ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කළත් ලංකාවේ ‘ණය පොත්වල’ මහා අවුලක්: බිලියන ගණනක විදේශ ණය අතුරුදන්?

ශ්‍රී ලංකාව සිය ස්වෛරී ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කර, පොදු රාජ්‍ය ණය අධීක්ෂණය ශක්තිමත් කිරීමට නව ප්‍රතිසංස්කරණ හඳුන්වා දුන් බව පැවසුවද, රටේ විදේශ ණය කළමනාකරණ සහ ගිණුම්කරණ පද්ධතිය තුළ තවමත් බරපතල අක්‍රමිකතා, පරස්පරතා සහ විනිවිදභාවයෙන් තොර තත්ත්වයන් පවතින බව විගණකාධිපතිවරයා විසින් සිදුකළ විශේෂ විගණනයකින් හෙළි වී තිබේ.

රජයේ මූල්‍ය ප්‍රකාශන, ණය කළමනාකරණ පද්ධතිය සහ ණය හිමියන්ගේ (Lenders) නිල තහවුරු කිරීම් අතර රුපියල් බිලියන ගණනක මූල්‍ය දත්ත නොගැළපීම් පවතින බව මෙමඟින් අනාවරණය වේ.

විගණකාධිපතිවරයා පෙන්වා දෙන්නේ මහා භාණ්ඩාගාරයේ නිලධාරීන් සියල්ල නිවැරදි යැයි පැවසුවද, රජයේ මූල්‍ය ප්‍රකාශනවල හෝ ණය කළමනාකරණ පද්ධතියේ විදේශ ණය බිලියන ගණනින් මඟහැරී යාමේ (Omission) බරපතල අවදානමක් පවතින බවයි.

IMF බිලියන 63ක ණය මුදල ‘පද්ධතියෙන්’ හැලෙයි!

මෙම විගණන වාර්තාවේ ඇති වඩාත්ම මවිත කරවන හෙළිදරව්ව වන්නේ, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) විසින් ලබාදුන් රුපියල් බිලියන 63.9ක (රු. 63,900,000,000) ණය පහසුකම රජයේ නිල ගිණුම්වල ප්‍රකාශ කර තිබුණ ද, භාණ්ඩාගාරයේ ණය කළමනාකරණ පද්ධතිය තුළ (Debt Management System) ඒ පිළිබඳ කිසිදු සටහනක් ඇතුළත් කර නොතිබීමයි. මෙය රටේ සමස්ත ණය අධීක්ෂණ ක්‍රියාවලියේ මූලාශ්‍ර දත්තවල පවතින විශ්වසනීයත්වය මුළුමනින්ම ප්‍රශ්නාර්ථයකට ලක් කරන්නකි.

මීට අමතරව, විදේශ ණය ගිවිසුම් හතරක සටහන් කර ඇති ණය මුදල් ප්‍රමාණය රජයේ මූල්‍ය ප්‍රකාශන තුළ රුපියල් බිලියන 2.01කින් අතිශයෝක්තියෙන් (Overstated) දක්වා තිබූ අතර, තවත් රුපියල් බිලියන 1.17ක විදේශ ණය නිල පද්ධතිය තුළ සොයා ගැනීමටවත් නොමැති බව විගණනයේදී තහවුරු වී ඇත.

අද්භූත ‘සෘණ ණය’ සහ ණය හිමියන්ගේ පරස්පරතා

මූල්‍ය විශ්ලේෂකයන්ගේ දැඩි මවිතයට හේතු වී ඇත්තේ, කිසිදු පැහැදිලි කිරීමකින් තොරව විදේශ ණය ගිවිසුම් දෙකක් යටතේ රුපියල් මිලියන 80ක ‘සෘණ ණය නිකුත් කිරීම්’ (Negative Loan Disbursements) සටහන් කර තිබීම සහ ණය ගිවිසුම් පහක් යටතේ රුපියල් මිලියන 449ක විදේශ විනිමය නැවත ණය හිමියන් වෙත හරවා යවා තිබීමයි.

එසේම එක් අවස්ථාවකදී, ලංකාවේ නිල ණය පොත්වල සටහන්ව තිබූ හිඟ ණය ප්‍රමාණය, අදාළ විදේශීය ණය හිමියා (Lender) විසින් තහවුරු කරන ලද ණය මුදල මෙන් දෙගුණයකටත් වඩා වැඩි අගයක් ගෙන ඇත. ණය හිමියන්ගේ නම් වැරදියට සටහන් කිරීම, විදේශ විනිමය පරිවර්තනය කිරීම්වල පවතින දෝෂ සහ විනිමය අලාභ (Exchange Losses) වැරදියට ගණනය කිරීම් ද මෙහිදී හසු වී තිබේ.

රටක් ලෙස ජාත්‍යන්තරය ඉදිරියේ මූල්‍ය විශ්වසනීයත්වය (Financial Credibility) රැකගැනීමට නම්, මෙම ‘ණය පොත්වල’ පවතින අවුල වහාම විසඳා විනිවිදභාවය තහවුරු කළ යුතු බව විගණකාධිපතිවරයා අවධාරණය කරයි.

අදහස සහ යෝජනා (My Input & Proposals):

ස්වෛරී ණය පැහැර හැරීමකට (Sovereign Default) ලක් වූ රටක් වශයෙන්, ණය දත්තවල මෙවැනි බිලියන ගණනක පරස්පරතා පැවතීම ජාත්‍යන්තර ආයෝජකයන් සහ ශ්‍රේණිගත කිරීමේ ආයතන (Rating Agencies) ඉදිරියේ ලංකාව නැවතත් බරපතල අවිශ්වාසයකට ඇද දැමීමකි. මෙය නිවැරදි කිරීමට පහත පියවර ගත යුතුව ඇත.

1- 'Zonal Centralized Digital Debt Registry' (ඒකාබද්ධ ඩිජිටල් ණය ලේඛනයක්):
මහා භාණ්ඩාගාරයේ මූල්‍ය ප්‍රකාශන පද්ධතිය සහ ණය කළමනාකරණ පද්ධතිය එකිනෙකට ස්වයංක්‍රීයව බද්ධ වන (Real-time Integration) තනි ඩිජිටල් ජාලයක් වහාම ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය. මිනිස් අතින් සිදුවන දෝෂ (Manual Entries) සහ දත්ත අතහැරීම් වැළැක්වීමට, IMF ඇතුළු ඕනෑම විදේශ ණයක් ලැබුණු සැනින් එය පද්ධති දෙකෙහිම එකවර සටහන් වන 'Automated Reconciliation Software' එකක් භාවිත කළ යුතුය.

2- විදේශ ණය හිමියන් සමඟ ත්‍රෛමාසික දත්ත සමගාමීකරණය (Quarterly Tripartite Reconciliation):
වසර අවසානයේ විගණනයක් එනතෙක් නොසිට, සෑම මාස තුනකට වරක්ම (Quarterly) ලෝක බැංකුව, ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව (ADB), IMF සහ ද්විපාර්ශ්වික ණය හිමියන්ගේ දත්ත සමඟ ලංකාවේ ණය පොත් සසඳන නිල ක්‍රියාවලියක් (Data Matching Process) මහා භාණ්ඩාගාරයේ රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ කාර්යාලය (PDMO) විසින් අනිවාර්ය කළ යුතුය.

3- 'Negative Disbursements' පිළිබඳ ස්වාධීන වෝහාරික විගණනයක් (Forensic Audit):
කිසිදු පැහැදිලි කිරීමකින් තොරව මිලියන 80ක සෘණ ණය සටහන් වීම සහ මිලියන 449ක විදේශ විනිමය ණය හිමියන්ට ආපසු හැරවීම් සිදුවීම පිටුපස කිසියම් මූල්‍ය වංචාවක් හෝ අනිසි ගනුදෙනුවක් සිදුව තිබේදැයි සෙවීමට වහාම විශේෂ වෝහාරික විගණනයක් (Forensic Audit) හෝ අපරාධ පරීක්ෂණයක් පැවැත්විය යුතුය.

(වාර්තාව - සම්පත් ධීරසේකර )