“මිල අඩු වෙනවා වෙනුවට සහනාධාරය කපනවා” - ජූනි අගදී ඉවත් වන බිලියන 57ක ආණ්ඩු සහනය
යුද්ධය තියෙද්දී 15%ක් වැඩියෙන් දීලා ගත්තු පරණ තෙල් තවමත් පද්ධතිය ඇතුළේ කැරකෙයි
ඇමෙරිකාව සහ ඉරානය අතර ඇති වූ ඓතිහාසික සාම ගිවිසුමත් සමඟ ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිල ශීඝ්‍රයෙන් පහත වැටී තිබේ. කෙසේ වෙතත්, ලංකාවේ පාරිභෝගිකයන් බලාපොරොත්තු වූ පරිදි පිරවුම්හල්වල (CPC, LIOC, Sinopec) ඉන්ධන මිල ක්ෂණිකව අඩු නොවීම නිසා ජනතාව තුළ දැඩි නොසන්සුන්තාවක් මතුව ඇත. ගෝලීය මිල අඩු වුවද, දේශීය මිල සූත්‍රයේ (Pricing formula) ඇති සංකීර්ණතා සහ ආණ්ඩුවේ මූල්‍ය උපායමාර්ග නිසා මෙම සහනය ජනතාවට ලැබීම ප්‍රමාද වෙමින් පවතී.
මිල අඩු නොවීමේ ප්‍රධාන හේතු 3
1- පරණ තෙල් සහ ප්‍රමාදය :
දැනට ලංකාවේ විකිණීමට ඇත්තේ මැදපෙරදිග යුද බිය උපරිමව පැවති සති කිහිපයකට පෙර ඇණවුම් කළ තෙල්ය. ඒවා ආනයනය කිරීමේදී සාමාන්‍ය මිලට වඩා 13% සිට 15% දක්වා ඉහළ "අර්බුද ප්‍රිමියම් ගාස්තුවක්" (Procurement premiums) ගෙවීමට සිදුවිය. සාමයෙන් පසු මිලදී ගත් ලාභ තෙල් නැව් තවමත් ලංකාවට එමින් පවතී.
2- බිලියන 57ක සහනාධාරය කැපීම:
ලෝක තෙල් මිල ඉහළ ගිය අවස්ථාවේදී ජනතාව බේරා ගැනීමට රජය විසින් ඩීසල් ලීටරයකට රුපියල් 100ක සහ පැට්‍රල් ලීටරයකට රුපියල් 20ක තාවකාලික සහනාධාරයක් ලබා දී තිබුණි. මෙම රුපියල් බිලියන 57ක සහන පැකේජය ජූනි මස අවසානයෙන් අවසන් වේ.
3- ශුන්‍ය වෙනස :
ජූනි අග පැවැත්වෙන මිල සමාලෝචනයේදී (Price review) ලෝක වෙළඳපොළේ අඩු වූ මිලෙහි වාසිය, ආණ්ඩුව විසින් ඉවත් කරගනු ලබන සහනාධාරයේ පාඩුව පියවා ගැනීමට (Offset) යොදාගනු ඇත. ඒ අනුව ජූලි මාසයේදී මිල වැඩිවීමක් හෝ අඩුවීමක් නොවී පවතිනු ඇත.
එකම කාසියේ දෙපැත්ත
රජයේ සහ බලශක්ති අමාත්‍යාංශ පාර්ශවය:
බලධාරීන් පෙන්වා දෙන්නේ ඩොලරයේ අගය රුපියල් 301-303 මට්ටමක ස්ථාවරව තබා ගැනීමට හැකිවීම නිසා තෙල් මිල මීට වඩා ඉහළ යාම වැළැක්වුණු බවයි. ලෝක තෙල් මිල අඩුවීමේ වාසිය පාරිභෝගිකයාට සෘජුවම නොදුන්නද, මෙමඟින් භාණ්ඩාගාරයට විශාල බරක් වූ බිලියන 57ක සහනාධාර ක්‍රමය (Subsidy mechanism) ජනතාවට අලුතින් බදු බරක් නොතබාම සාර්ථකව අවසන් කිරීමට රජයට අවස්ථාව ලැබෙන බව ඔවුහු පවසති.
පොදු මහජනතාවගේ සහ පාරිභෝගික පාර්ශවය:
පාරිභෝගික සංවිධාන පවසන්නේ ලෝක වෙළඳපොළේ මිල වැඩිවන විට "මිල සූත්‍රය" පෙන්වමින් ලංකාවේ මිල ක්ෂණිකව ඉහළ දමන බලධාරීන්, ලෝක මිල අඩු වන විට එහි වාසිය දීමට සති ගණන් ප්‍රමාද කිරීම අසාධාරණ බවයි. පවතින ඉහළ ජීවන වියදම හමුවේ 92 පැට්‍රල් 434කට සහ ඩීසල් 407කට දිගින් දිගටම මිලදී ගැනීමට සිදුවීම නිසා ප්‍රවාහන හා නිෂ්පාදන පිරිවැය අඩු කරගැනීමට තිබූ රන්වන් අවස්ථාවක් රටට අහිමි වන බව ඔවුහු පවසති.
ජූනි මස අවසානයේදී සිදුවන මිල සමාලෝචනයේදී ඉන්ධන මිලෙහි වෙනසක් සිදු නොවනු ඇතැයි දැනටමත් ඉඟි ලැබී ඇත. කෙසේ වෙතත්, සහනාධාරය ඉවත් කිරීමෙන් පසු, ජූලි මාසයේ සිට ලංකාවට ගොඩබාන ලාභ තෙල් නැව්වල සැබෑ වාසිය අගෝස්තු මස ඉන්ධන මිල සංශෝධනයේදී පාරිභෝගිකයාට ලබා දීමට ආණ්ඩුව පියවර ගන්නේද යන්න දෙස සමස්ත රටම බලා සිටී.
අදහස් සහ යෝජනා
ඉන්ධන මිලෙහි පවතින පරස්පරතා නැති කර, ලෝක තෙල් මිල අඩුවීමේ වාසිය ජනතාවට කඩිනමින් දීම සඳහා රජය වහාම පහත පියවර ගත යුතුවනු ඇත.
1- 'A Two-Week Shortened Price Review Cycle during Market Slumps' (මිල සමාලෝචන කාලය සති දෙකක් දක්වා කෙටි කිරීම):
දැනට පවතින මාසයකට වරක් මිල වෙනස් කිරීමේ ක්‍රමය වෙනුවට, ලෝක වෙළඳපොළේ මෙවැනි හදිසි මිල කඩා වැටීමක් සිදුවන අවස්ථාවලදී පමණක් සති දෙකකට වරක් (Bi-weekly) මිල සමාලෝචනය කරන තාවකාලික ක්‍රමවේදයක් හැදිය යුතුය. එමඟින් ලෝක වෙළඳපොළේ සහනය පාරිභෝගිකයාට දින 14ක් ඇතුළත ලබා දිය හැක.
2- 'Phased Subsidy Withdrawal to Allow an Immediate Rs. 20–30 Price Drop' (සහනාධාරය එකවර කපන්නේ නැතිව කොටස් වශයෙන් කැපීම):
රුපියල් බිලියන 57ක සහනාධාරය ජූනි අගදී එකවරම (100%ක්ම) අත්හිටුවනවා වෙනුවට, එය අදියර දෙකකින් (ජූනි අග 50%ක් සහ ජූලි අග 50%ක් ලෙස) ඉවත් කිරීමට පියවර ගත යුතුය. එවිට ලෝක තෙල් මිල අඩුවීමේ වාසියෙන් කොටසක් ඉතිරි වන නිසා, ජූලි 1 වැනිදා සිටම පැට්‍රල් සහ ඩීසල් ලීටරයක මිල රුපියල් 20-30ත් අතර ප්‍රමාණයකින් වහාම අඩු කර ජනතාවට ක්ෂණික සහනයක් දිය හැක.
3- 'Establishing an Automated 'Fuel Price Stabilization Buffer' using Sinopec/LIOC Reserves' (ඉන්ධන මිල ස්ථායීකරණ බෆරයක් හැදීම):
CPC ආයතනය සතු සීමිත ගබඩා ධාරිතාව (Storage capacity) නිසා පරණ තෙල් ඉවර වනතුරු ලාභ තෙල් පද්ධතියට දැමීමට නොහැකි වේ. මේ සඳහා Sinopec සහ LIOC වැනි පුද්ගලික සමාගම් සතු අතිරික්ත ගබඩා සංචිත යොදාගෙන, ලෝක මිල අඩු වන සැණින් එම ලාභ තෙල් දේශීය වෙළඳපොළට මුදාහැරිය හැකි "ස්වයංක්‍රීය මිල ස්ථායීකරණ බෆරයක්" (Price Stabilization Buffer) බලශක්ති අමාත්‍යාංශය මඟින් වහාම ස්ථාපිත කළ යුතුය.
(වාර්තාව - සම්පත් ධීරසේකර)
මුලාශ්‍රය :
Why Sri Lanka’s Fuel Prices Refuse To Fall Despite Global Oil Slump
