ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික බදු එකතු කිරීමේ ක්‍රමවේදය ඩිජිටල්කරණය කරමින්, මහා පරිමාණ බදු මඟහැරීම් සහ වැට් (VAT) වංචා මුළුමනින්ම පිටුදැකීම සඳහා දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව (IRD) විසින් ආරම්භ කර ඇති ‘ඩිජිටල් ඉන්වොයිසිං පද්ධතිය’ (Digital Invoicing System) මේ වන විට මෙරට ව්‍යාපාරික ක්ෂේත්‍රය තුළ දැඩි අවධානයක් මෙන්ම කතිකාවක් නිර්මාණය කර තිබේ.
2026 අයවැය යෝජනාවලට අනුකූලව ක්‍රියාත්මක වන මෙම වැඩසටහනේ දෙවැනි අදියර මේ වන විට නිල වශයෙන් ආරම්භ කර ඇති බව වාර්තා වේ.
අපනයනකරුවන්ගේ 'ස්වේච්ඡා' සාර්ථකත්වය
2025 ඔක්තෝබර් මාසයේදී ක්‍රියාත්මක වූ මෙහි පළමු අදියර යටතේ මෙරට ප්‍රමුඛ පෙළේ ඇඟලුම් සහ තේ අපනයන සමාගම් 340කට අධික ප්‍රමාණයක් ස්වේච්ඡාවෙන් මෙම ඩිජිටල් පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ විය. එහිදී අත්කරගත් සාර්ථකත්වය, විශේෂයෙන්ම ස්වයංක්‍රීය සත්‍යාපන මෙවලම් (Automated Verification) හරහා වැට් ප්‍රතිපූරණ (VAT Refunds) කඩිනමින් ලබාදීමට හැකිවීම, මෙම පද්ධතිය ඉදිරියට ගෙනයාමට බලධාරීන්ට දැඩි උත්තේජනයක් සපයා ඇත.
මේ වන විට දෙවැනි අදියර යටතේ විශාල පරිමාණයේ නිෂ්පාදකයන්, ප්‍රමුඛ පෙළේ සුපිරි වෙළඳසැල් ජාල (Retail Chains) සහ අනෙකුත් මහා පරිමාණ බදු ගෙවන්නන් මෙම ඩිජිටල් ජාලය වෙත අවතීර්ණ කර ගැනීමට දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව තාක්ෂණික පිරිවිතරයන් (Technical Specifications) බෙදාහැරීම ආරම්භ කර තිබේ.
RAMIS සහ API තාක්ෂණයේ ඇතුළාන්තය
මෙම ක්‍රමවේදයේ මූලිකම අරමුණ වන්නේ මෙරට බදු පාලන පද්ධතිය තුළ වසර ගණනාවක් තිස්සේ පවතින පරිපාලනමය දුර්වලතා සහ බදු කාන්දුවීම් (Revenue Leakages) අවම කිරීමයි. අතින් ලියන ඉන්වොයිස් පත් (Manual Invoicing) හරහා සිදුවන ආදායම් සැඟවීම්, ව්‍යාජ වැට් හිමිකම් පෑම් සහ පරිපාලන ප්‍රමුඛතා ප්‍රහේලිකාවන් මින් ඉදිරියට වලංගු නොවේ.
නවතම ක්‍රමවේදය යටතේ, ව්‍යාපාරික ආයතන සතු ERP මෘදුකාංග පද්ධතීන් ඍජුවම, API (Application Programming Interface) තාක්ෂණය ඔස්සේ දේශීය ආදායම් පරිපාලන තොරතුරු පද්ධතිය හෙවත් RAMIS (Revenue Administration Management Information System) වෙත සම්බන්ධ කෙරේ. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සෑම වාණිජ ගනුදෙනුවක්ම තත්කාලීනව (Real-time visibility) දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ නිරීක්ෂණයට ලක්වනු ඇත.
පිරිවැය, දත්ත ආරක්ෂාව සහ බිම් මට්ටමේ අභියෝග
කෙසේ වෙතත්, මෙම ඩිජිටල් විප්ලවය සුමට එකක් නොවන බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති. විශේෂයෙන්ම මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යාපාරිකයන්ට මෙම පද්ධතීන් තමන්ගේ ව්‍යාපාරික ව්‍යුහයට බද්ධ කරගැනීම සඳහා දැරීමට සිදුවන තාක්ෂණික පිරිවැය (Implementation Costs) ඉහළ අගයක් ගනී.
එමෙන්ම, ව්‍යාපාරිකයන් සතු සංවේදී මූල්‍ය දත්තවල රහස්‍යභාවය සහ දත්ත ආරක්ෂණ (Data Security) ගැටලු සම්බන්ධයෙන් දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව මෙතෙක් පැහැදිලි සහතිකවීමක් ලබාදී නොමැති බව ක්ෂේත්‍රයේ පාර්ශ්වකරුවන් පෙන්වා දෙයි.
මීළඟ ඉලක්කය: POS යන්ත්‍ර ඍජුවම බදු කාර්යාලයට
මෙම ව්‍යාපෘතියේ වඩාත්ම තීරණාත්මක සහ සංවේදී හැරවුම සිදුවීමට නියමිතව ඇත්තේ 2026 වසරේ අගභාගයේදී ක්‍රියාත්මක වීමට නියමිත තුන්වැනි අදියරේදීය. එමඟින් මෙරට සියලුම වැට් ලියාපදිංචි ව්‍යාපාරික ආයතනවල පවතින 'පොයින්ට් ඔෆ් සේල්' හෙවත් POS යන්ත්‍ර (Point of Sale Integration) ඍජුවම ජාතික ඩිජිටල් බදු ජාලයට සම්බන්ධ කෙරේ.
ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසු ශ්‍රී ලංකාව සිදුකරන දැවැන්තම බදු ප්‍රතිසංස්කරණය ලෙස මෙය හැඳින්විය හැකිය. රාජ්‍ය මූල්‍ය ශක්තිමත් කිරීම සහ බදු ක්‍රියාවලියේ විනිවිදභාවය ඇති කිරීම වෙනුවෙන් මෙම තාක්ෂණික මෙවලම උපරිමයෙන් භාවිත කිරීමට රජය සූදානම් වුවද, ප්‍රතිපත්තිමය අරමුණු සහ බිම් මට්ටමේ ප්‍රායෝගික අභියෝගයන් කළමනාකරණය කරගන්නා ආකාරය මත මෙහි සැබෑ සාර්ථකත්වය තීරණය වනු ඇත.
(සටහන | විපුල ගුණසේකර)
