ඩොලර් සඟවන අපනයනකරුවන්ට මහ බැංකුවෙන් ‘මාසික’ වැටක්: විනිමය වෙළඳපොළ යළිත් උණුසුම් වෙයි!

ශ්‍රී ලංකාවේ විදේශ විනිමය වෙළඳපොළ තුළ ඩොලරය සඳහා පවතින ඉල්ලුම වේගයෙන් ඉහළ යාම සහ රුපියලේ අගය තවදුරටත් උච්චාවචනය වීම පාලනය කිරීම සඳහා මහ බැංකුව අපනයනකරුවන් වෙත පනවා තිබූ ඩොලර් රුපියල් කිරීමේ නීති (Export Dollar Rules) වහාම ක්‍රියාත්මක වන පරිදි දැඩි කර ඇත.

අපනයනකරුවන් විසින් සිය විදේශ විනිමය උපයන්නන් බලාපොරොත්තුවෙන් සඟවා තබා ගැනීම (Speculative hoarding) වැළැක්වීම මෙහි ප්‍රධාන අරමුණ වී තිබේ.

මහ බැංකු අධිපති ආචාර්ය නන්දලාල් වීරසිංහ විසින් "2026 අංක 2 දරන අපනයන ආදායම් ප්‍රතිප්‍රේෂණ රීති" යටතේ නිකුත් කර ඇති නව නියෝගයට අනුව, අපනයනකරුවන් තමන්ට අනුමත විදේශ විනිමය වියදම් පියවීමෙන් පසු ඉතිරි වන ඕනෑම ඩොලර් සංචිතයක්, අදාළ මාසය අවසන් වී ඊළඟ මාසයේ 10 වැනිදාට ප්‍රථම අනිවාර්යයෙන්ම ශ්‍රී ලංකා රුපියල් බවට පරිවර්තනය කළ යුතුය.

ඩොලර් හිඟය සහ අපනයනකරුවන්ගේ සූදුව

මූල්‍ය වෙළඳපොළ ආරංචි මාර්ග පෙන්වා දෙන්නේ ඉදිරි ආනයන පියවීම් (Future Commitments) වෙනුවෙන් ආනයනකරුවන් විසින් විශාල වශයෙන් ඩොලර් මිලදී ගැනීමට පෙළඹීම නිසා පසුගිය සති කිහිපය තුළ විදේශ විනිමය වෙළඳපොළ දැඩි තෙරපුමකට ලක්ව ඇති බවයි. මෙයට සාපේක්ෂව, රුපියල තවදුරටත් බාල්දු වනු ඇතැයි (Weakening of Rupee) අපේක්ෂාවෙන් මෙරට ප්‍රධාන අපනයනකරුවන් තමන් උපයන ඩොලර් රුපියල් බවට පත් කිරීම සිතාමතාම ප්‍රමාද කර ඇති බව ද අනාවරණය වේ.

මෙම ඉල්ලුම සහ සැපයුම අතර පවතින අසමතුලිතතාවය නිසා ඊයේ දිනය නිමාවන විට විදේශ විනිමය වෙළඳපොළේ (Spot Market) ඩොලරයක මිල රුපියල් 337.00/337.75ක් දක්වා අගයකින් ඉහළ ගොස් ඇත.

අනුමත වියදම්වලට සහන; ඉතිරි හරියට බදු නීති

නව රීති මාලාව යටතේ අපනයනකරුවන්ට සිය අපනයන මෙහෙයුම්, විදේශ ණය වාරික ගෙවීම්, විදේශීය ආයෝජකයන්ගේ ලාභාංශ (Dividends) ප්‍රතිප්‍රේෂණය කිරීම්, විදේශීය කාර්ය මණ්ඩල වැටුප් සහ ව්‍යාපාරික සංචාරක වියදම් සඳහා සිය ඩොලර් ගිණුම්වලින් මුදල් වැය කිරීමට අවසර හිමිවේ. එමෙන්ම සෘජු අපනයනකරුවන්ගෙන් විදේශ විනිමය ලබන වක්‍ර අපනයනකරුවන්ට ද (Indirect Exporters) මෙම නීතිය එලෙසම බලපැවැත්වේ.

කෙසේ වෙතත්, මෙම අනුමත වියදම් සිදුකිරීමෙන් පසු ඉතිරි වන කිසිදු විදේශ විනිමය අතිරික්තයක් තවදුරටත් දින නියමයක් නොමැතිව තබා ගැනීමට අවසර හිමි නොවේ. ආර්ථික අර්බුදයේ දරුණුතම අවධියේදී දින 30කින් ඩොලර් මාරු කිරීම අනිවාර්ය කළ මහ බැංකුව, පසුව එය දින 90 දක්වා ලිහිල් කළේය. නමුත් වත්මන් වෙළඳපොළ අස්ථාවරත්වය හමුවේ දින 30 නීතිය නිල වශයෙන් නොපැනවුවද, මාසිකව ඩොලර් ගිණුම් දැඩි ලෙස විගණනය කරමින් ඩොලර් සංසරණය (Forex Circulation) බැංකු පද්ධතිය තුළ වේගවත් කිරීමට මහ බැංකුව ගත් මෙම උත්සාහය සාර්ව ආර්ථිකයේ ස්ථාවරත්වය රැකගැනීමේ තීරණාත්මක පියවරක් වනු ඇත.

අදහස සහ යෝජනා :

රටේ මූල්‍ය ස්ථාවරත්වය රැකගැනීමට මහ බැංකුව ගත් මෙම තීරණය ඉතාමත් නිවැරදි වුවද, හුදු නීති පැනවීම් (Regulations) මඟින් පමණක් ඩොලර් සඟවා තැබීමේ ප්‍රවණතාව දිගුකාලීනව පාලනය කළ නොහැක. ඒ සඳහා පහත පියවර යෝජනා කරමි.

1- 'Carrot and Stick' ප්‍රතිපත්තිය (දිරිගැන්වීම් සහ දඬුවම්):
 අපනයනකරුවන්ට බලහත්කාරයෙන් ඩොලර් මාරු කිරීමට නියෝග කරනවාට වඩා, නියමිත කාලයට පෙර (උදා: මාසයේ 5 වැනිදාට පෙර) ස්වේච්ඡාවෙන් ඩොලර් රුපියල් කරන අපනයනකරුවන් සඳහා ඔවුන්ගේ ආයතනික ආදායම් බදුවලින් (Corporate Tax) 1-2%ක සුළු බදු සහනයක් (Tax Rebate) ලබා දිය යුතුය. එමඟින් ඔවුන් ස්වයංක්‍රීයවම ඩොලර් බැංකු පද්ධතියට මුදා හරිනු ඇත.

2- 'Forward Market' නියාමනය කිරීම:
ආනයනකරුවන් අනාගතයේ ඩොලර් මිල ඉහළ යනු ඇතැයි බියෙන් (Speculation) එකවර විශාල වශයෙන් ඩොලර් වෙන්කරවා ගැනීම (Forward Booking) පාලනය කිරීමට මහ බැංකුව විසින් වාණිජ බැංකුවලට දැඩි සීමාවන් පැනවිය යුතුය. සැබෑ ආනයන ලේඛන (Proforma Invoices) පරීක්ෂා කිරීමෙන් තොරව ආක්‍රමණශීලී ලෙස ඩොලර් එකතු කිරීමට බැංකුවලට ඉඩ නොදිය යුතුය.

3- වෘත්තීය අපනයනකරුවන් සඳහා 'විනිමය අනුපාත රක්ෂණයක්' (Exchange Rate Insurance):
අපනයනකරුවන් ඩොලර් සඟවන්නේ රුපියල බාල්දු වුවහොත් තමන්ට සිදුවන පාඩුව මඟහරවා ගැනීමටයි. එබැවින්, මහ බැංකුව මැදිහත් වී වාණිජ බැංකු හරහා අපනයනකරුවන්ට සිය අනාගත විනිමය අනුපාත ස්ථාවරව තබාගත හැකි සරල ‘විනිමය රක්ෂණ මෙවලම්’ (Hedging or Insurance instruments) හඳුන්වා දිය යුතුය. එමඟින් රුපියලේ අගය වෙනස් වීමේ බිය නැති වී ඔවුන් සාමාන්‍ය පරිදි ඩොලර් මුදා හරිනු ඇත.

(වාර්තාව - සම්පත් ධීරසේකර )