වීරත්වයක් නැති ඛේදවාචක: මාධ්‍ය භාෂාව වෙනස් විය යුත්තේ ඇයි?
නීතිය, ජාතික ප්‍රතිපත්තිය සහ මාධ්‍යවේදියාගේ වගකීම
ප්‍රවෘත්ති ක්ෂණිකව සමාජගත වන ඩිජිටල් යුගයක, මාධ්‍යයේ වගකීම සහ සදාචාරය පිළිබඳ සංවාදය නැවතත් කරළියට පැමිණ ඇත. ඒ, සියදිවි නසාගැනීම් සහ ඒ ආශ්‍රිත සිදුවීම් වාර්තා කිරීමේදී මාධ්‍ය ක්‍රියා කරන ආකාරය පිළිබඳවයි.
මේ සම්බන්ධයෙන් මාධ්‍යවේදීන් දැනුවත් කිරීමේ විශේෂ උපදේශන වැඩමුළුවක් බත්තරමුල්ල වෝටර්ස් ඒඡ් හෝටලයේදී පැවැත්විණි. සෞඛ්‍ය හා ජනමාධ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ මානසික සෞඛ්‍ය අධ්‍යක්ෂක කාර්යාලය මෙය සංවිධානය කර තිබුණි.
අයිතිය සහ වගකීම අතර තුලනය
මාධ්‍ය සතු තොරතුරු වාර්තා කිරීමේ අයිතිය කිසිවෙකුටත් ප්‍රශ්න කළ නොහැක. එහෙත්, එම අයිතිය සමාජ වගකීමෙන් බැහැර විය යුතුද? ජනමාධ්‍ය නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය ආචාර්ය කෞෂල්‍යා ආරියරත්න මෙහිදී වැදගත් මතයක් ඉදිරිපත් කළාය.
ලිංගික අපරාධ සහ සියදිවි හානිකරගැනීම් වැනි සංවේදී පුවත්වල සියලු තොරතුරු හෙළි කිරීම "සාධාරණය ඉටු කිරීමක්" නොවේ. එයින් සිදුවන්නේ වින්දිතයාට සහ ඔවුන්ගේ පවුල්වලට තවත් බරපතල හානියක් සිදු වීම පමණි. රජයක ප්‍රධානතම වගකීම වන්නේ මෙවැනි හානිකරගැනීම් අවම වන සමාජ වටපිටාවක් නිර්මාණය කිරීමයි. ඒ සඳහා දේශපාලනික සහ ආර්ථික ස්ථාවරත්වය මෙන්ම, ශක්තිමත් සමාජ-විද්‍යාත්මක පදනමක් ද අවශ්‍ය වේ.
දත්ත සහ මනෝවිද්‍යාත්මක බලපෑම
මෙහිදී අදහස් දැක්වූ මානසික සෞඛ්‍ය අධ්‍යක්ෂ කාර්යාලයේ වැඩබලන අධ්‍යක්ෂ වෛද්‍ය එල්.එන්. මාගොඩරත්න, මෙරට සියදිවි නසාගැනීම් පිළිබඳ වත්මන් දත්ත සහ ඊට බලපාන පසුබිම පැහැදිලි කළාය.
සැබෑ ගැටලුව පවතින්නේ මාධ්‍ය මඟින් මෙම පුවත් වාර්තා කරන ආකාරය මතය. විශේෂඥ මනෝ වෛද්‍ය මහාචාර්ය චතුරි සුරවීර පෙන්වා දුන්නේ වැරදි මාධ්‍ය වාර්තාකරණය (Suicide portrayal) නිසා සමාජයට බරපතල අහිතකර බලපෑමක් සිදුවන බවයි. එක් සිදුවීමක් අනවශ්‍ය ලෙස ඉස්මතු කිරීම, තවත් අයෙකු එම ක්‍රියාවට පෙළඹවීමට (Copycat suicide) හේතු විය හැක.
නව ප්‍රතිපත්ති සහ සදාචාරාත්මක රීති
මේ සඳහා විසඳුම් ලෙස නව වැඩපිළිවෙලක් ක්‍රියාත්මක වන බව නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරිය සඳහන් කළාය.
ඉදිරියේදී ජාතික මාධ්‍ය ප්‍රතිපත්තියක් හඳුන්වා දීමට නියමිතය.
මාධ්‍යවේදීන් සඳහා වන වෘත්තීය වරලත් ආයතනය දැනටමත් ගැසට් කර ඇත.
මෙමඟින් මාධ්‍යවේදීන්ගේ පුහුණුව, අයිතිවාසිකම් සහ වෘත්තීයභාවය ඉහළ නැංවීමට කටයුතු කෙරේ.
ජනාධිපති මාධ්‍ය උපදේශක, ජ්‍යෙෂ්ඨ මාධ්‍යවේදී චන්දන සූරියබණ්ඩාර මෙහිදී ප්‍රායෝගික මාර්ගෝපදේශ කිහිපයක් අවධාරණය කළේය. මාධ්‍ය ද රටේ පවතින නීතියට සහ ආචාර ධර්මවලට ගරු කළ යුතුය. යහපත් මාධ්‍ය කර්මාන්තයක් සඳහා අයිතිවාසිකම් මෙන්ම වගකීම් ද මතක් කර දීම අත්‍යාවශ්‍ය වේ.
මාධ්‍යවේදියා අනුගමනය කළ යුතු රන්වන් නීති
වැඩමුළුව අවසානයේ පැවැත්වුණු විවෘත සංවාදයේදී, සියදිවි නසාගැනීම් වාර්තාකරණයේදී මාධ්‍ය ආයතන වහාම ක්‍රියාත්මක කළ යුතු සදාචාරාත්මක නීති කිහිපයක් එකඟතාවයකට පැමිණියේය:
සවිස්තරාත්මකව වාර්තා නොකිරීම:
සියදිවි නසාගත් ආකාරය හෝ ක්‍රමය විස්තර නොකළ යුතුය.
දෘශ්‍ය මාධ්‍ය සීමා කිරීම:
සිද්ධිය වූ ස්ථානයේ ඡායාරූප, වීඩියෝ හෝ අවසන් ලිපි ප්‍රසිද්ධ කිරීමෙන් වැළකිය යුතුය.
ප්‍රමුඛතාවය නොදීම:
මෙවැනි පුවත් මුල් පිටුවේ හෝ ප්‍රධාන ප්‍රවෘත්ති ලෙස අනවශ්‍ය ප්‍රචාරයක් ලබා නොදිය යුතුය.
වීරත්වයක් ආරෝපණය නොකිරීම:
සියදිවි නසාගත් පුද්ගලයා වීරයෙකු ලෙස හුවා නොදැක්විය යුතුය.
භාෂාව සංවේදී කිරීම:
හැඟීම් අවුස්සන වචන වෙනුවට සරල සහ සංවේදී භාෂාවක් භාවිත කළ යුතුය.
උපකාරක සේවා හඳුන්වා දීම:
පුවත අවසානයේ මානසික සහය ලබාගත හැකි නිල උපකාරක සේවා අංක (උදා: සුමිත්‍රයෝ, හෝ ජාතික මානසික සෞඛ්‍ය විද්‍යායතනයේ 1926 ක්ෂණික ඇමතුම් අංකය) පැහැදිලිව සඳහන් කිරීම අනිවාර්ය වේ.
මෙම අවස්ථාවට ඩිජිටල් ආර්ථික අමාත්‍යාංශයේ ලේකම් වරුණ ශ්‍රී ධනපාල, වෛද්‍ය චම්පිකා වික්‍රමසිංහ සහ ලක්ෂ්මේන්ද්‍ර දමයන්ත් කුමාර තෙන්නකෝන් ඇතුළු රාජ්‍ය නිලධාරීන් සහ මාධ්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ වෘත්තිකයින් රැසක් එක්ව සිටියහ.
අවසාන වශයෙන්, මාධ්‍යකරණය යනු හුදෙක් "පුවත් විකිණීම" පමණක් නොවේ. ක්ලික් එකක් හෝ ඩිජිටල් කියවීම් වාර (Views) ප්‍රමාණය ඉහළ දමාගැනීම වෙනුවෙන් මිනිස් ජීවිත සහ සමාජ මානසිකත්වය පාවා නොදීමට වගබලා ගැනීම වෘත්තීය මාධ්‍යවේදියාගේ පරම යුතුකමයි.
