ශ්‍රී ලංකාවේ බැංකු ක්ෂේත්‍රය ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසු යථා තත්ත්වයට පත්වීමේ සලකුණු පෙන්වමින්, ඔවුන්ගේ අහිතකර ණය මට්ටම් (Stage 3 Loans Ratio) 12% ඉක්මවූ මට්ටමේ සිට 9.4% දක්වා කැපී පෙනෙන ලෙස පහත වැටී ඇති බව ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ 2026 මාර්තු අවසාන දත්ත පෙන්වා දෙයි.
ණය ප්‍රශ්න ජයගැනීම සහ ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණ වැඩසටහන් සාර්ථක වීම මීට හේතුව වුවද, මෙම ප්‍රගතිය යටින් බැංකුවල ලාභදායීත්වයට සහ ද්‍රවශීලතාවයට දැඩි තෙරපුමක් එල්ල වෙමින් පවතින බව මූල්‍ය විශ්ලේෂකයෝ අනතුරු අඟවති.
ප්‍රධානම ගැටලුව වී ඇත්තේ බැංකුවල ශුද්ධ පොලී ආන්තිකය (Net Interest Margin) 4.6% සිට 4.4% දක්වා පහත වැටීමයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ ණය දීමෙන් බැංකු ලබන සැබෑ කාර්යක්ෂම ආදායම සාපේක්ෂව අඩු වෙමින් පවතින බවයි.
තැන්පතු මදිවට ණය දීමේ ‘අසමතුලිත’ වේගය
බැංකුවල වත්කම් වගුවේ (Balance Sheet) පවතින වඩාත්ම අවදානම් සහගත ලක්ෂණය වන්නේ, බැංකු විසින් ණය දීමේ වර්ධනය (Credit Growth) 26.3%ක් තරම් ඉහළ මට්ටමක පවත්වාගෙන යද්දී, මහජනතාව බැංකුවල මුදල් තැන්පත් කිරීමේ වර්ධනය (Deposit Growth) 9.5%ක් වැනි අඩු මට්ටමක පැවතීමයි.
තැන්පතු ලැබෙන වේගයට වඩා තුන් ගුණයක වේගයකින් බැංකු විසින් ණය නිකුත් කිරීම නිසා, බැංකු සතු ණය-තැන්පතු අනුපාතය (Credit-to-Deposit Ratio) දැඩි ලෙස ඉහළ ගොස් ඇත. මෙය ආර්ථිකය කෙරෙහි ඇති විශ්වාසය පෙන්වන සලකුණක් වුවද, බැංකු පද්ධතිය සතු ද්‍රවශීලතාවය ඉතා ආක්‍රමණශීලී ලෙස භාවිත කිරීමක් ලෙස ද හැඳින්විය හැක.
සංචිත සේදී යාම සහ පිරිවැය අර්බුදය
ආර්ථිකය යථා තත්ත්වයට පත්වන බවට ඇති විශ්වාසය මත බැංකු සතු වූ අතිරික්ත ද්‍රවශීලතා සංචිත (Liquidity Buffers) සහ ප්‍රාග්ධන ප්‍රමාණත්තා අනුපාතය (Capital Adequacy Ratio - 18.3%) නීතිමය සීමාවන්ට වඩා ඉහළින් පැවතිය ද, ඒවා පසුගිය වසරට සාපේක්ෂව වේගයෙන් පහළ බැස ඇත. අර්බුද සමයේ එකතු කරගත් අතිරික්ත ආරක්ෂණ සංචිත මේ වන විට ව්‍යාපාර පුළුල් කිරීම සඳහා වේගයෙන් දිය වෙමින් පවතින බව මෙයින් පැහැදිලි වේ.
මීට අමතරව, බැංකුවල මෙහෙයුම් පිරිවැය (Operating Expenses) ලැබෙන ලාභයට වඩා වේගයෙන් ඉහළ ගොස් ඇති අතර, වත්කම්වල ගුණාත්මකභාවය හැරී තිබුණ ද අනාගත ණය අවදානම් වෙනුවෙන් වෙන් කරන ප්‍රතිපාදන (Impairment Provisions) තුනෙන් එකකින් (33.3%කට වඩා) වැඩි කිරීමට බැංකුවලට සිදුව ඇත. ණය පියවීම් සහ ශේෂ පත්‍ර අළුත්වැඩියාව සුභදායී වුවද, පටු වන ලාභ ආන්තිකය සහ ඉහළ යන පිරිවැය හමුවේ බැංකු පද්ධතියේ ස්ථාවරත්වය රැකගැනීම 2026 වසරේ මීළඟ බරපතලම අභියෝගය වනු ඇත.
අදහස සහ යෝජනා :
බැංකු පද්ධතිය "ණය ප්‍රතිසංස්කරණ" මට්ටමේ සිට "වර්ධන" මට්ටමකට (Growth Mode) මාරු වීම සාධනීය වුවද, තැන්පතු වර්ධනය නොවී අධික ලෙස ණය දීම (Aggressive Lending) දිගුකාලීනව බැංකු පද්ධතිය අනතුරේ හෙළන්නකි. ඒ සඳහා මම පහත පියවර යෝජනා කරමි.
* තැන්පතු දිරිගැන්වීමේ විශේෂ උපායමාර්ග (Deposit Mobilization):
ණය දීමේ වේගයට සමගාමීව බැංකුවලට මුදල් ගලා ඒම (Inflow) වැඩි කර ගැනීමට නම්, දැනට පවතින සාමාන්‍ය තැන්පතු ක්‍රම වෙනුවට කෙටිකාලීන ඉහළ ඵලදායීතාවක් ඇති නව තැන්පතු මෙවලම් හඳුන්වා දිය යුතුය. විශේෂයෙන්ම විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන්ගේ ප්‍රේෂණ ඍජුවම ස්ථාවර තැන්පතු (Fixed Deposits) බවට පත් කරන ආකර්ෂණීය පොලී ක්‍රම සකස් කළ යුතුය.
* 'ප්‍රවේශම් සහගත' ණය නිකුත් කිරීම (Calibrated Lending):
26.3%ක ණය වර්ධනයක් පැවතීම ආර්ථිකයට හොඳ වුවද, බැංකු විසින් පරිභෝජන ණය (Consumption Loans) සහ පුද්ගලික ණය දීම සීමා කළ යුතුය. ඒ වෙනුවට, රටට සැබවින්ම විදේශ විනිමය රැගෙන එන අපනයන කර්මාන්ත (Export-oriented), සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යාපාර (SMEs) සහ නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍ර සඳහා පමණක් ණය දීම ප්‍රමුඛතාවක් කළ යුතුය. එමඟින් අනාගතයේදී නැවතත් ණය පැහැර හැරීමේ (Stage 3) අවදානම අවම වේ.
* ඩිජිටල්කරණය හරහා මෙහෙයුම් පිරිවැය කැපීම (Cost Optimization via Digitalization):
බැංකුවල ඉහළ යන මෙහෙයුම් පිරිවැය පාලනය කර ගැනීමට නම්, භෞතික ශාඛා පුළුල් කිරීම වෙනුවට 'Neo-banking' හෝ මුළුමනින්ම ඩිජිටල් බැංකුකරණ ක්‍රමවේදවලට මාරු විය යුතුය. කෘතිම බුද්ධිය (AI) සහ ස්වයංක්‍රීයකරණය හරහා ණය ඇගයීම් කටයුතු සිදු කිරීමෙන් බැංකුවල පරිපාලන පිරිවැය 20-30% දක්වා අඩු කරගත හැකි අතර, එමඟින් පටු වන ලාභ ආන්තිකය (Margins) සමතුලිත කරගත හැක.
(වාර්තාව - සම්පත් ධීරසේකර )
