරියට ගෙන යාම වෙනුවට සෑම වසරකම රාජ්‍ය වියදම් මුල සිට සාධාරණීකරණය කළ යුතු ‘Zero-based’ ක්‍රමයකට මාරු විය යුතුය.
* FTAs සහ RCEP සමඟ බද්ධ වීම:
ලංකාවේ අනාගතය රැඳී ඇත්තේ හුදෙකලාවීම තුළ නොව, RCEP වැනි කලාපීය නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම් ජාල හරහා ගෝලීය සැපයුම් දාමයන් සමඟ ශක්තිමත්ව බද්ධ වීම තුළය.
ස්ථාවරත්වය යනු ආර්ථික පුනර්ජීවනය නොවන බවත්, ව්‍යුහාත්මක වෙනසක් සිදු නොකළහොත් සංඛ්‍යාලේඛනවලින් රට ස්ථාවර වුවද සැබෑ ආර්ථිකය එක තැන පල්වෙනු (Stagnation) ඇති බවත් පවසමින් මිලින්ද මොරගොඩ සිය ලිපිය අවසන් කරයි.
මුලාශ්‍රය :
Sri Lanka cannot tax its way to prosperity
